લોકસભા અધ્યક્ષ શ્રી ઓમ બિરલાએ આજે ​​ભાર મૂક્યો હતો કે સંસદમાં ભાષણની સ્વતંત્રતાની ખાતરી આપવામાં આવી છે, પરંતુ તે બંધારણ અને સંસદની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરતા નિયમો અને સ્થાયી આદેશોને આધીન છે. તેમણે કહ્યું કે ગૃહમાં બોલતી વખતે સભ્યોએ કેવી રીતે વર્તવું જોઈએ તે અંગે નિયમો હેઠળ વિગતવાર માર્ગદર્શિકા અસ્તિત્વમાં છે.

સંસદમાં ભાષણની સ્વતંત્રતા અંગે બંધારણની કલમ 105 ના સંદર્ભમાં, અધ્યક્ષે સ્પષ્ટ કર્યું કે બંધારણ પોતે આ સ્વતંત્રતાને સંસદીય નિયમોના માળખામાં રાખે છે.

તેમને પદ પરથી હટાવવા માટેના ઠરાવ પરની ચર્ચાના નિષ્કર્ષના એક દિવસ પછી ગૃહને સંબોધતા, અધ્યક્ષે કહ્યું કે છેલ્લા બે દિવસમાં, ગૃહમાં બાર કલાકથી વધુ ચર્ચા જોવા મળી હતી, જે દરમિયાન વિવિધ પક્ષોના સભ્યોએ તેમના મંતવ્યો, દલીલો અને ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી.

“મેં દરેક માનનીય સભ્યને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક અને ધ્યાનથી સાંભળ્યા છે. હું આ ગૃહના તમામ સભ્યોનો નિષ્ઠાપૂર્વક આભાર માનું છું - પછી ભલે તેમણે સમર્થનમાં તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કર્યા હોય અથવા ટીકા દ્વારા સૂચનો આપ્યા હોય. આ લોકશાહીનો સાર છે: દરેક અવાજ સાંભળવામાં આવે છે અને દરેક દૃષ્ટિકોણ મૂલ્ય ધરાવે છે,” તેમણે કહ્યું.

ચર્ચા દરમિયાન બોલવાની તકો અંગે ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓનો જવાબ આપતા, અધ્યક્ષે સ્પષ્ટ કર્યું કે તમામ સભ્યોએ ગૃહના નિયમોમાં નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. “કેટલાક સભ્યો માને છે કે વિરોધ પક્ષના નેતા ગમે ત્યારે ઉભા થઈ શકે છે અને વિશેષ વિશેષાધિકાર તરીકે તેમની પસંદગીના કોઈપણ વિષય પર બોલી શકે છે. હું સ્પષ્ટ કરવા માંગુ છું કે ગૃહ પોતે બનાવેલા નિયમો અનુસાર કાર્ય કરે છે. આ નિયમો દરેક સભ્યને સમાન રીતે લાગુ પડે છે,” તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું. “આ ગૃહના કોઈપણ માનનીય સભ્ય પાસે આ નિયમોના માળખાની બહાર બોલવાનો કોઈ વિશેષાધિકાર નથી,” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું.

વિરોધ પક્ષના સભ્યોના માઇક્રોફોન પીઠ દ્વારા બંધ કરી દેવામાં આવ્યા હોવાના આરોપોનો પણ અધ્યક્ષે જવાબ આપ્યો હતો. “હું ફરી એકવાર સ્પષ્ટ કરવા માંગુ છું કે પીઠ (Chair) પાસે માઇક્રોફોન ચાલુ કે બંધ કરવા માટે કોઈ બટન હોતું નથી. ગૃહમાં સિસ્ટમ ફક્ત તે જ સભ્યનું માઇક્રોફોન સક્રિય કરે છે જેને બોલવાની પરવાનગી આપવામાં આવી હોય,” તેમણે સમજાવ્યું.

અધ્યક્ષે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગૃહની પીઠ (Chair) કોઈ વ્યક્તિની મિલકત નથી. “આ પીઠ કોઈ વ્યક્તિની નથી. તે ભારતની લોકતાંત્રિક પરંપરાઓ, બંધારણની ભાવના અને આ મહાન સંસ્થાની પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક છે. મારા પુરોગામીઓએ આ ગૃહની ગરિમા અને પરંપરાઓને મજબૂત કરી છે અને તેની પ્રતિષ્ઠા વધતી રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો મારો સતત પ્રયાસ છે,” અધ્યક્ષે ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે તેમણે હંમેશા ગૃહની કાર્યવાહી નિષ્પક્ષતા, શિસ્ત અને સંતુલન સાથે, ગૃહ દ્વારા જ નિર્ધારિત નિયમો અને પ્રક્રિયાઓ અનુસાર ચલાવી છે.

અધ્યક્ષે નોંધ્યું હતું કે ગૃહ ભારતના 1.4 અબજ નાગરિકોની સાર્વભૌમ ઇચ્છાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને દરેક સભ્ય લાખો લોકોના આદેશ અને આકાંક્ષાઓ ધરાવે છે. તેમણે કહ્યું, "દરેક સભ્ય અહીં લોકોની ચિંતાઓને સંબોધિત કરવાની અને તેમની આશાઓ અને અપેક્ષાઓ પૂર્ણ કરવાની જવાબદારી સાથે આવે છે."

મહિલા સભ્યોના સન્માન અંગે વ્યક્ત કરવામાં આવેલી ચિંતાઓનો ઉલ્લેખ કરતા, અધ્યક્ષે તમામ મહિલા સાંસદો પ્રત્યે તેમનો ઊંડો આદર વ્યક્ત કર્યો હતો. “મેં હંમેશા તમામ માનનીય મહિલા સભ્યો માટે સર્વોચ્ચ આદર રાખ્યો છે. મારો પ્રયાસ હંમેશા એ સુનિશ્ચિત કરવાનો રહ્યો છે કે દરેક મહિલા સભ્યને આ ગૃહમાં બોલવાની તક મળે. મારા કાર્યકાળ દરમિયાન, દરેક મહિલા સભ્યને - જેમાં પ્રથમ વખત ચૂંટાયેલા સભ્યોનો પણ સમાવેશ થાય છે - તેમને તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કરવાની તક મળી છે,” તેમણે કહ્યું.

અધ્યક્ષે એવા દાવાઓને પણ નકારી કાઢ્યા હતા કે વિરોધ પક્ષના સભ્યોને ચર્ચાઓમાં પૂરતી તક આપવામાં આવી નથી. તાજેતરની લોકસભાની કાર્યવાહીના સત્તાવાર ડેટાને ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે જ્યારે બોલવાના સમયને સંખ્યાબળના પ્રમાણમાં જોવામાં આવે છે, ત્યારે મુખ્ય ચર્ચાઓ દરમિયાન વિરોધ પક્ષના સભ્યોને ઘણીવાર ફાળવવામાં આવેલા સમય કરતા વધુ સમય મળ્યો છે. તેમણે એ પણ હાઇલાઇટ કર્યું કે નાના પક્ષો, એક સભ્ય ધરાવતા પક્ષો અને અપક્ષ સભ્યોની ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા છે. “હું વારંવાર ચર્ચાઓ અને શૂન્ય કાળ (Zero Hour) માટે ફાળવવામાં આવેલ સમય લંબાવું છું જેથી વધુ સભ્યો તેમના મંતવ્યો વ્યક્ત કરી શકે,” તેમણે ઉમેર્યું.

અધ્યક્ષે ગૃહમાં વિક્ષેપકારક વર્તનની સખત ટીકા કરતા જણાવ્યું હતું કે સૂત્રોચ્ચાર કરવા, પ્લેકાર્ડ પ્રદર્શિત કરવા, કાગળો ફાડવા અને ગૃહના વેલ (Well) સુધી જવું એ સ્થાપિત સંસદીય પરંપરાઓની વિરુદ્ધ છે. “આ ક્રિયાઓ માત્ર ગૃહની કામગીરીમાં ખલેલ પહોંચાડે છે એટલું જ નહીં પરંતુ તેની પ્રતિષ્ઠામાં પણ ઘટાડો કરે છે,” તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું. તેમણે સંસદ સભ્યોને સંસદીય લોકશાહીની સર્વોચ્ચ પરંપરાઓને જાળવી રાખવા વિનંતી કરી.

શ્રી બિરલાએ યાદ અપાવ્યું કે 1997 અને 2001 માં પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસરો અને સંસદીય નેતાઓની પરિષદોએ સર્વસંમતિથી ઠરાવ કર્યો હતો કે આવું આચરણ - જેમાં સૂત્રોચ્ચાર, પ્લેકાર્ડ પ્રદર્શિત કરવા, અયોગ્ય હાવભાવ કરવા અને કાર્યવાહીમાં ખલેલ પહોંચાડવાનો સમાવેશ થાય છે - તે કાયદાકીય સંસ્થાઓની કામગીરી પર પ્રતિકૂળ અસર કરે છે. “લોકશાહીમાં અસંમતિ અને તીવ્ર ચર્ચા સ્વાભાવિક છે, પરંતુ લોકતાંત્રિક પ્રવચન અને અવ્યવસ્થા વચ્ચે એક સ્પષ્ટ રેખા છે,” તેમણે અવલોકન કર્યું.

અધ્યક્ષે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સંસદની ગરિમા અને મર્યાદા જાળવવી એ તમામ સભ્યોની સામૂહિક જવાબદારી છે. “સંસ્થાઓ કાયમી હોય છે અને તે મજબૂત લોકશાહીનો પાયો બનાવે છે. જો આપણે પોતે આપણી સંસ્થાઓની પ્રતિષ્ઠા ઓછી કરીશું, તો નુકસાન કોઈ વ્યક્તિ કે પક્ષનું નહીં, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રનું થશે,” તેમણે કહ્યું. તેમણે એમ પણ નોંધ્યું કે જ્યારે પણ ગૃહમાં અવરોધ ઊભો થાય છે, ત્યારે તે નાગરિકોમાં નિરાશા પેદા કરે છે જેઓ અપેક્ષા રાખે છે કે સંસદ ગંભીરતા અને જવાબદારી સાથે કાર્ય કરે.

પોતાના સંબોધનનું સમાપન કરતા શ્રી બિરલાએ તમામ પક્ષોના સભ્યોને સંસદને મજબૂત કરવા અને લોકોનો વિશ્વાસ જાળવી રાખવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા અપીલ કરી હતી. “હું સત્તા પક્ષ અને વિરોધ પક્ષ બંનેને આ સંસ્થાના સમાન રક્ષક ગણું છું. ભલે પ્રશંસા હોય કે ટીકા, મારો સંકલ્પ સમાન રહે છે - આ ગૃહની ગરિમાનું રક્ષણ કરવું અને તેના નિયમોનું પાલન કરવું,” તેમણે કહ્યું.

તીવ્ર ચર્ચા પછી સભ્યોને હકારાત્મક રીતે આગળ વધવા વિનંતી કરતા, અધ્યક્ષે કહ્યું, “ચાલો આપણે આજથી એક નવો, હકારાત્મક અને રચનાત્મક અધ્યાય શરૂ કરીએ. ચાલો આપણે રાષ્ટ્રસેવા અને રાષ્ટ્ર નિર્માણના પથ પર એક થઈને આગળ વધીએ.”

SM/DK/JD