કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અને સહકાર મંત્રી, શ્રી અમિત શાહે, નવી દિલ્હીમાં, વસતિ ગણતરી 2027 માટે ચાર ડિજિટલ સાધનો અને "પ્રગતિ" (મહિલા) અને "વિકાસ" (પુરુષ)ના શુભંકર (માસ્કોટ)નું ઔપચારિક રીતે અનાવરણ કર્યું હતું. સેન્ટર ફોર ડેવલપમેન્ટ ઓફ એડવાન્સ્ડ કમ્પ્યુટિંગ (C-DAC) એ દેશભરમાં વસતિ ગણતરી કામગીરીને સરળ બનાવવા માટે અદ્યતન ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ વિકસાવ્યા છે. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ અને રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને ભારતના વસતિ ગણતરી કમિશનર સહિત અનેક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કેન્દ્ર સરકારે 16 જૂન, 2025ના રોજ ગેઝેટમાં વસતિ ગણતરી 2027 સૂચના જારી કરી, જે વસતિ ગણતરી 2027 પ્રક્રિયાની ઔપચારિક શરૂઆત દર્શાવે છે. બે તબક્કાની વસતિ ગણતરી 2027 એ વિશ્વની સૌથી મોટી વસતિ ગણતરી કવાયત છે. પ્રથમ વખત, વસતિ ગણતરી ડિજિટલ રીતે હાથ ધરવામાં આવશે અને પ્રથમ વખત, સ્વ-ગણતરીના વિકલ્પ પણ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

"પ્રગતિ" અને "વિકાસ" માસ્કોટ

વર્ષ 2027ના વસતિ ગણતરીના માસ્કોટ, "પ્રગતિ" (મહિલા ગણતરીકાર) અને "વિકાસ" (પુરુષ ગણતરીકાર), મૈત્રીપૂર્ણ અને સાહજિક પ્રતીકો તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. "પ્રગતિ" અને "વિકાસ" 2047 સુધીમાં ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાના સંકલ્પને પૂર્ણ કરવામાં મહિલાઓ અને પુરુષોની સમાન ભાગીદારીનું પણ પ્રતીક છે. આ માસ્કોટ દ્વારા, વસતિ ગણતરી 2027 સંબંધિત માહિતી, ઉદ્દેશ્યો અને મુખ્ય સંદેશાઓ સમાજના વિવિધ વર્ગો સુધી અસરકારક અને સરળતાથી પહોંચાડવામાં આવશે.

વર્ષ 2027 ની વસતિ ગણતરી માટે ડિજિટલ સાધનો

વર્ષ 2027 એ ડિજિટલ સાધનો દ્વારા સંચાલિત ભારતની પ્રથમ વસતિ ગણતરી હશે. કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહ દ્વારા સોફ્ટ-લોન્ચ કરાયેલા ચાર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે:

1. હાઉસ લિસ્ટિંગ બ્લોક ક્રિએટર (HLBC) વેબ એપ્લિકેશન: આ વેબ-મેપ એપ્લિકેશન ચાર્જ અધિકારીઓને સેટેલાઇટ છબીનો ઉપયોગ કરીને તકનીકી રીતે ઘર સૂચિ બ્લોક્સ બનાવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે, જે સમગ્ર દેશમાં પ્રમાણિત ભૌગોલિક કવરેજ સુનિશ્ચિત કરે છે.
2. HLO મોબાઇલ એપ્લિકેશન: આ એક સુરક્ષિત ઑફલાઇન મોબાઇલ એપ્લિકેશન છે જેના દ્વારા ગણતરીકર્તાઓ ઘર સૂચિ ડેટા એકત્રિત અને અપલોડ કરી શકે છે. ફક્ત CMMS પોર્ટલ પર નોંધાયેલા ગણતરીકર્તાઓ જ તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ એપ્લિકેશન પરંપરાગત કાગળકામને દૂર કરીને ક્ષેત્રમાંથી સીધા સર્વર પર ડેટા ટ્રાન્સમિશનની સુવિધા આપે છે. તે Android અને iOS પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ છે અને 16 ભાષાઓમાં સંચાલિત થઈ શકે છે.
3. સ્વ-ગણતરી (SE) પોર્ટલ: પ્રથમ વખત, સ્વ-ગણતરી વિકલ્પ ઉપલબ્ધ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ એક સુરક્ષિત વેબ-આધારિત સુવિધા છે જેના દ્વારા લાયક ઉત્તરદાતાઓ ડોર-ટુ-ડોર સર્વે પહેલાં તેમની માહિતી ઑનલાઇન દાખલ કરી શકે છે. સફળ નોંધણી પર, એક અનન્ય સ્વ-ગણતરી ID (SE ID) જારી કરવામાં આવશે. આ સ્વ-ગણતરી ID (SE ID) ગણતરીકર્તા સાથે શેર કરવામાં આવશે, જેનાથી તેઓ દાખલ કરેલી માહિતી ચકાસી શકશે.
4. વસતિ ગણતરી વ્યવસ્થાપન અને દેખરેખ પ્રણાલી (CMMS) પોર્ટલ: આ વસતિ ગણતરી સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન, સંચાલન, અમલીકરણ અને દેખરેખ માટે એક કેન્દ્રિયકૃત વેબ-આધારિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ છે. રાજ્ય, જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરના અધિકારીઓ એકીકૃત ડેશબોર્ડ દ્વારા વાસ્તવિક સમયમાં પ્રગતિ અને કાર્ય સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરી શકશે.

વસતિ ગણતરી 2027 માં, સંપૂર્ણ કવરેજ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સુરક્ષિત મોબાઇલ એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરીને ઘરે ઘરે જઈને ડેટા એકત્રિત કરવામાં આવશે. વસતિ ગણતરી 2027 માટે દેશભરમાં 3 મિલિયનથી વધુ ગણતરીકારો, સુપરવાઇઝર અને અન્ય અધિકારીઓ કામ કરશે.

નવીનતા અને સમાવેશ, ટેકનોલોજી સાથે મળીને, ખાતરી કરશે કે વસતિ ગણતરી 2027 સચોટ, સુરક્ષિત અને વ્યાપક છે.

વસતિ ગણતરી 2027 બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે:

તબક્કો 1: ઘરયાદી અને ઘર ગણતરી (HLO)

પ્રથમ તબક્કા દરમિયાન, રહેઠાણની સ્થિતિ અને ઘરગથ્થુ સુવિધાઓ સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવામાં આવશે, જ્યારે બીજા તબક્કામાં દેશના દરેક વ્યક્તિ સાથે સંબંધિત વસતિ વિષયક, સામાજિક અને આર્થિક વિગતો એકત્રિત કરવામાં આવશે.

પ્રથમ તબક્કા માટેનું જાહેરનામું 7 જાન્યુઆરી, 2026ના રોજ બહાર પાડવામાં આવ્યું હતું. ઘરયાદી અને રહેઠાણ ગણતરી 1 એપ્રિલ, 2026 થી 30 સપ્ટેમ્બર, 2026ની વચ્ચે, દરેક રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દ્વારા સૂચિત 30 દિવસના સતત સમયગાળા દરમિયાન હાથ ધરવામાં આવશે. ઘરે-ઘરે જઈને સર્વેક્ષણ કરતા પહેલા 15 દિવસનો વૈકલ્પિક સ્વ-ગણતરી સમયગાળો પણ હશે.

તબક્કો 2: વસતિ ગણતરી (PE)

આ વસતિ ગણતરી ફેબ્રુઆરી 2027માં સમગ્ર ભારતમાં હાથ ધરવામાં આવશે. લદ્દાખના કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ અને જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડના બરફથી ઢંકાયેલા બિન-સમકાલીન વિસ્તારોમાં વસતિ ગણતરી સપ્ટેમ્બર 2026માં પૂર્ણ થશે. વસતિ ગણતરીના બીજા તબક્કામાં જાતિ સંબંધિત પ્રશ્નનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે.

વસતિ ગણતરી 2027 માટે સંદર્ભ તારીખ 1 માર્ચ 2027ની મધ્યરાત્રિ (૦૦:૦૦ કલાક) હશે. લદ્દાખ અને બરફથી ઢંકાયેલા બિન-સમકાલીન વિસ્તારો (જમ્મુ અને કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ અને ઉત્તરાખંડ) માટે, સંદર્ભ તારીખ 1 ઓક્ટોબર 2026ની મધ્યરાત્રિ (00:00 કલાક) હશે.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com