કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ઇન્ડિયા AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ 2026ના બીજા દિવસે જાહેરાત કરી હતી કે ભારત આગામી અઠવાડિયામાં 20,000 GPUsના ઉમેરા સાથે તેની કમ્પ્યુટ ક્ષમતાને હાલના 38,000 GPUs થી આગળ વધારશે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ભારતની AI વ્યૂહરચનાના આગામી તબક્કાને ચિહ્નિત કરે છે, જેમાં કમ્પ્યુટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના નોંધપાત્ર વિસ્તરણ અને જવાબદાર AI ઉપયોગ (અમલીકરણ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.

સમિટમાં મીડિયાને સંબોધતા, મંત્રીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે જવાબદાર AI વિકાસ અને હેલ્થકેર અને શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ઉપયોગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત છે જેથી સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે AI નો લાભ તમામને મળે.

શ્રી વૈષ્ણવે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની AI વ્યૂહરચના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના ટેકનોલોજીના લોકશાહીકરણના વિઝનને દર્શાવે છે. અન્ય ઘણા દેશોથી વિપરીત જ્યાં AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કેટલીક કંપનીઓ દ્વારા નિયંત્રિત છે, ભારતે તેની વસ્તીના વિશાળ વર્ગને AI કમ્પ્યુટ એક્સેસ પ્રદાન કરી છે.

આ સંવાદમાં ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી અને વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ રાજ્ય મંત્રી શ્રી જિતિન પ્રસાદ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલયના સચિવ શ્રી એસ. કૃષ્ણન અને IndiaAI મિશનના CEO શ્રી અભિષેક સિંહ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

નવી દિલ્હીમાં 16–20 ફેબ્રુઆરી દરમિયાન યોજાઈ રહેલી આ સમિટમાં રાજ્ય અને સરકારના વડાઓ, મંત્રીઓ, વૈશ્વિક ટેકનોલોજી નેતાઓ, સંશોધકો, બહુપક્ષીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગના હિતધારકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને વિદ્યાર્થીઓ એકત્ર થયા છે.

મંત્રીએ સમિટમાં મજબૂત વૈશ્વિક ભાગીદારી પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં ટોચના એક્ઝિક્યુટિવ્સે લગભગ 20 સત્રોનું સંચાલન કર્યું હતું અને વૈશ્વિક AI નેતાઓ તરફથી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. તેમણે સ્વીકાર્યું કે સમગ્ર ટીમ વિશ્વની સૌથી મોટી AI સમિટ તરીકે ઓળખાતી આ સમિટનું આયોજન કરવા માટે દિવસ-રાત કામ કરી રહી છે.

શ્રી વૈષ્ણવે રોકાણની તકો અંગે તેમની આશા વ્યક્ત કરતા જણાવ્યું કે આગામી બે વર્ષમાં $200 બિલિયનથી વધુનું રોકાણ આવવાની સંભાવના છે. તેમણે ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ માટે વેન્ચર કેપિટલ ફર્મ્સની પ્રતિબદ્ધતાની નોંધ લીધી અને જણાવ્યું કે AI સ્ટેકના તમામ પાંચ સ્તરો પર રોકાણ આવી રહ્યું છે. તેમણે ઉમેર્યું કે વેન્ચર કેપિટલ ફર્મ્સ અને અન્ય પ્લેયર્સ મોટા ઉકેલો અને મોટી એપ્લિકેશન્સ માટે ભંડોળ ફાળવી રહ્યા છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે IT ઉદ્યોગ ભારતની સૌથી મોટી શક્તિઓમાંની એક છે અને દરેક ટેકનોલોજી સંક્રમણ ઉદ્યોગ, શિક્ષણવિદો અને સરકાર દ્વારા સંયુક્ત રીતે સંચાલિત હોવું જોઈએ. હાલમાં ત્રણ મોરચે કામ ચાલી રહ્યું છે: હાલના કર્મચારીઓનું રિ-સ્કિલિંગ અને અપ-સ્કિલિંગ, નવી ટેલેન્ટ પાઈપલાઈન બનાવવી અને ભવિષ્યની પેઢીઓ ઉભરતી ટેકનોલોજી માટે તૈયાર છે તેની ખાતરી કરવી. ત્રણેય પ્રયાસો સમાંતર રીતે આગળ વધી રહ્યા છે.

ઊર્જા ક્ષમતાનો ઉલ્લેખ કરતા મંત્રીએ નોંધ્યું કે ભારત તે દુર્લભ દેશોમાંનો એક છે જ્યાં પાવર જનરેશન ક્ષમતાના 50 ટકાથી વધુ સ્વચ્છ સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે, જે હાલમાં લગભગ 51 ટકા છે, જે દેશ માટે મોટો ફાયદો પૂરો પાડે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ત્રણ વર્ષ પહેલાં શરૂ કરાયેલ ‘ફ્યુચર સ્કિલ્સ’ પ્રોગ્રામ હવે AI-આધારિત રિ-સ્કિલિંગ માટે તૈનાત કરવામાં આવી રહ્યો છે. શિક્ષણ મંત્રાલય અને AICTE ટેલેન્ટ પાઈપલાઈન અપડેટ રહે અને યુવાનો નવી તકોથી સજ્જ થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે અભ્યાસક્રમમાં સુધારો કરવા પર કામ કરી રહ્યા છે.

ભારતના સાર્વભૌમ AI મોડલ્સ અંગે મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે સમિટમાં લોન્ચ કરાયેલા કેટલાક મોડલ્સનું પરીક્ષણ અને માપન બહુવિધ પરિમાણો પર કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે વૈશ્વિક મોડલ્સ સાથે સરખામણી કરવામાં આવે ત્યારે, ઘણા ભારતીય મોડલ્સને ઘણી મોટી આંતરરાષ્ટ્રીય AI સિસ્ટમ્સ કરતા વધુ સારા ગણવામાં આવ્યા છે, જે ભારતની નવીનતા ક્ષમતાઓને રેખાંકિત કરે છે. તેમણે એમ પણ નોંધ્યું કે સ્ટેનફોર્ડ દ્વારા ભારતને વૈશ્વિક સ્તરે ટોચના ત્રણ AI રાષ્ટ્રોમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.

AI ના સંભવિત દુરુપયોગને સ્વીકારતા, IT મંત્રીએ હાનિકારક અસરો ઘટાડીને AI નો ઉપયોગ સારા માટે થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેક્નો-લીગલ અભિગમ (techno-legal approach) ના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. આ અભિગમ ટેકનોલોજીકલ ઉકેલોને નિયમનકારી માળખા સાથે જોડે છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારતની AI સેફ્ટી ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, જે બહુવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે કામ કરતી વર્ચ્યુઅલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ છે, તે AI દુરુપયોગને રોકવા માટે ટેકનિકલ ઉકેલો વિકસાવી રહી છે.

ક્ષેત્રીય ઉપયોગ (sectoral deployment) પર શ્રી વૈષ્ણવે AI ને પાંચમી ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ તરીકે વર્ણવી હતી, જે અર્થતંત્ર અને સમાજના દરેક ક્ષેત્રને અસર કરે છે. તેમણે સમિટમાં પ્રદર્શિત કરાયેલા હેલ્થકેર સોલ્યુશન્સનો ઉલ્લેખ કર્યો જે સ્વાસ્થ્ય સેવાને વધુ સસ્તી બનાવી શકે છે અને શિક્ષણના ઉકેલો જે દરેક વિદ્યાર્થી માટે વ્યક્તિગત શિક્ષણને સક્ષમ કરે છે.

ચિપ ડેવલપમેન્ટ અંગે, મંત્રીએ સેમિકન્ડક્ટર મિશન પ્રત્યે ભારતની પ્રતિબદ્ધતાને પુનરોચ્ચાર કર્યો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે સેમિકન્ડક્ટર 2.0 માં ડિઝાઇન મુખ્ય કેન્દ્રબિંદુ હશે. તેમણે અનુમાન લગાવ્યું હતું કે વર્તમાન નવીનતા અને વિકાસના પ્રયાસોને કારણે આગામી વર્ષોમાં ભારતમાંથી ઓછામાં ઓછા 50 ડીપ-ટેક સ્ટાર્ટઅપ્સ ઉભરવાની અપેક્ષા છે.

ટકાઉપણું (sustainability) ને સંબોધતા, મંત્રીએ AI ડેટા સેન્ટરો ચલાવવા માટે સ્વચ્છ ઊર્જામાં રોકાણ અને પાવર તથા પાણીનો વપરાશ ઘટાડવા માટે ચાલી રહેલા સંશોધન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. ઉભરતી નવીનતાઓ AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊર્જાના વપરાશમાં 35 ટકા સુધી ઘટાડો કરવાની સંભાવના સૂચવે છે.

મંત્રીએ નોંધ્યું હતું કે સમિટના પ્રથમ દિવસે 2.5 લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ જવાબદાર નવીનતા માટે AI નો ઉપયોગ કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી. આ પહેલને ગિનિસ વર્લ્ડ રેકોર્ડ્સ દ્વારા માન્યતા માટે સબમિટ કરવામાં આવી રહી છે.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત જવાબદારીપૂર્વક AI ને આગળ વધારવા, નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને મોટા પાયે સમાજના લાભ માટે વિવિધ ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક ઉપયોગ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/IJ/GP/JD