કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણે આજે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 રજૂ કર્યું હતું. બજેટમાં દંડ અને કાર્યવાહીને તર્કસંગત બનાવવાના હેતુથી પ્રત્યક્ષ કર દરખાસ્તોનો સમૂહ સૂચવવામાં આવ્યો છે.

નાણા મંત્રીએ કાર્યવાહીની બહુવિધતા ટાળવા માટે બંને માટે સમાન આદેશ (common order) દ્વારા આકારણી અને દંડની કાર્યવાહીને સંકલિત કરવાની દરખાસ્ત કરી હતી. અપીલ પ્રક્રિયાના પરિણામ ગમે તે હોય, પ્રથમ એપેલેટ ઓથોરિટી સમક્ષ અપીલના સમયગાળા માટે દંડની રકમ પર કરદાતા પર કોઈ વ્યાજની જવાબદારી રહેશે નહીં. વધુમાં, પ્રી-પેમેન્ટ (પૂર્વ-ચુકવણી) નું પ્રમાણ 20 ટકાથી ઘટાડીને 10 ટકા કરવામાં આવી રહ્યું છે અને તેની ગણતરી માત્ર મુખ્ય ટેક્સ ડિમાન્ડ પર કરવાનું ચાલુ રહેશે.

લિટિગેશન (મુકદ્દમા) ઘટાડવા માટેના વધારાના પગલા તરીકે, નાણા મંત્રીએ કરદાતાઓને પુનઃઆકારણી (reassessment) ની કાર્યવાહી શરૂ થયા પછી પણ, સંબંધિત વર્ષ માટે લાગુ પડતા દર ઉપરાંત વધારાના 10 ટકા ટેક્સ દરે તેમના રિટર્ન અપડેટ કરવાની મંજૂરી આપવાની દરખાસ્ત કરી હતી. આકારણી અધિકારી (Assessing officer) પછી તેની કાર્યવાહીમાં માત્ર આ અપડેટેડ રિટર્નનો ઉપયોગ કરશે.

અન્ડર-રિપોર્ટિંગ (ઓછી આવક દર્શાવવી) ના કિસ્સામાં દંડ અને કાર્યવાહીમાંથી મુક્તિ માટેનું માળખું પહેલેથી જ છે. નાણા મંત્રીએ મુક્તિના આ માળખાને મિસ-રિપોર્ટિંગ (ખોટી જાણકારી આપવી) માં પણ લાગુ કરવાની દરખાસ્ત કરી છે. જોકે, આવા કિસ્સામાં કરદાતાએ બાકી ટેક્સ અને વ્યાજ ઉપરાંત વધારાના આવકવેરા તરીકે ટેક્સની રકમની 100 ટકા રકમ ચૂકવવાની રહેશે.

અમુક ટેકનિકલ ખામીઓ જેમ કે એકાઉન્ટ્સનું ઓડિટ કરવામાં નિષ્ફળતા, ટ્રાન્સફર પ્રાઇસિંગ ઓડિટ રિપોર્ટ રજૂ ન કરવો અને નાણાકીય વ્યવહારો માટે સ્ટેટમેન્ટ રજૂ કરવામાં ખામી માટેના દંડને ફીમાં રૂપાંતરિત કરવાની દરખાસ્ત છે.

નાણા મંત્રીએ આવકવેરા અધિનિયમ હેઠળ કાર્યવાહીના માળખાને તર્કસંગત બનાવવાની દરખાસ્ત કરી હતી, જ્યારે કેટલાક ગંભીર ગુનાઓમાં અવરોધ (deterrence) માટે સાવચેતીભર્યું સંતુલન જાળવી રાખ્યું હતું.

હિસાબના પુસ્તકો અને દસ્તાવેજો રજૂ ન કરવા, અને TDS ચુકવણીની જરૂરિયાત જ્યાં ચુકવણી વસ્તુના સ્વરૂપમાં (in kind) કરવામાં આવી હોય, તેને ગુનાહિત શ્રેણીમાંથી બહાર (decriminalised) કરવામાં આવી રહી છે. વધુમાં, નાના ગુનાઓ માટે માત્ર દંડ વસૂલવામાં આવશે. બાકીની કાર્યવાહી ગુનાના પ્રમાણ મુજબ ગ્રેડ કરવામાં આવશે. તેમાં માત્ર સાદી કેદ થશે, જેમાં મહત્તમ કેદ ઘટાડીને બે વર્ષ કરવામાં આવી છે, અને અદાલતોને તેને પણ દંડમાં ફેરવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.

હાલમાં ₹20 લાખથી ઓછી કુલ કિંમતની બિન-સ્થાવર વિદેશી અસ્કયામતો જાહેર ન કરવા બદલ કોઈ દંડ નથી. નાણા મંત્રીએ તેમને 1.10.2024 થી પૂર્વવર્તી અસરે કાર્યવાહીમાંથી મુક્તિ આપવાની દરખાસ્ત પણ કરી હતી.

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com