વધેલી વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા, ભૌગોલિક રાજકીય પરિવર્તન અને ઝડપી તકનીકી પરિવર્તન દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ યુગમાં, ભારતના નાણાકીય અને આર્થિક ક્ષેત્રોએ આર્થિક મધ્યસ્થી ચેનલોમાં વ્યૂહાત્મક નીતિગત ક્રિયાઓ અને માળખાગત સ્થિતિસ્થાપકતા દ્વારા નાણાકીય વર્ષ 26 (એપ્રિલ-ડિસેમ્બર 2025)માં મજબૂત પ્રદર્શન દર્શાવ્યું છે. આ બાબત કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી શ્રીમતી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં રજૂ કરવામાં આવેલા આર્થિક સર્વેક્ષણ 2025-26 દ્વારા હાઇલાઇટ કરવામાં આવી હતી.

નિયમનકારી નવીનતા, પારદર્શકતા અને જવાબદારી અનિશ્ચિત યુગના પડકારોને પહોંચી વળવા માટે નિર્ણાયક છે, તેમ આર્થિક સર્વેક્ષણ ભારપૂર્વક જણાવે છે. વધુમાં, તે જણાવે છે કે સ્થાનિક નાણા (finance)ના નવીન અને સર્વસમાવેશક માર્ગોનો ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે, કારણ કે આ અસ્થિર વૈશ્વિક નાણાના આંચકાઓ સામે બફર તરીકે કામ કરી શકે છે.

આ સંદર્ભમાં, દસ્તાવેજ માહિતી આપે છે કે, ભારતનું આર્થિક નિયમનકારી માળખું આ અનિવાર્યતાની સ્પષ્ટ સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે, જે મે 2025 માં જાહેર કરાયેલ નિયમોની રચના માટેના RBI ના સીમાચિહ્નરૂપ માળખા દ્વારા પુરાવો આપે છે. આ માળખું નિયમન-નિર્માણ માટે પારદર્શક, સલાહકારી અને પ્રભાવ-સંચાલિત નાણાકીય વ્યવસ્થાપન અને આર્થિક મધ્યસ્થી અભિગમને સંસ્થાકીય બનાવે છે.

આર્થિક સર્વેક્ષણ નોંધે છે કે ભારતનો નાણાકીય વ્યવસ્થાપન પ્રત્યેનો અભિગમ સામાજિક લક્ષ્યો સાથે મેક્રો ઇકોનોમિક ઉદ્દેશ્યોને સંતુલિત કરે છે. વધુમાં, આર્થિક ક્ષેત્રના નિયમનની ગુણવત્તા આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા અને ટકાઉ વૃદ્ધિના નિર્ણાયક નિર્ધારક તરીકે ઉભરી આવી છે. દસ્તાવેજ જણાવે છે કે ભાવ સ્થિરતા જાળવીને, આર્થિક સ્થિરતાને ટેકો આપીને અને સર્વસમાવેશક વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપીને, નાણાકીય નીતિ દેશમાં ટકાઉ વિકાસ અને આર્થિક સમૃદ્ધિના મુખ્ય સક્ષમકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.

દસ્તાવેજ માહિતી આપે છે કે મધ્યમ મોંઘવારીના પ્રતિભાવમાં, ભારતીય રિઝર્વ બેંકની નાણાકીય નીતિ સમિતિએ (Monetary Policy Committee) રેપો રેટમાં ઘટાડો કર્યો હતો, જ્યારે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) માં કાપ અને ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન્સ (OMO) દ્વારા ટકાઉ તરલતા પૂરી પાડી હતી. આ ઘટાડાનો ઉદ્દેશ્ય ધિરાણ પ્રવાહ, રોકાણ અને એકંદર આર્થિક પ્રવૃત્તિને વેગ આપવાનો હતો. વધુમાં, આ પગલાં અસરકારક રીતે ધિરાણ દરોમાં ટ્રાન્સમિટ કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકોના વેઇટેડ એવરેજ લેન્ડિંગ રેટમાં ઘટાડો થયો છે, જે નાણાકીય નીતિના સાચા વિસ્તરણવાદી વલણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

સમગ્ર નાણાકીય વર્ષ 26 દરમિયાન, સર્વે નોંધે છે કે, RBI તેના લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટમાં ચપળ રહી છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં પર્યાપ્ત તરલતા જળવાઈ રહે. આ સક્રિય અભિગમે નાણાં અને ધિરાણ બજારોમાં અસરકારક ટ્રાન્સમિશનની સુવિધા આપી હતી, જે અર્થતંત્રની ઉત્પાદક જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે. શિડ્યુલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો (SCBs) ના ધિરાણ અને ડિપોઝિટ દરોમાં નાણાકીય નીતિ ટ્રાન્સમિશન સરપ્લસ લિક્વિડિટીની સ્થિતિ વચ્ચે મજબૂત રહ્યું છે.

દસ્તાવેજ દર્શાવે છે કે બ્રોડ મની ગ્રોથમાં સકારાત્મક વલણ – જે એક વર્ષ પહેલાના લગભગ 9% થી વધીને 12% થી વધુ છે - સૂચવે છે કે બેંકોએ CRR કાપ દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવેલી તરલતાનો અસરકારક રીતે લાભ લીધો છે. ઉપરાંત, RBI ની OMO ખરીદીએ સિસ્ટમમાં ટકાઉ તરલતા પૂરી પાડી હતી, જે લિક્વિડિટી એડજસ્ટમેન્ટ ફેસિલિટી (LAF) હેઠળ નેટ પોઝિશન દ્વારા માપવામાં આવ્યા મુજબ નાણાકીય વર્ષ 26 (8 જાન્યુઆરી 2026 સુધી) દરમિયાન સરેરાશ આશરે ₹1.89 લાખ કરોડની સરપ્લસ દર્શાવે છે.

સર્વે વધુમાં આર્થિક ક્ષેત્રના નિયમોની રચના માટેના RBI ના સીમાચિહ્નરૂપ માળખા હેઠળ સમર્પિત 'રેગ્યુલેટરી રિવ્યુ સેલ' ની નોંધ લે છે. આ સેલને ઓછામાં ઓછા દર પાંચથી સાત વર્ષમાં એકવાર દરેક નિયમનું વ્યવસ્થિત પરીક્ષણ કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. આવા પગલાં પ્રતિક્રિયાશીલ નિયમનથી સક્રિય, અગમચેતીભર્યા શાસન તરફના પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે જે બદલાતી બજારની સ્થિતિ અને વૈશ્વિક શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓને ગતિશીલ રીતે પ્રતિસાદ આપી શકે છે.

SM/IJ/GP/DK/JD

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com