તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતે સારું પ્રદર્શન કર્યું છે, પરંતુ આજે તે જે વૈશ્વિક વાતાવરણનો સામનો કરી રહ્યું છે તે નોંધપાત્ર રીતે અલગ અને અસ્થિર છે. ભૂ-રાજકીય વિભાજન, વ્યૂહાત્મક વેપાર, અસ્થિર મૂડી પ્રવાહ અને ઝડપી તકનીકી પરિવર્તનથી ભરપૂર વિશ્વમાં, પ્રાથમિક પડકાર હવે ફક્ત મેક્રોઇકોનોમિક મેનેજમેન્ટ નથી, પરંતુ રાજ્ય ક્ષમતાની ઊંડાઈ અને ગુણવત્તા છે.

આ અનિશ્ચિત વૈશ્વિક વાતાવરણમાં, ભારતનો અભિગમ આયાત અવેજીથી આગળ વધીને એક માપાંકિત, ત્રિ-સ્તરીય વ્યૂહરચના તરફ આગળ વધવાનો છે જે મહત્વપૂર્ણ ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરે છે, ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડે છે, અદ્યતન ઉત્પાદનને મજબૂત બનાવે છે અને આત્મનિર્ભરતાથી વ્યૂહાત્મક અનિવાર્યતા તરફ આગળ વધે છે.

કેન્દ્રીય નાણાં અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રી નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા આજે સંસદમાં રજૂ કરાયેલ આર્થિક સર્વે 2025-26માં જણાવાયું છે કે, "આ પરિસ્થિતિમાં, સ્વદેશી અનિવાર્ય અને આવશ્યક બની જાય છે. બાહ્ય આંચકાઓનો સામનો કરીને ઉત્પાદનનું  સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરવા અને આર્થિક સાર્વભૌમત્વને મજબૂત બનાવતી ટકાઉ રાષ્ટ્રીય ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરવા માટે તે રક્ષણાત્મક અને આક્રમક નીતિ સાધન બંને છે."

આર્થિક સર્વેક્ષણ આ પરિવર્તનને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા - આંચકાઓને શોષવાની અને સ્થિરતા જાળવવાની ક્ષમતા - થી વ્યૂહાત્મક અનિવાર્યતા - અન્ય લોકો માટે વિશ્વસનીયતા, ક્ષમતા અને મૂલ્યનો સ્ત્રોત બનવાની ક્ષમતા તરફના પગલા તરીકે જુએ છે.

સ્વદેશીકરણ માટે એક શિસ્તબદ્ધ અભિગમ તરીકે સ્વદેશી:

સ્વદેશી એક શિસ્તબદ્ધ વ્યૂહરચના હોવી જોઈએ, કારણ કે સંપૂર્ણ આયાત અવેજી શક્ય નથી અને ઇચ્છનીય પણ નથી. આર્થિક સર્વેક્ષણ જણાવે છે કે, "ઉત્પાદકતા-વધારતા રોકાણ, ક્ષમતા અપગ્રેડિંગ અને નિકાસ અભિગમ વિના રક્ષણ શક્તિને બદલે નબળાઈ બનાવે છે."

આ સર્વે સ્વદેશીકરણ માટે ત્રણ-સ્તરીય માળખાનો પ્રસ્તાવ મૂકે છે જેથી હસ્તક્ષેપો લાંબા ગાળાની ક્ષમતાઓનું નિર્માણ કરે, બિનકાર્યક્ષમતા નહીં. આ ત્રણ સ્તરો છે:

• ઉચ્ચ વ્યૂહાત્મક તાકીદ સાથે ગંભીર નબળાઈઓ
• વ્યૂહાત્મક લાભ સાથે આર્થિક રીતે સક્ષમ ક્ષમતાઓ
• ઓછી વ્યૂહાત્મક તાકીદ અથવા ઉચ્ચ-ખર્ચ અવેજી

આ સ્તર સ્થિર નથી; તેના બદલે, તેઓ ટેકનોલોજી પરિપક્વતા, ખર્ચ ઘટવા અથવા ભૂ-રાજકીય પરિસ્થિતિઓમાં ફેરફાર સાથે વિકસિત થાય છે, જેના કારણે સ્વદેશીકરણ નિકાસ ક્ષમતા તરફ આગળ વધે છે, જે બુદ્ધિશાળી આયાત અવેજીનું એક લક્ષણ છે.

આ સર્વેક્ષણ રાષ્ટ્રીય ઇનપુટ ખર્ચ ઘટાડા વ્યૂહરચનાની તપાસ કરે છે જે સ્પર્ધાત્મકતાને મૂળભૂત માને છે, અને ઉત્પાદન, નિકાસ અને રોજગાર માટે સસ્તું અને વિશ્વસનીય ઇનપુટ આવશ્યક છે, અને વધેલા ઇનપુટ ખર્ચ સમગ્ર અર્થતંત્ર માટે એક પ્રસરેલું અને સતત નુકસાન છે. આર્થિક સર્વેક્ષણ જણાવે છે કે, "ભારત માટે, જો નિકાસને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના સ્વદેશીકરણને મજબૂત બનાવવું હોય, તો તેને વ્યવસ્થિત ઇનપુટ-ખર્ચ ઘટાડા સાથે જોડવું જોઈએ."

ક્ષમતા નિર્માણમાં અદ્યતન ઉત્પાદન મહત્વપૂર્ણ બને છે કારણ કે તે એવી નબળાઈઓને ઉજાગર કરે છે જે રક્ષણાત્મક પ્રવૃત્તિઓ લાંબા સમય સુધી છુપાવી શકે છે. તે રાજ્ય અને કંપનીઓ બંને માટે તણાવ પરીક્ષણ તરીકે કાર્ય કરે છે, જેમાં અનુમાનિત નિયમો, કાર્યકારી વિશ્વસનીયતા અને સંસ્થાકીય ફોલો-થ્રુ અસ્તિત્વ માટે પૂર્વશરત છે.

પૂર્વ એશિયાના અનુભવમાંથી શીખીને, સર્વે પ્રગતિને ટેકો આપવામાં ઉદ્યોગસાહસિક રાજ્યની ભૂમિકા પર ભાર મૂકે છે. ઔદ્યોગિક નીતિ સફળ થવાની શક્યતા વધુ હોય છે જ્યારે સંસ્થાકીય સુધારાઓ સાથે હોય, જેમાં પરિણામ-કેન્દ્રિત અમલદારશાહી, ભૂલોમાંથી શીખવાની ક્ષમતા (ભૂલો સ્વીકાર્ય છે; સ્થિરતા નથી), અને સમર્થનનો વિશ્વસનીય ઉપાડ (એક્ઝિટ પ્રવેશ જેટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે)નો સમાવેશ થાય છે.

જ્યારે સ્થિતિસ્થાપકતા એક જરૂરી ઉદ્દેશ્ય છે, તે પોતે પૂરતું નથી. જે ​​દેશ ફક્ત આંચકાઓને શોષી લે છે તે પ્રતિક્રિયાશીલ રહે છે. જે દેશ પરિણામોને આકાર આપે છે તે પ્રભાવશાળી બને છે, એક ધ્યેય આત્મનિર્ભરતા કરતાં ઘણો મોટો છે અને સ્થિતિસ્થાપકતા કરતાં વધુ મુશ્કેલ આકાંક્ષા છે. આર્થિક સર્વે સ્વદેશીથી વ્યૂહાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતા સુધીની પ્રગતિને ટ્રેસ કરે છે, જેમાં સમજદાર આયાત અવેજી રાષ્ટ્રીય શક્તિઓમાં રોકાણ કરે છે અને આખરે ભારતને વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં એકીકૃત કરે છે, જેથી વિશ્વ "ભારતીય ખરીદવા વિશે વિચારવા" થી "વિચાર્યા વિના ભારતીય ખરીદવા" તરફ આગળ વધે.

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com