गोंय, 21 नोव्हेंबर 2026
गिरीश कासरवल्ली खातीर चित्रपट म्हळ्यार फकत कथा सांगपाची कला न्हय, तर समाज ज्यो कथा पळोवपाक नकार दिता, तांकां सामोरे वचपाचें धैर्य आसा. जातिवेवस्था आनी सामाजिक उतरंड, धार्मिक वर्चस्व ते वंचित आनी असुरक्षित समुदायांच्या उपेक्षेमेरेन, समाजाकडल्यान ‘परकेपणाची’ वागणूक दिवपाची प्रक्रिया तांच्या पांच दशकांच्या चित्रपट प्रवासांत सेगीत चिंतेचो विशय उरला. ह्याच विचारसरणीक 57व्या भारतीय आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवात (IFFI) आयज गोंयांतल्या कला अकादमीन आयोजित ‘इन कॉन्व्हर्सेशन’ ह्या विशेष संवाद सत्रांत केंद्रस्थान मेळ्ळें. ह्या सत्राचो विशय आशिल्लो, ‘समांतर चित्रपटसृष्टीचें नैतिक विश्व : गिरीश कासरवल्ली हांची 50 वर्सां’.
_20261121185114_d91acb.jpeg)
1977 वर्सा प्रदर्शित जाल्ल्या ‘घटश्राद्ध’ ह्या आपल्या पयल्या चित्रपटापासून ते ‘तबरन कथे’, ‘थायी साहेबा’ आनी ‘द्वीपा’ ह्या सारख्या गाजिल्ल्या चित्रपटां मेरेनचो आपलो उल्लेखनीय चित्रपट प्रवासा विशीं उलयतना, कन्नड चित्रपटसृष्टींतले ज्येष्ठ दिग्दर्शक आनी 14 फावटी राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारान सन्मानित जाल्ले गिरीश कासरवल्ली हांणी वेवसायिक आनी कलात्मक चित्रपटांमधल्या पारंपरिक भेदाक आव्हान दिलें. प्रत्येक चित्रपटाच्या अभिव्यक्ती फाटल्यान एक वैचारिक भूमिका आसता, अशें तांणी अधोरेखित केलें. “फकत मनोरंजन अशें कांयच नासता. मनोरंजन होय राजकीय अभिव्यक्तीचो एक प्रकार आसा,” अशें तांणी म्हळें. चित्रपट निर्माते अपरिहार्यपणान प्रचलित सामाजिक विचारसरणीक एकतर समर्थन दितात वा तिका आव्हान दितात, अशेंय तांणी स्पष्ट केलें.
नव्या कन्नड चित्रपट चळवळीच्या उत्क्रांतीविशीं उलयतना, भारताच्या सामाजिक आनी सांस्कृतिक वास्तवाचेर आदारीत स्वतंत्र आनी स्वदेशी चित्रपटभास विकसित करपाची गरज तांणी उक्तायली. दुसऱ्यांकडल्यान घेतिल्ल्या चौकटींचें अनुकरण करचे परस भारतीय वास्तवांतल्यानच ही भास विकसित जावपाक जाय, अशें तांणी सांगलें. “चित्रपटाची शैली ताचेर भायरसावन लादपांत येना; ती चित्रपटाच्या आशयांतल्यानच आकाराक येता,” अशें निरीक्षण तांणी नोंद केलें. आपल्या कथाकथनाच्या तत्त्वज्ञानाविशीं उलयतना तांणी म्हळें, “कथेचें कथानक म्हत्त्वाचें न्हय, तर त्या कडेन पळोवपाचो दृष्टिकोन म्हत्त्वाचो आसा.” समाजांतल्या वंचित आनी असुरक्षित समुदायांक दुय्यम थारावप, तांकां मुखेल प्रवाहापासून पयस दवरप आनी तांचें अस्तित्व न्हयकारप अर्थात ‘परकेपणाची वागणूक’, हो आपल्या चित्रपटांच्या केंद्रस्थानी आशिल्लो सेगीत दिसपी विशय आसा, अशें तांणी नमूद केलें.

सोपे आनी सरळ नैतिक निष्कर्ष मांडपाक नकार दितना, कासरवल्ली हांणी स्पष्ट केलें की, चित्रपटांनी प्रेक्षकांचेर निर्णय लादपापरस तांकां विचार करपाक प्रवृत्त करपाक जाय. लेखक यू. आर. अनंतमूर्ती हांच्या प्रत्येक जापेचो शेवट ‘पूण’ ह्या उतरान करपाच्या तत्त्वज्ञानाचो संदर्भ दित तांणी म्हळें, “चित्रपटाच्या माध्यमांतल्यान ‘हें योग्य आसा आनी हें अयोग्य आसा’ अशें सांगप, हेंच मुळांत चुकीचें आसा. हांव सहजासहजी कसलोच निर्णय दिना, कारण ताका लागून प्रेक्षकांक विचार करपाक भाग पडटा.”
ह्या संवादांत तांच्या चित्रपटांनी बायलांचें केल्लें चित्रण आनी तांणी दाखयल्ली विलक्षण जिद्द हांचेरय चर्चा जाली. ‘द्वीपा’ ह्या चित्रपटाचो संदर्भ दित तांणी तातूंतल्या नायिका नागी हिच्या संकटांक सामोरे वचपाच्या वेवहारिक दृष्टिकोनाचेर उजवाड घालो. तिच्या “म्हाका वर्तमान आनंददायी करपाक दिवचें,” ह्या उद्गारांची तांणी याद करून दिली. बदलत्या परिस्थिती कडेन जुळवून घेवपाची आनी जिवितांतल्या अनिश्चिततांक तोंड दिवपाची असामान्य क्षमता बायलांमदीं खूब वेळा दिसून येता, अशें निरीक्षण तांणी नोंद केलें.
आपल्या सर्जनशील प्रक्रियेविशीं माहिती दितना कासरवल्ली हांणी स्टोरीबोर्डापरस सामके तपशीलवार आनी बारिकसाणीन तयार केल्ल्या पटकथांक आपली पसंती आशिल्ल्याचे सांगलें. हाका लागून आपल्या सहकाऱ्यांक तांच्या दृश्यात्मक कल्पना पडद्याचेर साकार करप शक्य जाता, अशें तांणी स्पष्ट केलें. “चित्रपटाची कल्पना म्हज्या मनांत जन्म घेता, पूण ती प्रत्यक्षांत साकार करपाचें काम हेर लोक करतात,” अशें तांणी म्हळें. ह्या विधानांतल्यान चित्रपटनिर्मितीचें सहकार्यात्मक स्वरूप अधोरेखित जाता. चित्रपट म्हळ्यार फकत एखादो विचार वा विधान मांडपाचें माध्यम न्हय, तर प्रेक्षकांक एक अणभव दिवपाचें माध्यम आसा, अशेंय तांणी सांगलें.
.JPG_20261121172654_2f8983.jpeg)
सांस्कृतिक अस्सलतेचो पुरस्कार करपी प्रभावी आवाहन करून आपल्या भाशणाचो समारोप करताना, तांणी ज्युलिओ गार्सिया एस्पिनोसा हांच्या 'इम्परफेक्ट सिनेमा' ह्या तत्त्वज्ञानाचो संदर्भ दिलो. भायरच्यान लादिल्ल्या निकषांप्रमाण स्वतःचें मूल्यमापन करचे परस भारतीय चित्रपट निर्मात्यांनी आपली स्वतःची सांस्कृतिक आनी दृश्यात्मक वळख जतन करून तिचे कडेन घट्ट नातें दवरचें, अशें आवाहन तांणी केलें. “हेरांच्या निकषांप्रमाणें हांव ‘परिपूर्ण’ कित्याक आसपाक जाय? हांवें म्हज्या स्वतःच्या सामाजिक आनी सांस्कृतिक परिवेशाकडेन प्रामाणिक आसपाक जाय,” अशें तांणी ठामपणान सांगलें.
ह्या संवाद सत्रांतल्यान भारतीय चित्रपटसृष्टींतल्या पांच दशकांच्या योगदानाची समृद्ध म्हायती मेळी. ह्या काळांत तांणी चित्रपटसृष्टींतल्या प्रस्थापित संकेतांक सेगीत आव्हान दिलें, सामाजिक उतरंडींची चिकित्सा केली आनी मानवी प्रतिष्ठा आनी सदसद्विवेकबुद्धीच्या गुंतागुंतीच्या पैलूंचो सोद घेतलो. भारतीय चित्रपटसृष्टीचें सामर्थ्य देशांतल्या विविध सांस्कृतिक अणभवांनी समृद्ध जाल्लो आपलो स्वतंत्र आवाज सोदून काडपाच्या क्षमतेत आसा, हाची याद तांच्या विचारांनी करून दिली.
ह्या सत्राचें सूत्रसंचालन नामनेचे फिल्म पत्रकार, समीक्षक आनी लेखक नमन रामचंद्र हाणी केलें.
Read IFFILOID here: https://www.pib.gov.in/iffi/57/iffiLoid.aspx?yr=2026&lang=1®=48
* * *
पीआयबी मुंबई | मनाली प्रभूगांवकर/मोनाली प्रभू/दर्शना राणे