11મા આયુર્વેદ દિવસની ઉજવણી દરમિયાન જાહેર કરવામાં આવેલા ભારતમાં આયુષ સંબંધિત નવીનતાઓ અંગેના સ્થિતિ અહેવાલ (2014-2026) અનુસાર, ભારતમાં આયુષ સંબંધિત નવીનતા અને બૌદ્ધિક સંપદા પ્રવૃત્તિમાં છેલ્લાં દાયકામાં નોંધપાત્ર વિસ્તાર જોવા મળ્યો છે, જેમાં નાણાંકીય વર્ષ 2014-15 થી નાણાકીય વર્ષ 2025-26 વચ્ચે 4,077 પેટન્ટ અરજીઓ ફાઈલ કરવામાં આવી છે અને 711 પેટન્ટ મંજૂર કરવામાં આવી છે.

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય, ભારત સરકારના ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઈન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઈન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) ના કંટ્રોલર જનરલ ઓફ પેટન્ટ્સ, ડિઝાઇન્સ એન્ડ ટ્રેડમાર્ક્સ (CGPDTM) ની ઓફિસ દ્વારા પ્રકાશિત આ અહેવાલ, આ સમયગાળા દરમિયાન ભારતમાં આયુષ સંબંધિત નવીનતાઓ અને બૌદ્ધિક સંપદા પ્રવૃત્તિના વિકાસની રૂપરેખા પૂરી પાડે છે.

કેન્દ્રીય આયુષ રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) અને સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી પ્રતાપરાવ જાદવે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે, “આયુષ સંબંધિત પેટન્ટ ફાઇલિંગ અને ગ્રાન્ટમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ આયુષ ક્ષેત્રમાં સંશોધન, નવીનતા અને બૌદ્ધિક સંપદા પર વધતા ફોકસને પ્રતિબિંબિત કરે છે. સરકાર એક એવી સક્ષમ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે કટિબદ્ધ છે જ્યાં પરંપરાગત જ્ઞાન, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને સમકાલીન નવીનતા નવા ઉત્પાદનો, ટેકનોલોજી અને ઉકેલોમાં યોગદાન આપી શકે, જ્યારે ભારતની સમૃદ્ધ જ્ઞાન પ્રણાલીઓ યોગ્ય રીતે સુરક્ષિત રહે તે સુનિશ્ચિત કરે છે.”

આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, “પેટન્ટ પ્રવૃત્તિનો સતત વિસ્તાર આયુષ ક્ષેત્રના વધતા સંશોધન અને નવીનતાના પાયાને દર્શાવે છે. વ્યક્તિઓ, યુનિવર્સિટીઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગોની વધતી ભાગીદારી પ્રોત્સાહક છે અને સંશોધનને નવીન ઉકેલોમાં પરિવર્તિત કરવામાં મદદ કરશે. મંત્રાલય આયુષ ઇકોસિસ્ટમમાં પુરાવા નિર્માણ, સંશોધન સહયોગ અને નવીનતાને ટેકો આપવાનું ચાલુ રાખશે.”

આ અહેવાલ પેટન્ટ પ્રવૃત્તિમાં તીવ્ર વધારા પર પ્રકાશ પાડે છે, જેમાં વાર્ષિક ફાઇલિંગ નાણાકીય વર્ષ 2014-15 માં 63 અરજીઓથી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં 590 અરજીઓ થઈ છે, જે આશરે 836.5 ટકાની વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2022-23 માં પેટન્ટ ફાઇલિંગ 606 અરજીઓની ટોચે પહોંચ્યું હતું, ત્યારબાદ નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં ઘટીને 299 થઈ ગયું હતું અને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 સુધીમાં ઘટીને ફરી સુધારીને 590 સુધી પહોંચ્યું હતું. વાર્ષિક પેટન્ટ ગ્રાન્ટ પણ નાણાકીય વર્ષ 2015-16 માં 3 થી વધીને નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં 204 થઈ ગઈ છે.

કોવિડ પછીના સમયગાળામાં પેટન્ટ પ્રવૃત્તિમાં ખાસ કરીને મજબૂત ઝડપ જોવા મળી હતી. નાણાકીય વર્ષ 2020-21 અને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 વચ્ચે, 2,854 અરજીઓ અથવા કુલ ફાઇલિંગના 70 ટકા નોંધાયા હતા, જેની સરખામણીમાં નાણાકીય વર્ષ 2014-15 થી નાણાકીય વર્ષ 2019-20 દરમિયાન 1,223 અરજીઓ હતી. તે જ રીતે, 657 પેટન્ટ, જે તમામ મંજૂર કરાયેલી પેટન્ટના 92.4 ટકા છે, તે કોવિડ પછીના સમયગાળા દરમિયાન આપવામાં આવી હતી.

વિસ્તરતી નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ અરજદારોની વિવિધતામાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. વ્યક્તિગત નાગરિકોએ 2,113 અરજીઓ અથવા કુલ ફાઇલિંગના 51.9 ટકા અને 398 ગ્રાન્ટ્સ નોંધાવી હતી, જ્યારે શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ 995 અરજીઓ અને 88 ગ્રાન્ટ્સનું યોગદાન આપ્યું હતું. બંને મળીને, નેચરલ પર્સન્સ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ કુલ ફાઇલિંગના 76.3 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. કોર્પોરેટ અને અન્ય એકમોએ 700 અરજીઓ અને 176 ગ્રાન્ટ્સ નોંધાવી હતી, જ્યારે નાના એકમો અને સ્ટાર્ટઅપ્સે અનુક્રમે 144 અને 125 ફાઇલિંગ્સનું યોગદાન આપ્યું હતું.

અહેવાલના તારણો આયુષ ઇકોસિસ્ટમમાં સંશોધન, નવીનતા, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને બૌદ્ધિક સંપદા સુરક્ષાના વધતા સંકલન પર ભાર મૂકે છે, જેમાં વ્યક્તિગત સંશોધકો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને ઉદ્યોગની ભાગીદારી વધી રહી છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com