પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી (EFCC) શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આજે નવી દિલ્હીમાં ભારતીય વન સેવા મધ્ય-કારકિર્દી તાલીમ (MCT) ફેઝ-III (19) ના સહભાગીઓ સાથે વાતચીત કરી હતી. આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત મહાનુભાવોમાં સચિવ (MoEFCC) શ્રી નરેન્દ્ર ભૂષણ; ડીજી (વન) અને વિશેષ સચિવ (MoEFCC) શ્રી સંતોષ તિવારી; એડીજી (વન્યજીવન), MoEFCC, શ્રી રમેશ પાંડે; ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય વન એકેડમી (IGNFA) ના ડિરેક્ટર, શ્રી રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ખજુરિયા ઉપરાંત મંત્રાલયના અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓનો સમાવેશ થતો હતો.

વિવિધ રાજ્ય કેડરના સહભાગી IFS અધિકારીઓને સંબોધિત કરતા શ્રી યાદવે ભારતના જંગલો, વન્યજીવો અને ઇકોલોજીકલ વારસાના રક્ષણમાં તેમના યોગદાનને સ્વીકાર્યું હતું. તેમણે વન્યજીવ સંરક્ષણ, વન અને વૃક્ષોના આવરણમાં વધારો, કાર્બન સિક્વેસ્ટ્રેશન, વુડલેન્ડ/વેટલેન્ડ સંરક્ષણ અને 'એક પેડ માં કે નામ' તેમજ 'મિશ્ટી', 'અરાવલી ગ્રીન વોલ' અને 'નગર વન યોજના' જેવી નાગરિક-સહભાગિતાવાળી પહેલો દ્વારા લેન્ડસ્કેપ પુનઃસ્થાપનમાં ભારતની પ્રગતિ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે 'વિકસિત ભારત@2047' ના વિઝનમાં આર્થિક વિકાસને ઇકોલોજીકલ સુરક્ષા સાથે જોડવો આવશ્યક છે. તેમણે માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ, જંગલની આગ, આબોહવા પરિવર્તન અને વિકાસને સંરક્ષણ સાથે સંતુલિત કરવા જેવા મોટા પડકારોની ઓળખ કરી હતી જેમાં વૈજ્ઞાનિક અભિગમો અને સમુદાયની સહભાગિતાની જરૂર છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારત ભાગ્યશાળી છે કે તેની પાસે આબોહવા, ઇકોસિસ્ટમ અને જૈવવિવિધતાની વિશાળ વિવિધતા છે. તેમણે કહ્યું કે IFS અધિકારીએ વન અને વન્યજીવન સંરક્ષણમાં જમીન સ્તરે અનુકૂલન અને કાર્યક્ષમ રીતે નેતૃત્વની ભૂમિકા ભજવવાની જરૂર છે. જૈવસંસાધનો આ ગ્રહ પર સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને મહત્વપૂર્ણ સંસાધનો છે, તેથી અધિકારીઓને ક્ષેત્ર સ્તરના અમલીકરણ અનુભવ ઉપરાંત મંત્રાલય સ્તરના નીતિ નિર્માણનો અનુભવ આપવામાં આવી રહ્યો છે, એમ તેમણે જણાવ્યું હતું. મંત્રીશ્રીએ અધિકારીઓને બોક્સની બહાર વિચારવા અને તેમના ક્ષેત્રમાં પડકારોના વ્યવહારુ ઉકેલો શોધવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા.

ભારતીય વન સેવાની બદલાતી ભૂમિકા પર ભાર મૂકતા, શ્રી યાદવે અધિકારીઓને પરંપરાગત નિયમનકારી કાર્યોથી આગળ વધીને ટકાઉ વિકાસ માટે નેતા, સંશોધક અને સુવિધા પ્રદાન કરનાર બનવા અનુરોધ કર્યો. તેમણે પરંપરાગત જ્ઞાનનો ઉપયોગ કરીને સતત ક્ષમતા નિર્માણ અને સમુદાયની ભાગીદારીની સાથે સાથે GIS, રિમોટ સેન્સિંગ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ જેવી ઉભરતી તકનીકોના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો. મંત્રીએ અધિકારીઓને સંસ્થાઓને મજબૂત કરવા, કાર્યક્ષમ નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને વન વ્યવસ્થાપન યોજનાઓ તૈયાર કરવા માટે નવીન અભિગમો અપનાવવા તેમજ ભારતના પર્યાવરણીય ભવિષ્યના રક્ષણ પ્રત્યેની તેમની જવાબદારી નિભાવવા આહ્વાન કર્યું હતું.

MCT પ્રોગ્રામ 2026 

ઇન્દિરા ગાંધી નેશનલ ફોરેસ્ટ એકેડમી (IGNFA) દ્વારા 12 ઓક્ટોબરથી 6 નવેમ્બર 2026 સુધી આયોજિત મિડ-કેરિયર ટ્રેનિંગ ફેઝ-III (19) પ્રોગ્રામ 7-9 વર્ષની સેવા ધરાવતા IFS અધિકારીઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. 18 કેડરના 68 સહભાગીઓ વન્યજીવ સંરક્ષણ શાસન, આબોહવા-સ્થિતિસ્થાપક વનવિજ્ઞાન, આવાસ પુનઃસ્થાપન, લેન્ડસ્કેપ પુનઃસ્થાપન અને પર્યાવરણીય નીતિ અમલીકરણમાં વ્યાવસાયિક રુચિઓ સાથે વિવિધ ક્ષેત્રીય અને નીતિગત અનુભવ લાવે છે.

આ કાર્યક્રમ નેતૃત્વ, વ્યૂહાત્મક નીતિ અમલીકરણ અને ક્ષેત્ર-સ્તરીય વન શાસનને મજબૂત બનાવવા માટે રચાયેલ છે, જ્યારે ઉભરતી તકનીકો અને સમકાલીન અભિગમોને એકીકૃત કરવામાં આવે છે. કાર્યક્રમના ભાગ રૂપે, લાઇન મિનિસ્ટ્રી મોડ્યુલ અધિકારીઓને આંતર-ક્ષેત્રીય જોડાણો અને નીતિ માળખાની સમજ વધારવા માટે મુખ્ય કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને સંગઠનોનો સંપર્ક પ્રદાન કરશે. ઉત્તરાખંડ અને ઉત્તર પ્રદેશની થીમ આધારિત મુલાકાતો વન્યજીવન વ્યવસ્થાપન, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ, ઇકોટુરિઝમ અને સમુદાય-આધારિત વન વ્યવસ્થાપનમાં શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

મેનેજમેન્ટ મોડ્યુલ નેતૃત્વ અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા, માનવ સંસાધન અને નાણાકીય સંચાલન, વન કોમન્સનું શાસન, વાટાઘાટો અને સંઘર્ષ નિવારણ, પરિવર્તન સંચાલન, સંચાર અને નૈતિક નેતૃત્વની આસપાસ સંરચિત કરવામાં આવશે. છેલ્લે, ફોરેસ્ટ્રી મોડ્યુલ પર્યાવરણીય સંમેલનો, વનવિજ્ઞાનમાં AI, ડિજિટલ પરિવર્તન, રાષ્ટ્રીય વન્યજીવ નેતૃત્વ, જૈવવિવિધતા શાસન, આબોહવા નાણા, FRA મુદ્દાઓ, જળાશય સંચાલન, તાજેતરના FCA સુધારા અને માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ સહિતના ઉભરતા મુદ્દાઓને સંબોધિત કરશે.

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com