জিএছটি পৰিষদৰ ৫৭সংখ্যক বৈঠক ৮ অক্টোবৰত নতুন দিল্লীত অনুষ্ঠিত হয়। কেন্দ্ৰীয় বিত্ত আৰু কৰ্প’ৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী শ্ৰীমতী নিৰ্মলা সীতাৰমণৰ অধ্যক্ষতাত বৈঠকখন অনুষ্ঠিত হয়।

বৈঠকত দিল্লী, গোৱা, হাৰিয়ানা, জম্মু আৰু কাশ্মীৰ, কৰ্ণাটক, কেৰালা, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু মেঘালয়ৰ মুখ্যমন্ত্ৰীসকল; মণিপুৰ আৰু তেলেংগানাৰ উপ-মুখ্যমন্ত্ৰীসকল; বিধানসভা থকা ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ বিত্তমন্ত্ৰী আৰু জ্যেষ্ঠ সদস্যসকল; ৰাজহ বিভাগৰ সচিব; কেন্দ্ৰীয় পৰোক্ষ কৰ আৰু শুল্ক ব’ৰ্ডৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকল তথা বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ জ্যেষ্ঠ বিষয়াসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।

যোৱা বছৰৰ ৫৬সংখ্যক বৈঠকৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি গ্ৰহণ কৰা ‘নেক্সট-জেন’ সংস্কাৰসমূহৰ মূল লক্ষ্য আছিল কৰৰ হাৰ যুক্তিসংগত কৰা আৰু কৰৰ হাৰ হ্ৰাস কৰা। ৮ অক্টোবৰত  অনুষ্ঠিত ৫৭সংখ্যক বৈঠকত জিএছটি পৰিষদে মূলতঃ পঞ্জীয়ন, ৰিটাৰ্ণ, ৰিফাণ্ড আৰু বিচাৰ-নিৰ্ণয় প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে জড়িত সংস্কাৰৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়ায়। ইয়াৰ লগতে কিছুমান সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ যোগানৰ ক্ষেত্ৰত জিএছটি প্ৰযোজ্য হোৱাৰ বিষয়ে স্পষ্টীকৰণ আৰু ব্যৱসায় সহজ কৰা তথা জিএছটিৰ নিয়ম পালন সৰল কৰাৰ বাবে অন্যান্য ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হয়। সন্দেহ দূৰ কৰাৰ বাবে প্ৰশ্নোত্তৰসমূহো প্ৰকাশ কৰা হৈছে। ৫৭সংখ্যক জিএছটি পৰিষদৰ বৈঠকত গ্ৰহণ কৰা মুখ্য পৰামৰ্শসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ—

ক. প্ৰক্ৰিয়াগত সংস্কাৰ

ক১. পঞ্জীয়ন সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ

১. স্পষ্ট নিৰ্দেশনাৰে পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়া সৰলীকৰণ

১.১ ৫৬সংখ্যক বৈঠকত জিএছটি পৰিষদে আগবঢ়োৱা পৰামৰ্শ অনুসৰি, যিসকল আবেদনকাৰীয়ে মাহে ২.৫ লাখ টকাৰ অধিক আইটিচি হস্তান্তৰ কৰিব নিবিচাৰে, তেওঁলোকৰ ক্ষেত্ৰত ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মৰ ১৪এ নিয়মৰ অধীনত বিষয়াৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে প’ৰ্টেলৰ জৰিয়তে স্বয়ংক্ৰিয় পঞ্জীয়নৰ অনুমোদন প্ৰদান কৰা হৈছে। বাকী ক্ষেত্ৰসমূহত পঞ্জীয়নৰ আবেদনসমূহৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সৰল কৰাৰ বাবে ৫৭সংখ্যক বৈঠকত জিএছটি পৰিষদে তলত দিয়া পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে—

১. জিএছটি পঞ্জীয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথি-পত্ৰ আৰু তথ্য নিৰ্দিষ্ট কৰি এক বিস্তৃত পৰিপত্ৰ জাৰি কৰা, লগতে প্ৰশ্নোত্তৰ প্ৰকাশ কৰা, যাতে পঞ্জীয়নৰ আবেদন দাখিল আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সৰল হয়।

২. FORM GST REG-01-ৰ পঞ্জীয়ন আবেদন সংশোধন কৰি নিৰ্ধাৰিত নথি-পত্ৰ আৰু তথ্য বাছনিৰ বাবে ড্ৰপ-বক্সৰ ব্যৱস্থা কৰা, যাতে কৰদাতা আৰু কৰ বিষয়াই দাখিল কৰিবলগীয়া নথি-পত্ৰ আৰু তথ্যৰ বিষয়ে স্পষ্টতা লাভ কৰে।

৩. জিএছটি প’ৰ্টেলত পঞ্জীয়নৰ আবেদন দাখিলৰ বাবে ব্যৱহাৰৰ সুচল ইণ্টাৰফেচ প্ৰদান কৰা, য’ত স্পষ্ট নেভিগেচন পথ, ড্ৰপ-ডাউন তালিকা, টুল-টিপ আৰু প্ৰসংগভিত্তিক নিৰ্দেশনা থাকিব, যাতে আবেদন সঠিকভাৱে দাখিল কৰিব পৰা যায়।

১.২ ইয়াৰ ফলত সঠিক তথ্য বা সবিশেষৰ অভাৱৰ বাবে পঞ্জীয়নৰ আবেদন বাতিল কৰা আৰু প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ ঘটনা হ্ৰাস পাব আৰু কৰ বিষয়াসকলে পঞ্জীয়নৰ আবেদন দ্ৰুতভাৱে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰিব পাৰিব।

২. জিএছটি পঞ্জীয়নৰ সংশোধনৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পুনৰ্গঠন

২.১ জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মৰ ১৯নং নিয়ম সংশোধনৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে। ইয়াৰ অধীনত ব্যৱসায়ৰ মূল স্থানৰ সৈতে জড়িত তথ্যৰ বাহিৰে পঞ্জীয়নৰ সকলো তথ্যৰ সংশোধন প’ৰ্টেলত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে গ্ৰহণ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব। ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মৰ ১৪এ নিয়মৰ অধীনত স্বয়ংক্ৰিয় পদ্ধতিৰে পঞ্জীয়ন কৰা কৰদাতাসকলৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱসায়ৰ মূল স্থানৰ সৈতে জড়িত তথ্যকে ধৰি সকলো পঞ্জীয়ন তথ্যৰ সংশোধন প’ৰ্টেলত স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে গ্ৰহণ কৰা হ’ব।

২.২ ইয়াৰ ফলত এনে ক্ষেত্ৰত কৰ বিষয়াৰ সৈতে কোনো ধৰণৰ যোগাযোগ নকৰাকৈ পঞ্জীয়নৰ তথ্য সহজ আৰু প্ৰায় তাৎক্ষণিকভাৱে মিমাংসা কৰিব পৰা যাব।

৩. জিএছটি পঞ্জীয়ন বাতিলৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ পুনৰ্গঠন

৩.১ জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইন আৰু চিজিএছটি নিয়ম সংশোধন কৰি পঞ্জীয়ন বাতিলৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰাৰ পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে।

৩.১.১ কৰদাতাৰ আবেদনৰ ভিত্তিত পঞ্জীয়ন স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে বাতিল

পৰ্যায় ১: সকলো বকেয়া ৰিটাৰ্ণ দাখিল আৰু সকলো বকেয়া পৰিশোধ কৰাৰ পিছত FORM GST REG-16-ত পঞ্জীয়ন বাতিলৰ আবেদনসমূহ নিম্নলিখিত ক্ষেত্ৰত ব্যৱস্থাটোৰ দ্বাৰা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে গ্ৰহণ কৰা হ’ব—

১. পঞ্জীয়নৰ পিছৰে পৰা কোনো এটা মাহতো কৰদাতাই ২.৫ লাখ টকাৰ অধিক আইটিচি হস্তান্তৰ নকৰিলে;

২. কোনো এটা মাহত ২.৫ লাখ টকাৰ অধিক আইটিচি হস্তান্তৰ কৰিছে, কিন্তু নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত FORM GSTR-10-ত চূড়ান্ত ৰিটাৰ্ণ দাখিল কৰিছে।

পৰ্যায় ২: সকলো বকেয়া ৰিটাৰ্ণ দাখিল আৰু সকলো বকেয়া পৰিশোধ কৰাৰ পিছত পঞ্জীয়ন বাতিলৰ সকলো আবেদন ব্যৱস্থাটোৱে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে গ্ৰহণ কৰিব। FORM GST REG-16 সংশোধন কৰি সেই আবেদনতে FORM GSTR-10-ৰ তথ্য দাখিলৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব।

৩.১.২ স্বতঃপ্ৰণোদিতভাৱে পঞ্জীয়ন বাতিল

১. কৰ বিষয়াসকলে পঞ্জীয়ন বাতিল কৰাৰ কিছুমান কাৰণ বাদ দিবলৈ ২১নং নিয়ম সংশোধন কৰা হ’ব।

২. ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মত ২১এ আৰু ২২নং নিয়ম সংশোধন আৰু ২৩এ নিয়ম সংযোজন কৰি ৰিটাৰ্ণ দাখিল নকৰা অথবা নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত বেংক একাউণ্টৰ তথ্য দাখিল নকৰাৰ ক্ষেত্ৰত নিয়মভংগ আৰু পিছত নিয়ম পালন কৰাৰ ভিত্তিত ব্যৱস্থাভিত্তিকভাৱে পঞ্জীয়ন বাতিল আৰু পুনৰ সক্ৰিয় কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব।

৩.২ এই ব্যৱস্থাসমূহে পঞ্জীয়ন বাতিলৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল আৰু দ্ৰুত কৰিব, বিষয়াৰ সৈতে যোগাযোগ হ্ৰাস কৰিব আৰু বাতিল প্ৰক্ৰিয়াত অধিক স্বচ্ছতা আনিব।

৪. ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰ প্লেটফৰ্মত ক্ষুদ্ৰ বিক্ৰেতাৰ বাবে সৰলীকৃত জিএছটি পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা

৪.১ ৫৬সংখ্যক বৈঠকত ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰ প্লেটফৰ্মত ক্ষুদ্ৰ বিক্ৰেতাসকলৰ বাবে সৰলীকৃত জিএছটি পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ নীতিগত অনুমোদন দিয়া হৈছিল। এইবাৰ ৫৭সংখ্যক বৈঠকত ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মত ১৪বি নিয়ম সংযোজনৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ অধীনত এনে ক্ষুদ্ৰ যোগানকাৰীসকলৰ বাবে সৰল পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থা থাকিব, যিসকলে ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰৰ জৰিয়তে সামগ্ৰী যোগান ধৰে, সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত তেওঁলোকৰ কোনো ভৌতিক উপস্থিতি নাই আৰু স্বীকৃত পৃথক ব্যক্তিৰ মাজৰ ষ্টক হস্তান্তৰ বাদ দি মাহে ২.৫ লাখ টকাৰ অধিক আইটিচি হস্তান্তৰ কৰাৰ উদ্দেশ্য নাই। তেওঁলোকে সেই ৰাজ্য/কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলত ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰৰ গুদামক ব্যৱসায়ৰ মূল স্থান হিচাপে ঘোষণা কৰিব পাৰিব। কিছুমান চৰ্ত সাপেক্ষে এনে পঞ্জীয়ন ব্যৱস্থাটোৱে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে প্ৰদান কৰিব।

৪.২ ইয়াৰ ফলত ক্ষুদ্ৰ বিক্ৰেতাসকলে প্ৰতিখন ৰাজ্যত পৃথক ব্যৱসায়িক স্থান স্থাপন নকৰাকৈ ই-কমাৰ্চ প্লেটফৰ্মৰ জৰিয়তে অন্য ৰাজ্যতো ব্যৱসায় সম্প্ৰসাৰণ কৰিব পাৰিব আৰু ব্যৱসায় সহজ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ই যথেষ্ট সহায়ক হ’ব।

ক২. ৰিটাৰ্ণ সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ

৫. ৰিটাৰ্ণত দায়বদ্ধতা আৰু ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিট সংশোধনৰ বিকল্প ব্যৱস্থা, যাতে অমিল আৰু তাৰ ফলত জাননী/জাননীমূলক বাৰ্তা হ্ৰাস পায়

৫.১ ৰিটাৰ্ণ দাখিলৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰাৰ বাবে জিএছটি পৰিষদে তলত উল্লেখ কৰা ব্যৱস্থাসহ বিভিন্ন পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছে—

১. FORM GSTR-1/1A/IFF-ক এনেদৰে উন্নীত কৰা, যাতে এই ফৰ্মসমূহত দাখিল কৰা তথ্য আৰু FORM GSTR-3B-ত দাখিল কৰা ৰিটাৰ্ণৰ তথ্য অধিক ভালদৰে মিলাব পৰা যায়।

২. চিজিএছটি নিয়মত ৮৬ডি নিয়ম সংযোজন কৰি প’ৰ্টেলত “ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জ ভিত্তিত পৰিশোধ কৰা কৰ আৰু দাবী কৰা ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিটৰ ইলেক্ট্ৰনিক ষ্টেটমেণ্ট”  সুবিধা প্ৰদান কৰা, যাতে ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জৰ অধীনত থকা যোগানৰ কৰ দায়বদ্ধতা আৰু আইটিচি ৰিটাৰ্ণত সঠিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিব পৰা যায়।

৩. ৬১নং নিয়মত উপ-নিয়ম (১এ) সংযোজন কৰি দায়বদ্ধতাৰ সঠিক প্ৰতিবেদন আৰু সংশোধন/পুনৰ সংশোধনৰ ব্যৱস্থা কৰা, যাতে FORM GSTR-3B-ৰ দায়বদ্ধতা FORM GSTR-1/1A/IFF-ত দাখিল কৰা দায়বদ্ধতাৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ হয়।

৪. FORM GST DRC-03 সংশোধন কৰি যি ইনভইচৰ বিপৰীতে পৰিশোধ কৰা হৈছে, সেই ইনভইচৰ সবিশেষ ঘোষণা কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা।

৫. ৬০নং নিয়মত উপ-নিয়ম (৬এ) সংযোজন কৰি ইনভইচ মেনেজমেণ্ট ছিষ্টেম (IMS)-ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা, যাতে গ্ৰহণকাৰীয়ে প’ৰ্টেলত লাভ কৰা  যোগানৰ নথি গ্ৰহণ, প্ৰত্যাখ্যান অথবা অপেক্ষাৰত ৰূপত ৰাখিব পাৰে আৰু সেই অনুসৰি FORM GSTR-2B-ত আইটিচিৰ বিবৃতি প্ৰস্তুত কৰিব পাৰে। ইয়াৰ বাবে কিছুমান চৰ্ত থাকিব, যাৰ ভিতৰত আইএমএছত ক্ৰেডিট নোট অপেক্ষাৰত ৰূপত ৰখাৰ সময়সীমাও অন্তৰ্ভুক্ত।

৬. চিজিএছটি নিয়মত ৮৬চি নিয়ম সংযোজন কৰি প’ৰ্টেলত “ইলেক্ট্ৰনিক ক্ৰেডিট ৰিভাৰ্ছেল আৰু পুনৰ দাবী বিবৃতি”ৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা, যাতে FORM GSTR-3B-ত আইটিচি ৰিভাৰ্ছেল আৰু পুনৰ দাবী সঠিকভাৱে প্ৰকাশ কৰিব পৰা যায়।

৭. ৬১নং নিয়মত উপ-নিয়ম (১বি) সংযোজন কৰি আইটিচিৰ সঠিক প্ৰতিবেদন আৰু সংশোধন/পুনৰ সংশোধনৰ ব্যৱস্থা কৰা, যাতে FORM GSTR-3B-ত দাবী কৰা আইটিচি FORM GSTR-2B-ত উপলব্ধ আইটিচিৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ হয়।

৮. আইএমএছ, ইলেক্ট্ৰনিক ক্ৰেডিট ৰিভাৰ্ছেল আৰু পুনৰ দাবী বিবৃতি আৰু ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জৰ ভিত্তিত পৰিশোধ কৰা কৰ আৰু দাবী কৰা আইটিচিৰ ইলেক্ট্ৰনিক বিবৃতিৰ প্ৰসংগত FORM GSTR-3B-ত আইটিচি আৰু ইয়াৰ ৰিভাৰ্ছেলৰ সঠিক তথ্য কেনেদৰে দাখিল কৰিব লাগে, সেই বিষয়ে পৰিপত্ৰ জাৰি কৰা।

৫.২ জিএছটি ৰিটাৰ্ণত দায়বদ্ধতা আৰু আইটিচি সংশোধনৰ বিকল্প ব্যৱস্থাৰ বিধানসমূহ ২০২৭ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ৰিটাৰ্ণৰ পৰা কাৰ্যকৰী কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। এই ব্যৱস্থাসমূহে ৰিটাৰ্ণত দায়বদ্ধতা আৰু আইটিচিৰ মাজৰ অমিল যথেষ্ট হ্ৰাস কৰিব। ইয়াৰ ফলত এনে অমিলৰ বাবে জাৰি কৰা দাবী জাননী আৰু ব্যৱস্থাভিত্তিক জাননীমূলক বাৰ্তা হ্ৰাস পোৱাৰ লগতে যোগান শৃংখলাত আইটিচিৰ বিশ্বাসযোগ্যতা বৃদ্ধি পাব আৰু কৰদাতাসকলৰ সুবিধা হ’ব।

৫.৩ প্ৰস্তাৱিত সংশোধিত ব্যৱস্থাটো সময় নিৰ্ধাৰিত পৰামৰ্শৰ বাবে ৰাজহুৱাকৈ প্ৰকাশ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। অংশীদাৰসকলৰ পৰা লাভ কৰা মতামতৰ ভিত্তিত প্ৰয়োজনীয় পৰিৱৰ্তন/সংশোধন অনুমোদন কৰাৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰীক ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে।

ক৩. ৰিফাণ্ড সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ

৬. দ্ৰুত, ব্যৱস্থাভিত্তিক স্বয়ংক্ৰিয় ৰিফাণ্ড প্ৰক্ৰিয়াকৰণ

৬.১ জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ৫৪নং ধাৰা আৰু সংশ্লিষ্ট চিজিএছটি নিয়ম সংশোধনৰ পৰামৰ্শ দিছে, যাতে ইলেক্ট্ৰনিক নগদ খাতাত থকা অতিৰিক্ত বেলেন্স, শূন্য কৰহাৰৰ যোগান আৰু বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ সৈতে জড়িত ৰিফাণ্ড দাবী দুটা পৰ্যায়ত ব্যৱস্থাভিত্তিকভাৱে প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু অনুমোদন কৰিব পৰা যায়।

পৰ্যায় ১:

১. ইলেক্ট্ৰনিক নগদ খাতাত থকা অতিৰিক্ত বেলেন্সৰ সম্পূৰ্ণ ৰিফাণ্ড দাবী বিষয়াৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে ব্যৱস্থাটোৱে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে অনুমোদন কৰিব।

২. স্বীকৃতি বা ঘাটি-স্মাৰক জাৰি কৰাৰ সময়সীমা ১৫ দিনৰ পৰা ১০ দিনলৈ হ্ৰাস কৰা হ’ব। আবেদন দাখিল কৰাৰ ১০ দিনৰ ভিতৰত উপযুক্ত বিষয়াই স্বীকৃতি বা ঘাটি-স্মাৰক জাৰি নকৰিলে ব্যৱস্থাটোৱে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা বুলি গণ্য হ’ব।

৩. শূন্য কৰহাৰৰ যোগান আৰু বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ বাবে কৰা ৰিফাণ্ড দাবীৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষতিশংকা চিনাক্তকৰণ আৰু মূল্যায়নৰ ভিত্তিত দাবী কৰা ধনৰ ৯০ শতাংশ বিষয়াৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে সাময়িকভাৱে অনুমোদন কৰা হ’ব।

পৰ্যায় ২:

১. ব্যৱস্থাটোৱে ৰিফাণ্ড আবেদন পৰীক্ষা কৰাৰ পিছত বিষয়াৰ হস্তক্ষেপ অবিহনে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিব।

২. এনে স্বীকৃত আবেদনসমূহৰ ক্ষেত্ৰত, শূন্য কৰহাৰৰ যোগানৰ সৈতে জড়িত সম্পূৰ্ণ ৰিফাণ্ড দাবী ব্যৱস্থাটোৱে স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে অনুমোদন কৰিব। প্ৰযোজ্য হ’লে বকেয়া ধন সমন্বয় কৰাৰ পিছত, ব্যৱস্থাটোৰ আশংকা চিনাক্তকৰণ আৰু মূল্যায়নৰ ভিত্তিত এই অনুমোদন কৰা হ’ব।

৬.২ ৰিফাণ্ড প্ৰক্ৰিয়া দ্ৰুত আৰু সৰল কৰাৰ বাবে জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইন আৰু চিজিএছটি নিয়ম সংশোধনৰো পৰামৰ্শ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আছে—

১. FORM GST RFD-01-ৰ ৰিফাণ্ড আবেদন সংশোধন কৰি আবেদনত তথ্য ব্যৱস্থাই পঢ়িব পৰা ধৰণে দাখিল কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা আৰু শূন্য কৰহাৰৰ যোগান আৰু বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ সৈতে জড়িত ৰিফাণ্ড দাবীৰ ক্ষেত্ৰত স্কেন কৰা নথি-পত্ৰ আপলোড কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা বাদ দিয়া।

২. চিজিএছটি নিয়মৰ ৮৯(৪)(চি) নিয়ম সংশোধন কৰি শূন্য কৰহাৰৰ সামগ্ৰীৰ যোগানৰ টাৰ্ণঅ’ভাৰৰ সৰ্বাধিক পৰিমাণ ঘৰুৱাভাৱে যোগান ধৰা একে ধৰণৰ সামগ্ৰীৰ মূল্যৰ ১.৫ গুণ হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা সীমা আঁতৰোৱা।

৩. চিজিএছটি আইনখনৰ ৫৪(১৪) ধাৰা সংশোধন কৰি স্পষ্ট কৰা যে ১,০০০ টকাৰ সীমা মুঠ ৰিফাণ্ডৰ পৰিমাণৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ’ব, অৰ্থাৎ চিজিএছটি, এছজিএছটি/ইউটিজিএছটি আৰু আইজিএছটি মিলি।

৬.আবেদন দাখিলৰ বাবে পৰিশোধ কৰা প্ৰি-ডিপ’জিটৰ ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য সুদৰ বিষয়ে অধিক স্পষ্টতা আৰু নিশ্চয়তা প্ৰদানৰ বাবে পৰিষদে পৰামৰ্শ দিছে—

১. চিজিএছটি আইনখনৰ ১১৫নং ধাৰা সংশোধন কৰি এনে প্ৰি-ডিপ’জিটৰ ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য সুদৰ হাৰৰ বাবে পৃথক বিধান কৰা।

২. প্ৰি-ডিপ’জিটৰ ৰিফাণ্ডৰ সুদৰ হাৰৰ সৈতে জড়িত বিষয়সমূহ স্পষ্ট কৰি পৰিপত্ৰ জাৰি কৰা।

৬.৪ এই ব্যৱস্থাসমূহে অধিক স্বয়ংক্ৰিয়তা আৰু কম  হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে ৰিফাণ্ড প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সৰল আৰু দ্ৰুত কৰিব। ইয়াৰ ফলত যোগ্য ৰিফাণ্ড সময়মতে অনুমোদন হ’ব, কৰদাতাসকলৰ নিয়ম পালন কৰাৰ বোজা আৰু বিভাগৰ সৈতে যোগাযোগ হ্ৰাস পাব। স্বয়ংক্ৰিয় ব্যৱস্থাই স্বচ্ছতা, নিশ্চয়তা আৰু সমৰূপ নিশ্চিত কৰাৰ লগতে কৰদাতাসকলৰ নগদ প্ৰবাহো উন্নত কৰিব।

ক৪. বিবাদ নিষ্পত্তি সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ

৭.১ কৰ বিষয়াসকলৰ বাবে দাবী জাননী, বিচাৰ-নিৰ্ণয়ৰ আদেশ আৰু আপীলৰ আদেশ জাৰি কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া সৰল কৰাৰ বাবে বিস্তৃত নিৰ্দেশনা থকা পৰিপত্ৰ জাৰি কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত দাবী জাননী আৰু বিচাৰ-নিৰ্ণয়/আপীলৰ আদেশৰ মান, এনে জাননী/আদেশ সময়মতে জাৰি কৰা, প্ৰতিটো ঘটনাৰ গুণগত মূল্যায়নৰ ভিত্তিতহে প্ৰতাৰণা, ইচ্ছাকৃত ভুল তথ্য বা তথ্য গোপনৰ অভিযোগ আৰোপ কৰা আৰু প্ৰাকৃতিক ন্যায়ৰ নীতি, ব্যক্তিগত শুনানি আদি অনুষ্ঠিত কৰাটো অন্তৰ্ভুক্ত।

৭.২ নিয়ম পালন কৰাৰ বোজা আৰু মোকৰ্দমা হ্ৰাস কৰাৰ বাবে পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ৭৩, ৭৪ আৰু ৭৪এ ধাৰা সংশোধনৰ পৰামৰ্শ দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত—

১. কাৰণ দৰ্শোৱা জাননী জাৰি কৰাৰ বাবে ন্যূনতম ১০,০০০ টকাৰ সীমা নিৰ্ধাৰণ। অৰ্থাৎ জড়িত কৰৰ পৰিমাণ ১০,০০০ টকাৰ কম হ’লে কোনো জাননী জাৰি কৰা নহ’ব। এই ন্যূনতম সীমা কাৰ্যকৰী হোৱাৰ দিনা ১০,০০০ টকাৰ কম পৰিমাণৰ যিবোৰ জাননী আৰু আপীল ইতিমধ্যে বিচাৰাধীন হৈ থাকিব, সেইবোৰো জাননী জাৰি কৰাৰ সময়তেই এই ১০,০০০ টকাৰ সীমা কাৰ্যকৰী হৈ থকা বুলি গণ্য কৰি নিষ্পত্তি কৰাৰ বিধান কৰা হ’ব।

২. সম্পূৰ্ণ কৰৰ পৰিমাণ, সুদ আৰু জৰিমনা নিৰ্ধাৰিত সময়ৰ ভিতৰত স্বেচ্ছাই পৰিশোধ কৰিলে জৰিমনাৰ পৰিমাণক ‘চাৰ্জ’ হিচাপে গণ্য কৰাৰ ব্যৱস্থা।

৩. প্ৰতাৰণাৰ ঘটনা নহ’লে, বিচাৰ-নিৰ্ণয়ৰ আদেশৰ ৩০ দিনৰ ভিতৰত (৭৩নং ধাৰাৰ অধীনত) অথবা ৬০ দিনৰ ভিতৰত (৭৪এ ধাৰাৰ অধীনত) কৰ আৰু সুদ পৰিশোধ কৰিলে ৫ শতাংশ হাৰত হ্ৰাস কৰা জৰিমনা।

৪. প্ৰতাৰণাবিহীন ঘটনাত ন্যূনতম ১০,০০০ টকাৰ জৰিমনাৰ চৰ্ত বাতিল কৰা।

৭.৩ জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ১২৫নং ধাৰাৰ অধীনত সাধাৰণ জৰিমনাৰ সৰ্বাধিক পৰিমাণ ২৫,০০০ টকাৰ পৰা ১০,০০০ টকালৈ হ্ৰাস কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছে।

৭.৪ চিজিএছটি আইনখনৰ ১০৭(৬) আৰু ১১২(৮) ধাৰাৰ সংলগ্ন বিধানসমূহ সংশোধন কৰি আপীল কৰ্তৃপক্ষ বা আপীল ন্যায়াধিকৰণৰ সন্মুখত আপীল দাখিলৰ বাবে প্ৰি-ডিপ’জিটৰ সৰ্বাধিক সীমা ৪০ কোটি টকা (চিজিএছটি ২০ কোটি টকা আৰু এছজিএছটি/ইউটিজিএছটি ২০ কোটি টকা) নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, যেতিয়া আদেশটো কেৱল জৰিমনাৰ সৈতে জড়িত আৰু কোনো কৰ দাবী নাই। ইয়াৰ ফলত এনে ক্ষেত্ৰত কৰদাতাসকলৰ বিত্তীয় বোজা হ্ৰাস পাব আৰু আপীলৰ সুবিধা লাভ কৰা সহজ হ’ব।

খ. জিএছটিৰ অধীনত অন্যান্য মুখ্য সংস্কাৰ

খ১. ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিটৰ মসৃণ প্ৰবাহ উন্নত কৰাৰ বাবে সংস্কাৰ

৮. মূলধনী সামগ্ৰী আৰু ইনপুট সেৱাৰ বাবে জমা হোৱা আইটিচিৰ ৰিফাণ্ড

৮.১ জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ৫৪(৩) ধাৰাৰ সংলগ্ন উপ-ধাৰা (ii) আৰু চিজিএছটি নিয়ম সংশোধনৰ পৰামৰ্শ দিছে। ইয়াৰ জৰিয়তে শূন্য কৰহাৰৰ যোগানৰ সৈতে জড়িত ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত মূলধনী সামগ্ৰীৰ বাবে জমা হোৱা আইটিচি আৰু বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ সৈতে জড়িত ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত ইনপুট সেৱা আৰু মূলধনী সামগ্ৰীৰ বাবে জমা হোৱা আইটিচিৰ ৰিফাণ্ডৰ ব্যৱস্থা কৰা হ’ব।

৮.২ বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত ইনপুট সেৱাৰ ওপৰত জমা হোৱা আইটিচিৰ ৰিফাণ্ড ২০২৬ চনৰ ১ নৱেম্বৰ বা তাৰ পিছত লাভ কৰা ইনপুট সেৱাৰ আইটিচিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ’ব।

৮.৩ শূন্য কৰহাৰৰ যোগান আৰু বিপৰীতমুখী শুল্ক গাঁথনিৰ ৰিফাণ্ডৰ ক্ষেত্ৰত মূলধনী সামগ্ৰীৰ আইটিচিৰ ৰিফাণ্ড ৬০ মাহত বিস্তৃত কৰা হ’ব আৰু ২০২৭ চনৰ ১ এপ্ৰিল বা তাৰ পিছত লাভ কৰা মূলধনী সামগ্ৰীৰ আইটিচিৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হ’ব।

৮.৪ ইয়াৰ ফলত কৰদাতাসকলৰ কাৰ্যকৰী মূলধনৰ সমস্যা হ্ৰাস পাব আৰু এনে ক্ষেত্ৰত ইনপুট সেৱা আৰু মূলধনী সামগ্ৰীৰ আইটিচি আবদ্ধ হৈ থকাৰ সমস্যা দূৰ হ’ব।

৯. আবদ্ধ আইটিচিৰ ক্ষেত্ৰত পৰিৱৰ্তন

২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ১৭(৫) ধাৰা সংশোধন কৰি আউটড’ৰ কেটাৰিং, স্বাস্থ্য আৰু জীৱন বীমা, টেলিকমিউনিকেচন টাৱাৰ, কাৰখানাৰ চৌহদৰ বাহিৰত স্থাপন কৰা পাইপলাইন, বিনামূলীয়া নমুনা, আইন অনুসৰি ম্যাদ শেষ হোৱাৰ বাবে ধ্বংস কৰা বা বৰ্জন কৰা সামগ্ৰী আদিৰ যোগানৰ ওপৰত থকা আইটিচি লাভৰ বাধা আঁতৰোৱাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ফলত কৰৰ ওপৰত কৰৰ বোজা হ্ৰাস পাব আৰু সমগ্ৰ যোগান শৃংখলাত আইটিচিৰ অধিক মসৃণ প্ৰবাহ নিশ্চিত হ’ব।

খ২. সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ৰপ্তানি/শূন্য কৰহাৰৰ যোগান সম্পৰ্কীয় সংস্কাৰ

১০. জিএছটি পৰিষদে তলত দিয়া পৰামৰ্শসমূহ আগবঢ়াইছে—

১. আইজিএছটি আইনখনৰ ২নং ধাৰাৰ (৬) দফাৰ উপ-দফা (v) বাদ দিয়া, যাতে ২০১৭ চনৰ আইজিএছটি আইনখনৰ ৮নং ধাৰাৰ ব্যাখ্যা ১ৰ অধীনত সেৱাৰ যোগানক “সেৱা ৰপ্তানি” হিচাপে যোগ্যতা লাভ কৰাৰ বাবে যোগানকাৰী আৰু গ্ৰহণকাৰী পৃথক ব্যক্তিৰ প্ৰতিষ্ঠান নহ’ব লাগিব বুলি থকা চৰ্তটো আঁতৰাব পৰা যায়। ইয়াৰ ফলত ভাৰতীয় সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলে বিদেশী কাৰ্যালয়/শাখাৰ জৰিয়তে বা সেইবোৰলৈ প্ৰদান কৰা সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ৰিফাণ্ড লাভ কৰিব পাৰিব আৰু ভাৰতৰ পৰা সেৱা ৰপ্তানি উৎসাহিত হ’ব।

২. সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ৰপ্তানিৰ বাবে বৈদেশিক মুদ্ৰা বা অনুমোদিত ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় টকাত পৰিশোধ গ্ৰহণৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয় স্পষ্ট কৰিবলৈ পৰিপত্ৰ জাৰি কৰা।

৩. আইজিএছটি আইনখনৰ ১৩(৩)(ক) ধাৰা বাদ দিয়া, যাতে সেৱাৰ গ্ৰহণকাৰীয়ে সেৱা প্ৰদানকাৰীক সামগ্ৰী শাৰীৰিকভাৱে উপলব্ধ কৰোৱা ক্ষেত্ৰত সেৱাৰ যোগানৰ স্থান ১৩(২) ধাৰাৰ অধীনত থকা সাধাৰণ বিধান অনুসৰি, অৰ্থাৎ সেৱা গ্ৰহণকাৰীৰ স্থান হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত বিদেশী গ্ৰহণকাৰীক এনে সেৱা প্ৰদান কৰা ভাৰতীয় সেৱা প্ৰদানকাৰীসকলে ৰপ্তানি সম্পৰ্কীয় সুবিধা লাভ কৰিব পাৰিব।

৪. আইজিএছটি আইনখনৰ ১৬(১) ধাৰাত ব্যাখ্যা সংযোজন কৰি এই ব্যৱস্থা কৰা, য’ত সামগ্ৰী বিদেশী ক্ৰেতাক যোগান ধৰা হয়, কিন্তু সামগ্ৰীৰ যোগান সংশ্লিষ্ট ক্ৰেতাক এছইজেড/এফটিডব্লিউজেডত দিয়া হয় আৰু ইয়াৰ বাবে পৰিশোধ পৰিৱৰ্তনযোগ্য বৈদেশিক মুদ্ৰাত বা ভাৰতীয় ৰিজাৰ্ভ বেংকে অনুমোদন কৰা ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় টকাত লাভ কৰা হয়, তেনে যোগানক বিশেষ অৰ্থনৈতিক অঞ্চল/মুক্ত বাণিজ্য গুদাম (SEZ/FTWZ)অঞ্চললৈ সামগ্ৰী যোগান হিচাপে গণ্য কৰা হ’ব। ইয়াৰ ফলত বিদেশী ক্ৰেতাৰ বাবে বিশেষ অৰ্থনৈতিক অঞ্চল/মুক্ত বাণিজ্য গুদাম (SEZ/FTWZ)অঞ্চললৈ সামগ্ৰী যোগান বা অধিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ উদ্দেশ্যে প্ৰদান কৰা ভাৰতীয় নিৰ্মাতাসকলে শূন্য কৰহাৰৰ সুবিধা লাভ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত স্পষ্টতা লাভ কৰিব।

খ৩. জীৱনযাপন আৰু ব্যৱসায় সহজ কৰা

১১. গ্ৰেপ্তাৰ আৰু অভিযোগ দাখিল সম্পৰ্কীয় নিয়মৰ পৰিৱৰ্তন

১১.১ জিএছটিৰ অধীনত গ্ৰেপ্তাৰৰ ক্ষমতা সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰত্যাহাৰ কৰি চিজিএছটি আইনখনৰ ৬৯নং ধাৰা বাদ দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

১১.২ প্ৰতাৰণা আৰু কৰ ফাঁকিৰ বিৰুদ্ধে ফলপ্ৰসূ বাধা বৰ্তাই ৰাখি অধিক প্ৰগতিশীল আৰু বিশ্বাসভিত্তিক কৰ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে পৰিষদে তলত দিয়া ব্যৱস্থাৰ পৰামৰ্শ দিছে—

১. অভিযোগপত্ৰ দাখিলৰ বাবে ধনৰ সীমা ১ কোটি টকাৰ পৰা ৫ কোটি টকালৈ বৃদ্ধি কৰা।

২. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৩২(১) ধাৰাৰ দফা (i) বাদ দিয়া, দফা (e)-ৰ “কৰ ফাঁকি দিয়ে” শব্দসমূহ বাদ দিয়া আৰু দফা (h)-ৰ “বা আন কোনো ধৰণে ব্যৱহাৰ কৰে” শব্দসমূহ বাদ দিয়া।

৩. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৩২(১) ধাৰাৰ দফা (c) সংশোধন কৰি কেৱল সামগ্ৰী বা সেৱা গ্ৰহণ নকৰাকৈ অথবা ইনভইচ বা বিল নোহোৱাকৈ প্ৰতাৰণামূলকভাৱে আইটিচি লাভ কৰা অপৰাধ সামৰি লোৱা।

৪. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৩২নং ধাৰাৰ অধীনত বিভিন্ন অপৰাধৰ শাস্তিৰ পৰিমাণ যুক্তিসংগত কৰা।

১২. ই-ৱে বিল সম্পৰ্কীয় বিধানৰ পৰিৱৰ্তন

১২.১ চিজিএছটি আইনখনৰ ৬৮, ১২৯ আৰু ১৩০নং ধাৰা সংশোধন কৰি তলত দিয়া ব্যৱস্থাসহ বিভিন্ন পৰামৰ্শ আগবঢ়োৱা হৈছে—

১. কোনো সামগ্ৰী কঢ়িওৱা বাহন কেৱল নিৰ্দিষ্ট গোপন তথ্যৰ ভিত্তিত আৰু যুটীয়া আয়ুক্ততকৈ নিম্ন পদমৰ্যাদাৰ নোহোৱা বিষয়াৰ অনুমোদনতহে জব্দ কৰিব পাৰিব।

২. যোগানকাৰী অথবা গ্ৰহণকাৰী যিজনেই হওক, আটক কৰা ৰাজ্যখনত তেওঁৰ স্থান বা পঞ্জীয়ন থাকিলেহে পৰিদৰ্শন আৰু সামগ্ৰী জব্দ কৰাৰ পৰৱৰ্তী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিব পাৰিব। পৰিবহণৰ মাজৰ ৰাজ্যত কোনো আটক কৰা নহ’ব।

৩. য’ত ই-ৱে বিল সৃষ্টি কৰা হোৱা নাই অথবা বাহনখনত সামগ্ৰীৰ উৎপত্তি বা গন্তব্যস্থান দেখুওৱা কোনো নথি নাই, তেনে ক্ষেত্ৰত অধিকাৰক্ষেত্ৰ যিয়েই নহওক, সামগ্ৰী পৰিদৰ্শন, আটক বা জব্দ কৰিব পাৰি।

৪. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৩০নং ধাৰাৰ অধীনত সামগ্ৰী/বাহন বাজেয়াপ্ত কৰাৰ বিধান পৰিবহণৰ মাজত থকা সামগ্ৰী/বাহনৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য নহ’ব।

১২.২ ইয়াৰ ফলত সামগ্ৰী আৰু বাহনৰ মসৃণ চলাচল নিশ্চিত হ’ব আৰু ব্যৱসায়িক যোগান তথা পৰিবহণৰ দক্ষতা উন্নত হ’ব।

১৩. বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ স্থানান্তৰৰ ব্যৱস্থা

চিজিএছটি আইনখনৰ অনুসূচী-II সংশোধন কৰি বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰ, সেয়া সাময়িকভাৱে বা স্থায়ীভাৱে স্থানান্তৰ কৰা হওক, সকলো ক্ষেত্ৰতে সেৱাৰ যোগান হিচাপে একেধৰণে গণ্য কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ ফলত জিএছটিৰ নিয়ম পালন সহজ হ’ব আৰু বৌদ্ধিক সম্পত্তিৰ অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত সীমান্তপাৰ লেনদেন অধিক সৰল হ’ব।

১৪. চিজিএছটি নিয়মৰ ৮৬এ নিয়ম সংশোধন কৰি কৰদাতাক শুনানিৰ সুযোগ

জিএছটি পৰিষদে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি নিয়মৰ ৮৬এ নিয়ম সংশোধন কৰি ইলেক্ট্ৰনিক ক্ৰেডিট লেজাৰত কোনো পৰিমাণৰ ধন বন্ধ কৰি ৰখাৰ বিৰুদ্ধে কৰদাতাই আপত্তি দাখিল কৰিব পৰা আৰু উপযুক্ত বিষয়াই আপত্তিৰ ওপৰত সিদ্ধান্ত লোৱাৰ পূৰ্বে ব্যক্তিগত শুনানিৰ সুবিধা লাভ কৰিব পৰা ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছে।

১৫. বিলম্ব মাচুলৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষুদ্ৰ কৰদাতাক অধিক সকাহ

যিসকল কৰদাতাৰ পূৰ্বৱৰ্তী বিত্তীয় বৰ্ষত বাৰ্ষিক ব্যৱসায়িক লেনদেন ৫ কোটি টকালৈকে, তেওঁলোকে ২০১৭ চনৰ চিজিএছটি আইনখনৰ ৩৯(১) ধাৰাৰ অধীনত ৰিটাৰ্ণ দাখিলত বিলম্ব কৰিলে আৰু যি মাহত ৰিটাৰ্ণ দাখিল কৰাৰ কথা আছিল সেই মাহৰ শেষৰ ভিতৰত বিলম্বিত ৰিটাৰ্ণ দাখিল কৰিলে, সেই বিলম্ব মাচুল ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

১৬. পৰিপত্ৰৰ জৰিয়তে বিভিন্ন বিষয়ত স্পষ্টীকৰণ

জিএছটি পৰিষদে ক্ষেত্ৰভিত্তিক বিষয়াসকলৰ বিভিন্ন ব্যাখ্যাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা অস্পষ্টতা দূৰ আৰু বিষয়সমূহ স্পষ্ট কৰিবলৈ তলত দিয়া বিষয়সমূহৰ ক্ষেত্ৰত পৰিপত্ৰ জাৰি কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছে—

১. ইনপুট সেৱা ক্ৰেডিট বিতৰণৰ বাবে ইনপুট সেৱা বিতৰক (আইএছডি) ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত বিষয়।

২. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৭(৪) ধাৰা গ্ৰহণ কৰা বেংকিং কোম্পানী আৰু বিত্তীয় প্ৰতিষ্ঠান, ইয়াৰ ভিতৰত এনবিএফচিসমূহে আইটিচি লাভ কৰাৰ বিষয়।

৩. প্ৰি-ডিপ’জিট পৰিশোধৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন বিষয়।

৪. কিছুমান পৰিস্থিতিত ডেম’নষ্ট্ৰেচন বাহনৰ ক্ষেত্ৰত আইটিচি গ্ৰহণৰ যোগ্যতা।

৫. উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ সিদ্ধান্ত অনুসৰি ২০১৭ চনৰ ২৩ অক্টোবৰ পৰা কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ চিজিএছটি নিয়মৰ ৯৬(১০) নিয়ম বাদ দিয়া।

১৭. ঐচ্ছিক বাৰ্ষিক ৰিটাৰ্ণ ত্ৰৈমাসিক পৰিশোধ (এআৰকিউপি) আঁচনিৰ ধাৰণা-পত্ৰ

জিএছটি পৰিষদে পূৰ্বৱৰ্তী বিত্তীয় বৰ্ষত মুঠ ব্যৱসায়িক লেনদেন ৫ কোটি টকা বা তাতকৈ কম আৰু কেৱল পঞ্জীয়নবিহীন ব্যক্তিলৈ যোগান, অৰ্থাৎ বি২চি যোগান, কৰা কৰদাতাসকলৰ বাবে ঐচ্ছিক বাৰ্ষিক ৰিটাৰ্ণ ত্ৰৈমাসিক পৰিশোধ (এআৰকিউপি) আঁচনিৰ ধাৰণা-টোকাত নীতিগত অনুমোদন জনাইছে।

১৮. জিএছটিৰ নিয়ম পালন সৰল কৰাৰ বাবে অন্যান্য পৰামৰ্শ

১. চিজিএছটি আইনখনৰ ১৬, ৩৭ আৰু ৩৯নং ধাৰা সংশোধন কৰি ৩৭নং ধাৰাৰ অধীনত বাহিৰমুখী যোগানৰ বিবৃতি আৰু ৩৯নং ধাৰাৰ অধীনত ৰিটাৰ্ণ দাখিলৰ বিধান ১৬(৪) ধাৰাৰ অধীনত আইটিচি লাভৰ সময়সীমাৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰা।

২. চিজিএছটি আইনখনৰ ৯(৫) ধাৰা সংশোধন কৰি নিৰ্দিষ্ট সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰে কৰ পৰিশোধ কৰাৰ দায়বদ্ধতা ব্যৱসায়িক মডেল যিয়েই নহওক, সেই বিষয়ে স্পষ্টতা প্ৰদান কৰা।

৩. বিভিন্ন ন্যায়ালয়ে একাধিক বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে জাৰি কৰা বুলি কৈ অবৈধ ঘোষণা কৰা জাননীসমূহ বৈধ কৰাৰ বাবে চিজিএছটি আইনখনত এটা বৈধতা ধাৰা সংযোজন কৰা।

৪. ৫ কোটি টকা বা তাতকৈ অধিক বাৰ্ষিক মুঠ ব্যৱসায়িক লেনদেন থকা কৰদাতাসকলৰ বাবে পঞ্জীয়নবিহীন ব্যক্তিৰ পৰা লাভ কৰা ঘৰুৱা যোগান, য’ত ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জ ব্যৱস্থাৰ অধীনত কৰ পৰিশোধ কৰিব লাগে, আৰু সেৱা আমদানিৰ ক্ষেত্ৰত ই-ইনভইচিংৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা।

১৯. জিএছটি আপীল ন্যায়াধিকৰণৰ সৈতে জড়িত সংশোধন

জিএছটি পৰিষদে জিএছটি আপীল ন্যায়াধিকৰণৰ ক্ষেত্ৰত ২০২৬ চনৰ ট্ৰাইব্যুনেলছ ৰিফৰ্মছ আইন আৰু ২০২৬ চনৰ নেচনেল ট্ৰাইব্যুনেলছ কমিছন আৰু ট্ৰাইব্যুনেলৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলৰ যোগ্যতা, বাছনি আৰু সেৱাৰ চৰ্ত সম্পৰ্কীয় নিয়মৰ সৈতে বিধানসমূহ সামঞ্জস্য কৰিবলৈ চিজিএছটি আইন আৰু ২০২৩ চনৰ জিএছটি আপীল ন্যায়াধিকৰণৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলৰ নিযুক্তি আৰু সেৱাৰ চৰ্ত সম্পৰ্কীয় নিয়মত বিভিন্ন সংশোধন অনুমোদন কৰিছে।

গ. সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ জিএছটিৰ হাৰৰ পৰিৱৰ্তন/স্পষ্টীকৰণ

গ১. সামগ্ৰী সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ

১. ছাবলিমেচন পেপাৰ ৪৮০৯ শিৰোনামাৰ অধীনত শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছে বুলি স্পষ্ট কৰা হৈছে। অতীতৰ ঘটনাসমূহ “যি অৱস্থাত আছে, সেই অৱস্থাতে” ভিত্তিত নিয়মীয়া কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে।

২. জিএছটিৰ হাৰৰ তালিকাত খেলনাৰ সৈতে জড়িত অধিসূচনা প্ৰৱেশসমূহে ১৯৭৫ চনৰ শুল্ক শুল্ক-তালিকাৰ ৯৫০৩ শিৰোনামাত উল্লেখ কৰা সকলো ধৰণৰ খেলনা, যেনে পুতলা, পাজল আৰু অন্যান্য খেলনাও সামৰি লয় বুলি স্পষ্ট কৰা হৈছে। এই ব্যৱস্থা কেৱল ট্ৰাইচাইকেল, স্কুটাৰ আৰু পেডেল কাৰত সীমাবদ্ধ নহয়। (১৭.০৯.২০২৫ তাৰিখৰ অধিসূচনা নং ০৯/২০২৫-চিটিআৰৰ অনুসূচী-Iৰ ক্ৰমাংক ৪৯৭ আৰু অনুসূচী-IIৰ ক্ৰমাংক ৬১৬।)

৩. ১৯৮৫ চনৰ সাৰ নিয়ন্ত্ৰণ আদেশৰ অনুসূচী-VIৰ অধীনত পঞ্জীয়ন কৰা সাগৰীয় শৈৱালৰ নিষ্কাশনৰ পৰা প্ৰস্তুত জৈৱ-উদ্দীপকসমূহ ৩১০১ শিৰোনামাৰ অধীনত সাৰ হিচাপে শ্ৰেণীবদ্ধ হ’ব বুলি স্পষ্ট কৰা হৈছে। লগতে অতীতৰ ঘটনাসমূহ “যি অৱস্থাত আছে, সেই অৱস্থাতে” ভিত্তিত নিয়মীয়া কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে। (অধিসূচনা নং ০৯/২০২৫-চিটিআৰৰ অনুসূচী-Iৰ ক্ৰমাংক ২৩৭ত ব্যাখ্যা সংযোজন কৰা হ’ব।)

৪. জিএছটিৰ মাৰ্জিন আঁচনিৰ অধীনত পুৰণি বাহনৰ যোগানকাৰীসকলে বিভিন্ন ইনপুট, পুৰণি বাহন বাদ দি, অথবা স্পেয়াৰ পাৰ্টছ, মেৰামতি আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ সেৱা, প্ৰযুক্তিগত সেৱা, ভাড়া, বিপণন আৰু বিজ্ঞাপন সেৱা আদিৰ দৰে ইনপুট সেৱাৰ ওপৰত আইটিচি লাভ কৰিব পাৰিব বুলি স্পষ্ট কৰা হৈছে। উক্ত আঁচনিৰ অধীনত আইটিচি লাভৰ বাধা কেৱল ক্ৰয় কৰা পুৰণি বাহনৰ ওপৰত পৰিশোধ কৰা কৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য। (অধিসূচনা নং ৮/২০১৮-কেন্দ্ৰীয় কৰ (হাৰ), অধিসূচনা নং ৯/২০১৮-সমন্বিত কৰ (হাৰ) আৰু অধিসূচনা নং ১/২০১৮-ক্ষতিপূৰণ চেছ (হাৰ)।)

৫. পঞ্জীয়নবিহীন ব্যক্তিৰ পৰা পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যক্তিলৈ প্লাষ্টিকৰ আৱৰ্জনা আৰু স্ক্ৰেপ, বৈদ্যুতিক আৰু ইলেক্ট্ৰনিক আৱৰ্জনা আৰু স্ক্ৰেপ, টায়াৰৰ আৱৰ্জনা আৰু স্ক্ৰেপ আৰু ব্যৱহৃত ৰন্ধন তেল যোগান ধৰিলে ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জ ব্যৱস্থাৰ অধীনত অনাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। যোগানকাৰীয়ে সীমা অতিক্ৰম কৰাৰ লগে লগে পঞ্জীয়ন গ্ৰহণ কৰিব লাগিব আৰু ৰিভাৰ্ছ চাৰ্জৰ অধীনত কৰ পৰিশোধৰ বাবে দায়বদ্ধ গ্ৰহণকাৰীয়ে যোগানকাৰী সীমাৰ ভিতৰত থাকিলেও কৰ পৰিশোধ কৰিব লাগিব। লগতে পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যক্তিৰ পৰা পঞ্জীয়নভুক্ত ব্যক্তিলৈ এই নিৰ্দিষ্ট আৱৰ্জনা আৰু স্ক্ৰেপ যোগানৰ ক্ষেত্ৰত ২ শতাংশ হাৰত উৎসত কৰ কৰ্তন প্ৰৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৬. চাইলিয়াম বীজ (ইছবগুল/ইছাবগুল)ৰ যোগানৰ ক্ষেত্ৰত স্পষ্টতা প্ৰদান কৰি সতেজ, ঠাণ্ডা কৰা, হিমায়িত বা শুকান—যি অৱস্থাতে নাথাকক কিয়, ইয়াৰ ওপৰত জিএছটিৰ হাৰ শূন্য নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৭. ৰিট্ৰিডেড ট্ৰেক্টৰ টায়াৰৰ জিএছটিৰ হাৰ নতুন ট্ৰেক্টৰ টায়াৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰযোজ্য হাৰৰ সৈতে সামঞ্জস্য কৰি  অসংগতি দূৰ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৮. ০১.০৭.২০১৭ৰ পৰা ৩০.০৯.২০২২লৈ কেণ্টিন ষ্ট’ৰছ ডিপাৰ্টমেণ্টে দুই আৰু চাৰি চকীয়া বাহনৰ ওপৰত আৰোপ নকৰা ক্ষতিপূৰণ চেছ আৰু ০১.০৭.২০১৭ৰ পৰা ৩১.০৩.২০২২লৈ কেণ্টিন ষ্ট’ৰছ ডিপাৰ্টমেণ্ট আৰু ইউনিট ৰান কেণ্টিনে বায়ুযুক্ত পানীয়ৰ ওপৰত আৰোপ নকৰা ক্ষতিপূৰণ চেছ ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

গ২. সেৱা সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শ

১. বৈদ্যুতিক বাহন ব্যৱহাৰ কৰি যাত্ৰী পৰিবহণ আৰু মটৰ বাহন ভাড়াত দিয়া

বৈদ্যুতিক বাহন ব্যৱহাৰ কৰি অপাৰেটৰৰ সৈতে যাত্ৰী পৰিবহণ সেৱা আৰু মটৰ বাহন ভাড়াত দিয়া সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ৫ শতাংশ হাৰত জিএছটি পৰিশোধ কৰাৰ বিকল্প প্ৰদান কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াত ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিট সীমিত থাকিব আৰু বেটাৰী চাৰ্জিঙৰ খৰচ মুঠ পৰিশোধৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত থাকিব।

২. ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চৰ জৰিয়তে পৰিবহণ আৰু ডেলিভাৰী সেৱা

কুৰিয়াৰ আৰু ডাক সেৱাৰ বাহিৰে ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰৰ জৰিয়তে প্ৰদান কৰা ডেলিভাৰী সেৱাক চিজিএছটি আইনখনৰ ৯(৫) ধাৰাৰ অধীনত অনাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, য’ত সেৱা প্ৰদানকাৰী ২২(১) ধাৰাৰ অধীনত পঞ্জীয়নৰ বাবে দায়বদ্ধ নহয়। এনে ডেলিভাৰী সেৱাৰ বাবে আইটিচি অবিহনে ৫ শতাংশ জিএছটিৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰৰ জৰিয়তে যোগান/অৰ্ডাৰ কৰা সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত ডেলিভাৰী সেৱাৰ বাবে আইটিচি অবিহনে ৫ শতাংশ জিএছটিৰ হাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

জিএছটি অধিসূচনা ১২/২০১৭-কেন্দ্ৰীয় কৰ (হাৰ)-ৰ ২১এ প্ৰৱেশৰ অধীনত পঞ্জীয়নবিহীন ব্যক্তিলৈ সামগ্ৰী পৰিবহণৰ জিটিএ সেৱাৰ ওপৰত থকা জিএছটি ৰেহাই বাদ দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে, যেতিয়া এনে সেৱা ইলেক্ট্ৰনিক কমাৰ্চ অপাৰেটৰৰ জৰিয়তে যোগান/অৰ্ডাৰ কৰা সামগ্ৰীৰ সৈতে জড়িত।

৩. মটৰ বাহন লীজ বা ভাৰা লেনদেন

লীজদাতাই বহন কৰা আৰু পিছত লীজগ্ৰহণকাৰীৰ পৰা আদায় কৰা পঞ্জীয়ন মাচুল, পথ কৰ, বীমা আৰু ফাষ্টটেগ মাচুলৰ দৰে বিধিগত আৰু আনুষংগিক আদায়সমূহৰ জিএছটি ব্যৱস্থা স্পষ্ট কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৪. একে ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰত ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিট

ৰেষ্টুৰেণ্ট/আউটড’ৰ কেটাৰিং সেৱা, প্ৰতিদিনে প্ৰতিটো ইউনিটৰ বাবে ৭,৫০০ টকালৈকে মূল্যৰ হোটেল আৱাস সেৱা আৰু জিম/ফিটনেছ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত একে ব্যৱসায়িক ক্ষেত্ৰত সীমিত ইনপুট টেক্স ক্ৰেডিটৰ অনুমতি দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। বৰ্তমান যাত্ৰী পৰিবহণ সেৱা, ট্যুৰ অপাৰেটৰ সেৱা আৰু মটৰ বাহন ভাড়াত দিয়াৰ সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত যিদৰে এই সুবিধা উপলব্ধ, একে ধৰণে এই সুবিধা প্ৰদান কৰা হ’ব।

৫. নিৰ্দিষ্ট ৰাজ্যৰ পৰা/লৈ হেলিকপ্টাৰেৰে যাত্ৰী পৰিবহণ

উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজ্যসমূহ, ছিকিম আৰু পশ্চিমবংগৰ বাগডোগ্ৰাৰ বিমানবন্দৰ/হেলিপেডৰ পৰা বা লৈ আসন ভাগ-বতৰা ভিত্তিত হেলিকপ্টাৰেৰে যাত্ৰী পৰিবহণ সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৬. বীজ সংৰক্ষণ বা গুদামজাতকৰণ

বীজ সিঁচাৰ উদ্দেশ্যে ব্যৱহাৰৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত বীজ সংৰক্ষণ বা গুদামজাতকৰণ সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৭. কফি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ

কফি খেতিয়কসকলক কফি প্ৰক্ৰিয়াকৰণকাৰীয়ে প্ৰদান কৰা কৃষি সহায়ক সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৮. ছিমেনছ প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড অৰ্গেনাইজেচনৰ সেৱাৰ কৰযোগ্যতা

১৯৬৬ চনৰ ছিমেনছ প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড আইনখনৰ অধীনত থকা লোকসকলক ছিমেনছ প্ৰভিডেণ্ট ফাণ্ড অৰ্গেনাইজেচনে প্ৰদান কৰা সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

৯. গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সেৱা

গৱেষণা আৰু উন্নয়ন সেৱা প্ৰদান কৰা প্ৰতিষ্ঠান/সংগঠনৰ মুৰব্বীয়ে স্ব-প্ৰমাণীকৰণৰ জৰিয়তে সংশ্লিষ্ট কাৰ্যকলাপ গৱেষণা আৰু উন্নয়নমূলক আৰু পৰামৰ্শমূলক নহয় বুলি প্ৰমাণ কৰাৰ সৰল ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তনৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে অধিসূচনা ১২/২০১৭-কেন্দ্ৰীয় কৰ (হাৰ)-ৰ ৪৪এ প্ৰৱেশৰ অধীনত ৰেহাইৰ যোগ্যতা নিৰ্ধাৰণ কৰা।

১০. বিদেশী জাহাজ পৰিবহণ কোম্পানীৰ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানৰ দ্বাৰা সেৱা আমদানি

বিদেশী জাহাজ পৰিবহণ কোম্পানীৰ ভাৰতীয় প্ৰতিষ্ঠানে বিদেশত থকা সংশ্লিষ্ট ব্যক্তি বা ইয়াৰ কোনো প্ৰতিষ্ঠানৰ পৰা বিনা পৰিশোধত সেৱা আমদানি কৰিলে সেই সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

অতীতৰ সময়ছোৱাৰ ঘটনাসমূহ “যি অৱস্থাত আছে, সেই অৱস্থাতে” ভিত্তিত নিয়মীয়া কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

১১. ঘাইপথ প্ৰকল্পৰ বাবে টোল অপাৰেট-ট্ৰেন্সফাৰ মডেলৰ অধীনত এনএইচএআইক প্ৰদান কৰা আগতীয়া/ৰেহাই পৰিমাণ

চৰকাৰ, স্থানীয় কৰ্তৃপক্ষ, চৰকাৰী কৰ্তৃপক্ষ আৰু চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানে ঘাইপথ প্ৰকল্পৰ বাবে অনুজ্ঞাপত্ৰ লাগ কৰাসকলক টোল মাচুল দাবী, সংগ্ৰহ আৰু ব্যৱহাৰৰ বাবে একচেটিয়া অধিকাৰ, লাইচেন্স আৰু কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰা সেৱা জিএছটিৰ পৰা ৰেহাই দিয়াৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

১২. টোল অপাৰেট-ট্ৰেন্সফাৰ মডেলৰ অধীনত ঘাইপথ প্ৰকল্পৰ পৰিচালনা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ সেৱা

টোল অপাৰেট-ট্ৰেন্সফাৰ মডেলৰ অধীনত অনুজ্ঞাপত্ৰ লাগ কৰাসকলে অনুজ্ঞাপত্ৰ প্ৰদানকাৰী কৰ্তৃপক্ষক প্ৰদান কৰা পৰিচালনা আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ সেৱাৰ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰু জিএছটি পৰিশোধৰ সময়ৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ প্ৰক্ৰিয়া প্ৰদান কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

১৩. বেংকত ফাণ্ড ট্ৰেন্সফাৰ প্ৰাইচিং ব্যৱস্থা

বেংকৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ে শাখাসমূহৰ মাজত পুঁজিৰ কাল্পনিক হস্তান্তৰ কৰাৰ কাৰ্যকলাপৰ অংশ হিচাপে হিচাপৰ কিতাপত “সুদ” হিচাপে গণ্য কৰা কাল্পনিক পৰিমাণক অধিসূচনা নং ১২/২০১৭-কেন্দ্ৰীয় কৰ (হাৰ)ত দিয়া “সুদ”ৰ সংজ্ঞাৰ অন্তৰ্ভুক্ত বুলি স্পষ্ট কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে।

টোকা: জিএছটি পৰিষদৰ পৰামৰ্শসমূহ এই প্ৰকাশনখনত অংশীদাৰসকলৰ তথ্যৰ বাবে মুখ্য সিদ্ধান্তসমূহ সৰল ভাষাত উপস্থাপন কৰা হৈছে। এই পৰামৰ্শসমূহ সংশ্লিষ্ট জাননী /অধিসূচনা/আইন সংশোধনৰ জৰিয়তে কাৰ্যকৰী কৰা হ’ব আৰু কেৱল সেই জাননী, অধিসূচনা আৰু আইন সংশোধনসমূহৰহে আইনী বলবতৰ ব্যৱস্থা থাকিব।

***

SR/KT/KMN/PB