રક્ષા મંત્રી શ્રી રાજનાથ સિંહે 06 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ હિન્દુસ્તાન શિપયાર્ડ લિમિટેડ (HSL), વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે પ્રથમ ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ (FSS-1) નું લોન્ચિંગ કર્યું, પાંચમાં ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ (FSS-5) ની કીલ મૂકી (નિર્માણનો પ્રારંભ કર્યો) અને અપગ્રેડેડ સ્લિપ-વે-4 તથા 300-ટનની ગોલિયાથ ક્રેનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું. આ તબક્કો મોટા અને વધુ જટિલ જહાજો બનાવવાની HSL ની ક્ષમતાને મજબૂત કરવા અને ભારતની સ્વદેશી દરિયાઈ ક્ષમતાને આગળ વધારવામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

ઉપસ્થિત સભાને સંબોધતા રક્ષા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ ત્રણેય મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિઓ વ્યક્તિગત સિદ્ધિઓથી વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. તેમણે ઉમેર્યું, "FSS1 નું લોન્ચિંગ એ સિદ્ધિનું પ્રતીક છે, FSS5 નું કીલ લેઇંગ એ સંકલ્પનું પ્રતીક છે અને નવો સ્લિપ-વે એ આપણી વધતી ક્ષમતાનું પ્રતીક છે." તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે HSL માત્ર તેની જહાજ નિર્માણ ક્ષમતાને જ નહીં પરંતુ ભારતની દરિયાઈ તાકાતના પાયાને પણ મજબૂત કરી રહ્યું છે.

1948 માં વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે સ્વતંત્ર ભારતમાં બનેલા પ્રથમ જહાજ 'જલ ઉષા'ના લોન્ચિંગને યાદ કરતાં, રક્ષા મંત્રીએ ભારતની સદીઓ જૂની દરિયાઈ વિરાસત પર પ્રકાશ પાડ્યો અને નોંધ્યું કે સમુદ્ર સાથે દેશનો સંબંધ પ્રાચીન સમયથી છે. તેમણે HSL ને ભારતની રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ક્ષમતાના સંરક્ષક તરીકે વર્ણવ્યું અને આઠ દાયકાથી વધુ સમયથી દેશની દરિયાઈ અને સંરક્ષણ જરૂરિયાતોમાં તેના યોગદાનની પ્રશંસા કરી. રક્ષા મંત્રીએ સંરક્ષણ મંત્રાલય હેઠળ આવ્યા પછી 2025 માં HSL દ્વારા મિનીરત્ન કેટેગરી-I નો દરજ્જો મેળવવાની બાબતને એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ તરીકે રેખાંકિત કરી, જે તેના પરિવર્તન અને સતત પ્રયાસોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ ભારતીય નૌકાદળની પહોંચ અને ક્ષમતાને મજબૂત કરશે ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ પ્રોગ્રામ પર પ્રકાશ પાડતા, રક્ષા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ જહાજો હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં નૌકાદળની પહોંચ, કાર્યક્ષમતા અને કાર્યકારી ક્ષમતાને મજબૂત કરશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે દૂરના દરિયાઈ વિસ્તારોમાં લાંબા સમય સુધી કાર્યરત નૌકાદળને માત્ર યુદ્ધ જહાજોની જ નહીં પરંતુ લોજિસ્ટિક્સ, જાળવણી, સતત સપોર્ટ અને લાંબા સમય સુધી ટકી રહેવાની ક્ષમતાની પણ જરૂર હોય છે. ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ સમુદ્રમાં રિપ્લેનિશમેન્ટ (પુરવઠો પૂરો પાડવો) અને નૌકાદળના કાર્યો માટે સતત સપોર્ટ આપીને આ આવશ્યક ક્ષમતા પૂરી પાડે છે. રક્ષા મંત્રીએ FSS-1 ના લોન્ચિંગને નૌકાદળની પહોંચ અને સ્થિરતા વધારવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું, જ્યારે FSS-5 નું કીલ લેઇંગ ભારતના દરિયાઈ ભવિષ્ય માટે અન્ય એક મજબૂત પાયો દર્શાવે છે.

'સૂર્યા' નામ ધરાવતા FSS-1 ને નેવી વાઇવ્સ વેલફેર એસોસિએશન (NWWA) ના પ્રમુખ શ્રીમતી લીલા સ્વામિનાથન દ્વારા પરંપરાગત પૂજા-અર્ચના કર્યા બાદ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. ઉપસ્થિત લોકોના ઉત્સાહભેર નારાઓ વચ્ચે જહાજે બંગાળની ખાડીના પાણીમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. HSL દ્વારા સ્વદેશી રીતે ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત કરવામાં આવેલા ફ્લીટ સપોર્ટ શિપ્સમાં સુધારેલી કાર્ગો અને પ્રવાહી ક્ષમતા, ઓનબોર્ડ ફર્સ્ટ-લાઇન મેન્ટેનન્સ વર્કશોપ, મલ્ટી-રોલ હેલિકોપ્ટર કામગીરી માટે હેલિકોપ્ટર ડેક અને સ્વ-સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ હશે.

મોટા જહાજ નિર્માણ કાર્યક્રમોને ટેકો આપવા માટે સુધારેલું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અપગ્રેડેડ સ્લિપ-વે-4 ને 45,000 DWT સુધીના જહાજો બનાવવા અને લોન્ચ કરવા માટે HSL ને સક્ષમ બનાવવા માટે વિસ્તૃત અને મજબૂત કરવામાં આવ્યો છે. સ્લિપ-વે 3 અને 4 પર ફેલાયેલી 300-ટનની ગોલિયાથ ક્રેન મેક ઇન ઇન્ડિયા હેઠળ 'મેસર્સ એલ એન્ડ ટી જિયોસ્ટ્રક્ચર' દ્વારા 'કોનેક્રેન્સ' સાથે મળીને ડિઝાઇન અને ઉત્પાદિત કરવામાં આવી છે. PLC કંટ્રોલ, વેરીએબલ ફ્રીક્વન્સી ડ્રાઇવ્સ, ટેન્ડમ લિફ્ટિંગ, રિમોટ ડાયગ્નોસ્ટિક્સ અને કંડિશન મોનિટરિંગથી સજ્જ, આ ક્રેન આધુનિક બ્લોક કન્સ્ટ્રક્શન માટે ભારે બ્લોક્સનું ઝડપી અને વધુ સચોટ સંચાલન કરવામાં સક્ષમ બનાવશે. નવું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર મોટા અને વધુ જટિલ જહાજ નિર્માણ કાર્યક્રમો હાથ ધરવાની અને આધુનિક બ્લોક કન્સ્ટ્રક્શનને સપોર્ટ કરવાની HSL ની ક્ષમતાને મજબૂત કરશે.

ભારતના દરિયાઈ ભવિષ્યમાં આંધ્રપ્રદેશ મોટી ભૂમિકા ભજવશે "આત્મનિર્ભરતા એ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા એ આગામી મોટો કૂદકો છે," રક્ષા મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે ભારતીય શિપયાર્ડો ગુણવત્તા, ખર્ચ, ટેકનોલોજી, ડિલિવરી અને વિશ્વસનીયતામાં વિશ્વના અગ્રણી શિપયાર્ડો સાથે સ્પર્ધા કરવા સક્ષમ હોવા જોઈએ.

રક્ષા મંત્રીએ HSL ને આંધ્રપ્રદેશના વ્યાપક ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ સાથે વધુ નજીકથી એકીકૃત થવા આહ્વાન કર્યું. તેમણે જણાવ્યું કે રાજ્યના MSMEs પુરવઠાકાર બની શકે છે, યુનિવર્સિટીઓ સંશોધન અને કૌશલ્ય વિકાસમાં યોગદાન આપી શકે છે, ટેકનોલોજી કંપનીઓ ડિજિટલ શિપબિલ્ડિંગને ટેકો આપી શકે છે અને સ્ટાર્ટઅપ્સ દરિયાઈ ટેકનોલોજી વિકસાવી શકે છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ઉદ્દેશ્ય HSL ની આસપાસ લોજિસ્ટિક્સ, પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંશોધન, ટેકનોલોજી અને કુશળ માનવબળ દ્વારા સમર્થિત સંપૂર્ણ જહાજ નિર્માણ ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાનો હોવો જોઈએ.

વિશાખાપટ્ટનમના વ્યૂહાત્મક મહત્વ પર ભાર મૂકતાં, રક્ષા મંત્રીએ કહ્યું કે ઇસ્ટર્ન નેવલ કમાન્ડ, નેવલ ડોકયાર્ડ, HSL અને વિશાખાપટ્ટનમ પોર્ટની હાજરી શહેરને એક એકીકૃત દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમનો પાયો પૂરો પાડે છે. તેમણે નૌકાદળની નિપુણતા, જહાજ નિર્માણ ક્ષમતા, એન્જિનિયરિંગ પ્રતિભા, પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને કુશળ માનવબળને એકસાથે લાવીને વિશાખાપટ્ટનમને એક મુખ્ય મેરિટાઇમ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ હબ તરીકે વિકસાવવા હાંકલ કરી. રક્ષા મંત્રીએ નેવી, HSL, DRDO, એકેડેમિયા, ઉદ્યોગ, MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સને આવરી લેતી એકીકૃત રાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો. "ભારતની દરિયાઈ તાકાત માત્ર નૌકાદળ કે શિપયાર્ડ દ્વારા બનાવી શકાય નહીં," તેમણે તમામ ભાગીદારો વચ્ચે વધુ એકીકરણ માટે આહ્વાન કરતા કહ્યું.

"આપણો ધ્યેય સરળ અને સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ - વધુ સારી ડિઝાઇન બનાવો. ઝડપી નિર્માણ કરો. સમયસર ડિલિવરી આપો. કાર્યક્ષમ રીતે કામગીરી કરો અને અસરકારક રીતે જાળવણી કરો," રક્ષા મંત્રીએ જણાવ્યું. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું કે ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમમાં છેલ્લાં એક દાયકામાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે, જેમાં અત્યાધુનિક સિસ્ટમો અને પ્લેટફોર્મના સ્થાનિક ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે સમયસર ડિલિવરી, ઉત્પાદકતા, સ્વદેશી ડિઝાઇન ક્ષમતા, સપ્લાય ચેન સ્થિતિસ્થાપકતા, કુશળ માનવબળ, ક્ષમતા અને ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતાને એવા મુખ્ય ક્ષેત્રો તરીકે ઓળખ્યા જે ભારતની શિપબિલ્ડિંગ સંભાવનાને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતામાં રૂપાંતરિત કરવાની ક્ષમતા નક્કી કરશે.

HSL માટે પ્રાથમિકતાઓની રૂપરેખા આપતાં, તેમણે સમયસર ડિલિવરી સંસ્થાકીય સંસ્કૃતિ બને, અગ્રણી વૈશ્વિક શિપયાર્ડોમાંથી વધુ શીખવા મળે, મજબૂત સ્વદેશી ડિઝાઇન ક્ષમતા, MSMEs અને સ્ટાર્ટઅપ્સ સાથે ભાગીદારી અને લાઇફસાયકલ ક્ષમતાનો વિકાસ થાય તે માટે આહ્વાન કર્યું. તેમણે નૌકાદળ અને શિપયાર્ડ વચ્ચે વધુ સારા સમન્વયના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

રક્ષા મંત્રીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ભારતનો ઉદ્દેશ્ય આત્મનિર્ભરતાથી આગળ વધીને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા તરફનો હોવો જોઈએ. ભારતીય શિપયાર્ડોએ મિત્ર રાષ્ટ્રો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોની સેવા કરવાની અને દરિયાઈ ટેકનોલોજી, જહાજ રિપેરિંગ તથા મેન્ટેનન્સ સેવાઓ અને એન્જિનિયરિંગ નિપુણતામાં વૈશ્વિક હાજરી વિકસાવવાની આકાંક્ષા રાખવી જોઈએ.

આ કાર્યક્રમમાં એડમિરલ કૃષ્ણા સ્વામિનાથન (ચીફ ઓફ ધ નેવલ સ્ટાફ), શ્રી જનાર્દન રેડ્ડી (આંધ્રપ્રદેશ સરકારના માર્ગો, મકાનો, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વિકાસ મંત્રી), શ્રી શ્રીભરત મથુકુમિલ્લી (વિશાખાપટ્ટનમના સાંસદ), શ્રી સંજીવ કુમાર (સચિવ - સંરક્ષણ ઉત્પાદન), વાઇસ એડમિરલ સંજય ભલ્લા (FoC-in-C, ઇસ્ટર્ન નેવલ કમાન્ડ), એડિશનલ ડિરેક્ટર જનરલ ડાસ્ટી માઇકલ (કોસ્ટ ગાર્ડ કમાન્ડર, ઇસ્ટર્ન સીબોર્ડ), રિયર એડમિરલ સી રઘુરામ (નિવૃત્ત) (ચેરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર, HSL), અને ભારતીય નૌકાદળ તથા સંરક્ષણ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2319490) મુલાકાતી સંખ્યા : 19