ગાંધી જયંતિ અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં યોજાયેલી વિશેષ ગ્રામ સભાઓના પ્રસંગે, 1,850 થી વધુ ગ્રામ પંચાયતો/ગામડાઓએ જલ અર્પણ મનાવ્યું હતું - જે જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળનો એક મુખ્ય સુધારો છે - જે ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓને સમુદાયોના હાથમાં સોંપે છે. આ પૂર્ણ થયેલી ગ્રામીણ જળ પુરવઠા યોજનાઓની ગ્રામ પંચાયતો અને વિલેજ વોટર એન્ડ સેનિટેશન કમિટીઓ (VWSCs) ને ઔપચારિક સોંપણી દર્શાવે છે, જે પીવાના પાણીની સેવાઓના સમુદાય-સંચાલિત વ્યવસ્થાપન અને ટકાઉ વિતરણ તરફ મિશનના બદલાવને રજૂ કરે છે.

પ્રથમ વખત, જલ અર્પણ મોડ્યુલે પાત્ર ગ્રામ પંચાયતો અને ગામડાઓ માટે પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં હર ઘર જલ પ્રમાણપત્રો જનરેટ કરવાની સુવિધા પણ આપી હતી. પાત્ર ગ્રામ પંચાયતો અને ગામડાઓ માટે 346 હર ઘર જલ પ્રમાણપત્રો જનરેટ કરવામાં આવ્યા હતા અને પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં આપવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી પ્રમાણીકરણ પ્રક્રિયા વધુ સુલભ અને નાગરિક-કેન્દ્રી બની હતી અને પીવાના પાણીની સેવાઓની સામાજિક માલિકી વધુ મજબૂત થઈ હતી. જલ અર્પણ મોડ્યુલમાં હવે હિન્દી, અંગ્રેજી અને અન્ય 17 પ્રાદેશિક ભાષાઓ જેમાં અસમિયા, બંગાળી, બોડો, ગુજરાતી, કન્નડ, કાશ્મીરી, કોંકણી, મલયાલમ, મણિપુરી, મરાઠી, નેપાળી, ઓડિયા, પંજાબી, સંસ્કૃત, તામિલ, તેલુગુ અને ઉર્દૂનો સમાવેશ થાય છે તેમાં હર ઘર જલ પ્રમાણપત્ર જનરેટ કરવાની જોગવાઈ છે, જે સમુદાયોને તેમની પોતાની ભાષાઓમાં કાર્યક્રમની માહિતી અને પ્રમાણીકરણ મેળવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

જલ અર્પણ ઉજવણીમાં ગ્રામીણ ભારતમાં ગ્રામ પંચાયતો, વિલેજ વોટર એન્ડ સેનિટેશન કમિટીઓ, ફ્રન્ટલાઈન કાર્યકરો, મહિલા સ્વયંસેવકો અને સમુદાયના સભ્યોની સક્રિય ભાગીદારી જોવા મળી હતી. નિર્ધારિત ટ્રાયલ રન પીરિયડ પછી સફળતાપૂર્વક શરૂ કરવામાં આવેલી પૂર્ણ થયેલી ગ્રામીણ જળ પુરવઠા યોજનાઓ, સંચાલન, જાળવણી અને લાંબા ગાળાના ટકાઉપણા માટે ગ્રામ પંચાયતો અને VWSCs ને ઔપચારિક રીતે સોંપવામાં આવી હતી. કેટલાંક ગામડાઓમાં જલ સંકલ્પ, જલ બંધન, ફીલ્ડ ટેસ્ટ કિટ્સ (FTKs) નો ઉપયોગ કરીને પાણીની ગુણવત્તા ચકાસણી પર નિદર્શન, જાગૃતિ કાર્યક્રમો અને સામાજિક યોગદાનકર્તાઓની સરાહના જેવી પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ પીવાના પાણીની સેવાઓની સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પાણીની ગુણવત્તાની દેખરેખ અને મોનિટરિંગ, ચોમાસા પછીના સ્ત્રોતોની પાણીની ગુણવત્તા ચકાસણીને લગતી પ્રવૃત્તિઓ પણ હાથ ધરી હતી. મહિલાઓની સક્રિય ભાગીદારી દ્વારા સમુદાય-સંચાલિત પાણીની ગુણવત્તાની દેખરેખને મજબૂત બનાવવામાં આવી રહી છે.

સુજલમ ભારત દ્વારા જલ જીવન મિશન 2.0 હેઠળ ડિજિટલ ગવર્નન્સ અને એસેટ મેનેજમેન્ટને મજબૂત બનાવવામાં આવી રહ્યા છે જ્યાં જળ પુરવઠા સંપત્તિઓ અને પાઈપ્ડ જળ પુરવઠા સ્ત્રોતોનું જીઓ-ટેગિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ જ પ્રસંગે, દેશભરમાં આશરે 700 સ્ત્રોતો સહિત 2691 જળ પુરવઠા સંપત્તિઓનું જીઓ-ટેગિંગ કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રયાસો પીવાના પાણીની સંપત્તિઓની એક વ્યાપક ડિજિટલ ઇન્વેન્ટરી બનાવવાની સાથે ગ્રામીણ જળ પુરવઠા પ્રણાલીઓના સુધારેલા આયોજન, મોનિટરિંગ અને લાંબા ગાળાના ટકાઉપણાને ટેકો આપી રહ્યા છે.

પાણી પ્રત્યે આત્મનિર્ભરતા તરફ દેશની યાત્રામાં, આજની તારીખે, 15.96 કરોડથી વધુ ગ્રામીણ ઘરો, જે દેશના 82% થી વધુ ગ્રામીણ ઘરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેમની પાસે જલ જીવન મિશન હેઠળ પીવાના પાણીના નળ કનેક્શન છે. આ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ લાવવા માટે, પેયજળ અને સ્વચ્છતા વિભાગે જલ જીવન મિશન હેઠળ એક સમર્પિત જલ અર્પણ ડિજિટલ મોડ્યુલ વિકસાવ્યું છે. આ મોડ્યુલ યોજનાની સોંપણીનો એક સંરચિત ડિજિટલ રેકોર્ડ પૂરો પાડે છે અને ગ્રામ પંચાયત-સંચાલિત ગ્રામીણ પીવાના પાણીની પ્રણાલીઓના વ્યવસ્થાપનને ટેકો આપે છે. ભારત સરકાર રાજ્યો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, ગ્રામ પંચાયતો અને સ્થાનિક સમુદાયો સાથે ભાગીદારીમાં કામ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે જેથી દરેક ગ્રામીણ ઘરને સુરક્ષિત, પર્યાપ્ત અને વિશ્વસનીય પીવાના પાણીની સેવાઓ સતત મળતી રહે.

જલ અર્પણની ઉજવણી મહાત્મા ગાંધીના સામાજિક ભાગીદારી, સ્થાનિક સ્વ-શાસન અને સામૂહિક જવાબદારીના વિઝન સાથે સુસંગત છે, જેમાં ગ્રામ પંચાયતો અને ગ્રામીણ સમુદાયો પીવાના પાણીની સેવાઓને જાળવી રાખવામાં અને લાંબા ગાળાની જળ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા ભજવે છે.

SM/JD