રાષ્ટ્રીય કૃષિ પરિષદ – રવિ અભિયાન 2026ના બીજા દિવસે, કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે વિવિધ રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરીમાં એક સત્રની અધ્યક્ષતા કરી હતી. ઉપસ્થિત સભાને સંબોધતા, શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ અને માર્ગદર્શન હેઠળ, દેશની ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને ખેડૂતોની આજીવિકામાં સુધારો કરવા માટે કેન્દ્ર અને રાજ્યોએ પક્ષીય રાજકારણથી ઉપર ઉઠીને ‘ટીમ એગ્રીકલ્ચર’ની ભાવનાથી કામ કરવું જોઈએ. "સરકારો અને રાજકીય પક્ષો આવશે અને જશે; પક્ષો બને છે અને વિખેરાઈ જાય છે, પરંતુ દેશ અને તેના ખેડૂતો શાશ્વત છે," તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ મંચ રાજકારણ માટે નથી પરંતુ ખેતીમાં સુધારો કરવા અને ખેડૂતોના હિતોને આગળ ધપાવવાના વ્યવહારુ માર્ગો શોધવા માટે છે. શ્રી ચૌહાણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં, દરેક મુખ્ય નીતિગત નિર્ણય અને આંતરરાષ્ટ્રીય કરારમાં ખેડૂતોના હિતોને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. પરિષદમાં, શ્રી ચૌહાણે પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય કૃષિ વિકાસ યોજના (PM-RKVY) હેઠળ 10 રાજ્યોના કૃષિ મંત્રીઓને ₹1200 કરોડથી વધુના નાણાંકીય મંજૂરી પત્રો સોંપ્યા હતા. કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામનાથ ઠાકુર અને શ્રી ભાગીરથ ચૌધરી, કૃષિ સચિવ શ્રી અતિશ ચંદ્ર, ICAR ના ડાયરેક્ટર જનરલ ડૉ. એમ. એલ. જાટ, કેન્દ્ર અને રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, વૈજ્ઞાનિકો અને વિવિધ કૃષિ સંસ્થાઓના પ્રતિનિધિઓ આ પરિષદમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

PM-RKVY હેઠળ 10 રાજ્યોને ₹ 1200 કરોડથી વધુ મંજૂર કરવામાં આવ્યા

PM-RKVY હેઠળ, 10 રાજ્યોને મંજૂરી પત્રો વહેંચવામાં આવ્યા હતા, જેમાં પશ્ચિમ બંગાળ માટે ₹290 કરોડ, હરિયાણા માટે ₹198 કરોડ, છત્તીસગઢ માટે ₹181 કરોડ, અરુણાચલ પ્રદેશ માટે ₹154 કરોડ, બિહાર માટે ₹114 કરોડ, કર્ણાટક માટે ₹104 કરોડ, મિઝોરમ માટે ₹75 કરોડ, હિમાચલ પ્રદેશ માટે ₹64 કરોડ, ઝારખંડ માટે ₹58 કરોડ અને પંજાબ માટે ₹43 કરોડનો સમાવેશ થાય છે. શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર પોતાની જાતને માત્ર નીતિ નિર્માણ સુધી સીમિત રાખી રહી નથી, પરંતુ રાજ્યોને સાધન-સંપત્તિની સમયસર ઉપલબ્ધતા પણ સુનિશ્ચિત કરી રહી છે જેથી કરીને યોજનાઓનો અમલ વિલંબ વિના જમીન સ્તરે શરૂ થઈ શકે.

કૃષિ વિકાસ દર વધીને 4.5 ટકા થયો

દેશના કૃષિ પ્રદર્શન પર પ્રકાશ પાડતાં, શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે 2015 થી, કૃષિ વિકાસ દર 3 ટકાથી વધીને 4.5 ટકા થયો છે. ખાદ્યાન્ન ઉત્પાદનમાં સરેરાશ વાર્ષિક વધારો પણ બમણાં કરતાં વધુ થયો છે, જે અગાઉના લગભગ 40 લાખ ટનથી વધીને વાર્ષિક 84 લાખ ટન થયો છે. તેમણે વધુમાં નોંધ્યું હતું કે માત્ર બે વર્ષમાં, 2023-24 થી 2025-26 સુધીમાં, રવિ ખાદ્યાન્ન ઉત્પાદનમાં 205 લાખ ટનનો અભૂતપૂર્વ વધારો નોંધાયો છે. તેમણે આ ઐતિહાસિક વૃદ્ધિનો શ્રેય રાજ્યના કૃષિ વિભાગો, વૈજ્ઞાનિકો અને ખેડૂતોના સામૂહિક પ્રયાસોને આપ્યો હતો.

સહકારી સંઘવાદને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે એક નવી પદ્ધતિની જાહેરાત કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે, કેન્દ્રમાં યોજાતી સાપ્તાહિક સમીક્ષાઓની તર્જ પર, પ્રગતિનું સતત મૂલ્યાંકન કરવા માટે હવે રાજ્યો સાથે નિયમિત માસિક વર્ચ્યુઅલ સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવશે. રાજ્ય સ્તરે, કૃષિ મંત્રી, કૃષિ સચિવ, રાજ્ય કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ, ICAR સંસ્થાઓ, કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રો (KVKs), ATMA, ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FPOs), પ્રગતિશીલ ખેડૂતો, પ્રોસેસર્સ, નિકાસકારો અને ભારત સરકારના નોડલ અધિકારીઓને એકસાથે લાવીને એક મજબૂત રાજ્ય કૃષિ ટીમની રચના કરવામાં આવશે. જિલ્લા સ્તરે, કલેક્ટર, કૃષિ નાયબ નિયામક (DDA), ATMA, KVKs, ICAR વૈજ્ઞાનિકો, બેંકર્સ અને ખેડૂતોને આવરી લેતી માસિક બેઠકો યોજાશે.

સીઝન પહેલાંની કૃષિ ઇન્ટરફેસ બેઠકો માટે વાર્ષિક કેલેન્ડર

કૃષિ અભિયાનો માટે અગાઉથી તૈયારીઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, શ્રી ચૌહાણે ઇન્ટરફેસ બેઠકો માટે વાર્ષિક કેલેન્ડરની જાહેરાત કરી હતી. ખરીફ અભિયાન માટે, દર વર્ષે 10 મેના રોજ જિલ્લા કક્ષાની બેઠકો અને 17 મેના રોજ રાજ્ય કક્ષાની બેઠકો યોજાશે. તેવી જ રીતે, રવિ અભિયાન માટે, દર વર્ષે 10 સપ્ટેમ્બરે જિલ્લા કક્ષાની બેઠકો અને 17 સપ્ટેમ્બરે રાજ્ય કક્ષાની બેઠકો યોજાશે. આ ઉપરાંત, ખેડૂતોને લગતા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે કૃષિ મંત્રીઓ, અધિકારીઓ અને કૃષિ વૈજ્ઞાનિકોને એકસાથે લાવીને એક સમાન તારીખે દેશભરમાં એક દિવસીય વિશેષ બેઠકનું આયોજન કરવામાં આવશે.

22 ઓક્ટોબરથી 30 નવેમ્બર દરમિયાન ‘ખેત બચાવો અભિયાન’ જમીનના સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતાં, શ્રી ચૌહાણે આ વર્ષે 22 ઓક્ટોબરથી 30 નવેમ્બર દરમિયાન રાષ્ટ્રવ્યાપી ‘ખેત બચાવો અભિયાન’ માટે આહ્વાન કર્યું હતું. આ અભિયાનમાં વૈજ્ઞાનિકો અને તમામ મુખ્ય હિતધારકો સક્રિયપણે ભાગ લેશે. જમીન સ્વાસ્થ્ય કાર્ડ (Soil Health Card) ના આધારે, આ અભિયાન જમીનની ફળદ્રુપતા અને ઉપયોગી જંતુઓનું રક્ષણ કરવા માટે ખાતરોના સંતુલિત ઉપયોગને પ્રોત્સાહિત કરશે. તેમણે ડાંગરની લણણી પછી પૂર્વ ભારતના ડાંગરના પડતર વિસ્તારોમાં, ખાસ કરીને ઝારખંડ, બિહાર, ઓડિશા અને પશ્ચિમ બંગાળમાં કઠોળની ખેતીને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપવા માટે પણ આહ્વાન કર્યું હતું.

રવિ તૈયારીઓ જમીનના ભેજ, પાણીની ઉપલબ્ધતા અને પાક સંરક્ષણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે

વર્તમાન રવિ સીઝનની તૈયારીઓના ભાગરૂપે, શ્રી ચૌહાણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે પાકો અને સુધારેલા બિયારણો પરની ભલામણો જમીનના ભેજ અને પાણીની ઉપલબ્ધતા પર આધારિત હોવી જોઈએ. તેમણે રાજ્યોને પાકને રોગો અને જીવાતોથી બચાવવા, કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCCs) સાથે તમામ પાત્ર ખેડૂતોનું સેચ્યુરેશન સુનિશ્ચિત કરવા અને પાક વીમા યોજના હેઠળ પારદર્શક પાક કાપણી પ્રયોગો (CCEs) યોજવા માટે અસરકારક વ્યવસ્થાઓ ગોઠવવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે રાજ્યના મંત્રીઓએ વિભાગીય યોજનાઓના અમલીકરણની નિયમિત સમીક્ષા જાતે કરવી જોઈએ.

નકલી ઇનપુટ્સ સામે સખત કાર્યવાહી, ફરજિયાત ટેગિંગનો અંત દેશમાં બિયારણ અને ખાતરની ઉપલબ્ધતા પૂરતી હોવાનું જણાવતાં, શ્રી ચૌહાણે રાજ્યોને નકલી ખાતર, ભેળસેળિયું/નકલી બિયારણ અને સબ-સ્ટાન્ડર્ડ જંતુનાશકો સામે સખત કાનૂની કાર્યવાહી કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે ફરજિયાત ટેગિંગને પણ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. ખેતીને વધુ ટકાઉ અને નફાકારક બનાવવા આહ્વાન કરતા, તેમણે રાજ્યોને મિશન મોડમાં પ્રાકૃતિક ખેતી, સંકલિત ખેતી પ્રણાલીઓ અને પાક વૈવિધ્યકરણ અપનાવવા વિનંતી કરી હતી.

ખેડૂતો માટે નફાકારક ભાવ સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર બહુભાષી વ્યુહરચના પર કામ કરી રહી છે

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોને તેમની ઉપજના વાજબી અને નફાકારક ભાવ મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર બહુપરિમાણીય વ્યુહરચના અપનાવી રહી છે. આ વ્યુહરચનામાં લણણી પછીનું વ્યવસ્થાપન, વૈજ્ઞાનિક ગોડાઉન અને માર્કેટિંગ સિસ્ટમને મજબૂત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે એમએસપી (MSP) પર તુવેર, અડદ અને મસૂરની 100 ટકા ખાતરીપૂર્વકની સરકારી ખરીદી હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં 48 કલાકની અંદર ચુકવણીની વ્યવસ્થા હશે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના વિઝનને અનુરૂપ, તેમણે કહ્યું કે ભારત ભારતીય કૃષિ ઉત્પાદનો, ફળો, શાકભાજી અને ખાદ્યાન્નોને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય મુક્ત વેપાર કરારો (FTAs) માંથી ઉદ્ભવતી નવી બજાર તકોનો પણ ઉપયોગ કરશે. તેમણે ઉમેર્યું કે, આનાથી ખેડૂતોને તેમની ઉપજ માટે વધુ સારું વળતર મેળવવામાં મદદ મળશે અને ભારત વિશ્વ માટે એક મુખ્ય ‘ફૂડ બાસ્કેટ’ તરીકે ઉભરી શકશે.

SM/DK/JF