કેન્દ્રીય ઊર્જા અને આવાસ તથા શહેરી બાબતોના મંત્રી શ્રી મનોહર લાલે યુ.એસ. G20 પ્રમુખપદ હેઠળ 14-16 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન અમેરિકાના હ્યુસ્ટન ખાતે યોજાયેલી G20 એનર્જી અબેન્ડન્સ મિનીસ્ટ્રીયલ મીટીંગમાં ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેમણે ત્રણ મુખ્ય વિષયો પરની ચર્ચાઓમાં ભાગ લીધો હતો: ઊર્જા સુરક્ષા અને પરવડે તેવો બેઝલોડ (baseload); મંજૂરી અને નિયમનકારી કાર્યક્ષમતા; તથા મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને સુદ્રઢ પુરવઠા શૃંખલાઓ.

તેમના વક્તવ્ય દરમિયાન, કેન્દ્રીય મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સુરક્ષિત, પરવડે તેવી અને વિશ્વસનીય ઊર્જા વિકાસ માટે, ખાસ કરીને વિકસતા અર્થતંત્રો માટે આવશ્યક છે. તેમણે વિવિધ રાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિઓ અને વિકાસની પ્રાથમિકતાઓનો આદર કરીને, સૌના સામાન્ય ભલાને આગળ વધારવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને દેશો વચ્ચેની પૂરકતાઓનો લાભ લેવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

તેમણે પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે ભારત એક સ્થિતિસ્થાપક અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર ઊર્જા પ્રણાલીનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે જે વધુને વધુ ડિજિટલ, વિકેન્દ્રીકૃત અને ગ્રાહક-કેન્દ્રિત છે. તેમણે પાવર સેક્ટરમાં ભારતની નોંધપાત્ર પ્રગતિ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં સ્થાપિત વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા 552 GW સુધી પહોંચી છે, જેમાંથી અડધાથી વધુ બિન-અશ્મિભૂત ઇંધણ (નોન-ફોસિલ ફ્યુઅલ) ના સ્ત્રોતોમાંથી છે. તેમણે મુખ્ય NDC લક્ષ્યોની ભારતની વહેલી સિદ્ધિ અને 2070 સુધીમાં નેટ ઝીરો હાંસલ કરવાના તેના લાંબા ગાળાના લક્ષ્યને વધુમાં રેખાંકિત કર્યું હતું.

મંત્રીએ નિયમનકારી કાર્યક્ષમતાને મજબૂત કરવા, સ્પર્ધાને પ્રોત્સાહિત કરવા અને સમગ્ર ઊર્જા ક્ષેત્રે વધુ ભાગીદારી અને રોકાણને સરળ બનાવવા માટે ભારત દ્વારા કરવામાં આવેલા વિવિધ સુધારાઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નેશનલ સિંગલ વિન્ડો સિસ્ટમ, પરિવેશ (PARIVESH) અને PM ગતિ શક્તિ જેવી પહેલો દર્શાવી હતી, જેણે અનુમાન ક્ષમતામાં સુધારો કરવામાં અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટેની મંજૂરીઓને સુવ્યવસ્થિત કરવામાં મદદ કરી છે.

ક્રિટીકલ મિનરલ્સ પર, મંત્રીએ સુરક્ષિત, સ્થિતિસ્થાપક અને વૈવિધ્યસભર સપ્લાય ચેઇનના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, જેમાં વિકાસશીલ દેશોમાં સર્ક્યુલેરિટી અને ડાઉનસ્ટ્રીમ વેલ્યુ ક્રિએશન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સંશોધન (એક્સપ્લોરેશન) થી લઈને રિસાયક્લિંગ સુધીની વેલ્યુ ચેઇનને આવરી લેતા ભારતના નેશનલ ક્રિટીકલ મિનરલ મિશન પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને રિસાયક્લિંગ, રિકવરી અને ડાઇવર્સિફિકેશન પર G20 સહયોગ માટે આહ્વાન કર્યું હતું.

મંત્રીસ્તરીય બેઠકના પરિણામે ત્રણેય સ્તંભોમાં સંખ્યાબંધ મહત્વપૂર્ણ પરિણામો પ્રાપ્ત થયા, જેમાં સમાવેશ થાય છે:

(i) ક્લીન કુકિંગ એક્સેસ: ક્લીન કુકિંગ એક્સેસને આગળ વધારવા અંગેના G20 નિવેદને ક્લીન કુકિંગ માટે સાર્વત્રિક પહોંચ પર ભાર મૂક્યો હતો અને ટેકનોલોજી-તટસ્થ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગ્ય અભિગમને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું, જેમાં સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું કે કોઈ એક ઉકેલ તમામ દેશોની વિવિધ જરૂરિયાતોને પૂરી કરી શકતો નથી. તેણે એલપીજી (LPG) ને ક્લીન-કુકિંગના એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ તરીકે ઓળખાવ્યો, ખાસ કરીને વિકાસશીલ દેશો માટે, અને LPG લાગુ કરતા પ્રોજેક્ટ્સ સહિત તમામ ક્લીન-કુકિંગ ઉકેલો માટે ફાઇનાન્સિંગની સમાન પહોંચ માટે આહ્વાન કર્યું.

(ii) પરમિટિંગ એન્ડ રેગ્યુલેટરી એફિશિયન્સી: G20 પરમિટિંગ એન્ડ રેગ્યુલેટરી એફિશિયન્સી સિમ્પોઝિયમે એનર્જી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસને સરળ બનાવવા માટે કાર્યક્ષમ અને સુવ્યવસ્થિત પરમિટિંગ અને નિયમનકારી પ્રક્રિયાઓના મહત્વને માન્યતા આપી હતી, જ્યારે સ્વૈચ્છિક માહિતી વિનિમય, ક્ષમતા નિર્માણ અને ડિજિટલ તથા AI-સક્ષમ સાધનો દ્વારા સહયોગને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.

(iii) વોટર રીયૂઝ: G20 વોટર રીયૂઝ ઇનિશિયેટિવને રાષ્ટ્રીય નીતિઓને અનુરૂપ વિજ્ઞાન- અને પુરાવા-આધારિત, ખર્ચ-અસરકારક ફિટ-ફોર-પર્પઝ વોટર રીયૂઝને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સ્વૈચ્છિક માળખા તરીકે આગળ વધારવામાં આવ્યું હતું. તે જ સમયે કોઈ એક માપદંડ બધા માટે યોગ્ય નથી (વન-સાઇઝ-ફિટ્સ-ઓલ) તે અભિગમ સ્વીકારીને, તેણે વોટર સિક્યુરિટી અને સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરવા માટે સહયોગ અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓના આદાન-પ્રદાનને પ્રોત્સાહિત કર્યું.

(iv) ક્રિટીકલ મિનરલ્સ: G20 ક્રિટીકલ મિનરલ્સ મીટીંગ કમ્યુનિકે ઊર્જા સુરક્ષા, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ઉભરતી ટેકનોલોજી અને આર્થિક વિકાસ માટે ક્રિટીકલ મિનરલ્સના મહત્વને માન્યતા આપી હતી. તેણે રાષ્ટ્રીય સાર્વભૌમત્વ અને વિવિધ સ્થાનિક માર્ગોનો આદર કરીને સહયોગી અને સ્વૈચ્છિક સહયોગ પર ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે ડાઇવર્સિફિકેશન, વેલ્યુ એડિશન અને સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન્સ માટે ઇનોવેશન, સર્ક્યુલેરિટી, રોકાણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.

મંત્રીસ્તરીય બેઠકની સાથે, મંત્રીએ યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જીના સેક્રેટરી શ્રી ક્રિસ રાઇટ; યુ.એસ. ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ધ ઇન્ટીરિયરના સેક્રેટરી શ્રી ડગ બર્ગમ; અને કેનેડાના ઊર્જા અને નૈસર્ગિક સંસાધન મંત્રીના પાર્લામેન્ટરી સેક્રેટરી શ્રી કોરી હોગન સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકો પણ યોજી હતી. ચર્ચાઓમાં પરસ્પર રસના ક્ષેત્રોની શ્રેણી આવરી લેવામાં આવી હતી, જેમાં સ્થિતિસ્થાપક ઊર્જા માળખાકીય સુવિધાઓ અને સપ્લાય ચેઇન્સ, પાવર સેક્ટર ટ્રાન્સફોર્મેશન અને ભારતના ડિજિટલ અર્થતંત્રોની વધતી જતી ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટેની યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

G20 એનર્જી અબેન્ડન્સ મિનીસ્ટ્રીયલ મીટીંગમાં મંત્રીની ભાગીદારી વૈશ્વિક ઊર્જા સંવાદમાં ભારતના રચનાત્મક યોગદાન અને સૌ માટે સુરક્ષિત, ટકાઉ, પરવડે તેવા અને સમાવેશી ઊર્જા ભવિષ્યના નિર્માણ માટે તેની સતત કટિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

SM/BS/JD