કેન્દ્ર સરકારે અનુસૂચિત જાતિના વિદ્યાર્થીઓ માટે પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ અને અનુસૂચિત જાતિ તેમજ અન્ય વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિની કેન્દ્ર પુરસ્કૃત યોજનાઓ માટે ડિલિવરી, નિરીક્ષણ અને જવાબદારીના માળખાને મજબૂત બનાવ્યું છે. આ યોજનાઓ દેશભરની માન્યતા પ્રાપ્ત સંસ્થાઓના પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને સહાય પૂરી પાડે છે અને રાજ્ય સરકારો તથા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્રો દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.

શિષ્યવૃત્તિ કાર્યક્રમો ઓપન-એન્ડેડ અને માગ-આધારિત છે. પોસ્ટ-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજના 2021-22 થી ડાયરેક્ટ બેનિફિટ ટ્રાન્સફર દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી છે, જ્યારે પ્રી-મેટ્રિક શિષ્યવૃત્તિ યોજનાએ 2022-23 થી DBT મોડ અપનાવ્યો છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ, કેન્દ્રીય હિસ્સો પાત્ર અરજદારોના આધાર-સીડેડ બેંક ખાતાઓમાં સીધો જમા કરવામાં આવે છે.

કેન્દ્રીય હિસ્સાનું વિતરણ એ નેશનલ સ્કોલરશિપ પોર્ટલ પર રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા તેમના સંબંધિત હિસ્સાની ચુકવણી સંબંધિત ડેટાના ટ્રાન્સમિશન સાથે જોડાયેલી છે. આ ડિજિટલ પ્રક્રિયા કેન્દ્ર અને રાજ્ય સ્તરે શિષ્યવૃત્તિ અરજીઓ અને વિતરણના નિરીક્ષણને સક્ષમ બનાવે છે, સમયસર ડિલિવરીને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ભંડોળના દુરુપયોગ અથવા ગેરમાર્ગે દોરવાની શક્યતાઓને ઘટાડે છે.

અમલીકરણ અંગેની ફરિયાદો અથવા રજૂઆતો તરત જ સંબંધિત રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્રને મોકલવામાં આવે છે, જે અમલીકરણ કરતી એજન્સી છે, જેથી લાગુ પડતી પ્રક્રિયા હેઠળ તપાસ અને ઉપચારાત્મક પગલાં લઈ શકાય. સંબંધિત અધિકારીઓ જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં યોગ્ય વહીવટી કાર્યવાહી કરે છે.

સુધારેલું માળખું વ્યાપક જવાબદારી, સતત નિરીક્ષણ અને પારદર્શિતા પર ભાર મૂકે છે. રાષ્ટ્રીય, પ્રાદેશિક અને રાજ્ય સ્તરે બેઠકો તેમજ ક્ષેત્રીય મુલાકાતો દ્વારા અમલીકરણની સામયિક સમીક્ષા કરવામાં આવે છે. કેન્દ્ર અને રાજ્યોના કેન્દ્રીય અને રાજ્ય મંત્રીઓ, વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને અન્ય અધિકારીઓની ભાગીદારી સાથે યોજનાના પ્રદર્શનની સમીક્ષા કરવા માટે રાષ્ટ્રીય પરિષદો અને ચિંતન શિબિરોનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે.

એકસાથે, DBT, આધાર સીડીંગ, પોર્ટલ-આધારિત ડેટા એક્સચેન્જ અને નિયમિત સમીક્ષાઓ મંજૂરીથી લઈને પ્રાપ્તિ સુધીની ટ્રેસેબલ ડિલિવરી ચેઇન બનાવે છે. આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે શિષ્યવૃત્તિ સહાય પાત્ર વિદ્યાર્થીઓ સુધી સીધી પહોંચે અને બિનજરૂરી વિલંબ વિના તેમના સતત શિક્ષણને ટેકો આપે.

સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રાલય પારદર્શક, ટેકનોલોજી-સક્ષમ અને જવાબદાર શિષ્યવૃત્તિ ડિલિવરી સિસ્ટમ્સ દ્વારા વંચિત સમુદાયોના વિદ્યાર્થીઓ માટે શૈક્ષણિક પહોંચને મજબૂત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.

વધુ માહિતી માટે, મુલાકાત લો: https://socialjustice.gov.in/schemes/23

SM/NP/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com