২০১৪ চনৰ ২৮ আগষ্টত প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে তেওঁৰ অন্যতম প্ৰথম কাৰ্যসূচী হিচাপে আৰম্ভ কৰা প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা (পিএমজেডিৱাই)ই ১২ বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। পিএমজেডিৱাইৰ এই ১২ বছৰত ভাৰতৰ বিত্তীয় পৰিবেশত এক পৰিবৰ্তন দেখা গৈছে আৰু এই আঁচনিখন বিশ্বজুৰি বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ বাবে পথ প্ৰদৰ্শক হৈ পৰিছে। বিশ্বৰ সৰ্ববৃহৎ বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি পদক্ষেপ হিচাপে পিএমজেডিৱায়ে সকলো ভাৰতীয়ৰ বাবে বেংকিঙৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ পুনৰ্নিৰ্ধাৰণ কৰি আছে।

বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ সম্প্ৰসাৰণঃ

বিত্ত মন্ত্ৰালয়ে শক্তিশালী বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তি আঁচনি আৰু প্ৰসাৰৰ জৰিয়তে প্রান্তীয় আৰু অৰ্থনৈতিকভাৱে বঞ্চিত খণ্ডসমূহক সমৰ্থন কৰিবলৈ প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হৈ আছে। পিএমজেডিৱায়ে নিশ্চিত কৰে যে বেংক একাউণ্ট নথকা প্ৰতিগৰাকী প্ৰাপ্তবয়স্কৰ এটা মৌলিক বেংক একাউণ্টৰ অধিকাৰ আছে, য’ত কোনো ন্যূনতম জমা ধনৰ প্ৰয়োজন নাই আৰু কোনো ৰক্ষণাবেক্ষণ মাচুল নাই।

প্ৰতিটো একাউণ্টত বিনামূলীয়া ৰুপে ডেবিট কাৰ্ডৰ ব্যৱস্থা আছে, যিয়ে ২ লাখ টকাৰ দুৰ্ঘটনা বীমাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰে, ডিজিটেল লেনদেন আৰু বিত্তীয় সুৰক্ষাক উৎসাহিত কৰে। একাউণ্টধাৰীসকল জৰুৰীকালীন অৱস্থাত মুঠ ১০,০০০ টকাপৰ্যন্ত অভাৰড্ৰাফ্ট সুবিধাৰ বাবেও যোগ্য।

জন সুৰক্ষা আঁচনিৰ জৰিয়তে অসংগঠিত খণ্ডৰ লাখ লাখ শ্ৰমিকলৈ জীৱন আৰু দুৰ্ঘটনা বীমা সম্প্ৰসাৰিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো পিএমজেডিৱাই একাউণ্টসমূহে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। উদাহৰণস্বৰূপে প্ৰধানমন্ত্ৰী জীৱন জ্যোতি বীমা যোজনা আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী সুৰক্ষা বীমা যোজনা।

এই উপলক্ষে কেন্দ্ৰীয় বিত্ত ৰাজ্য মন্ত্ৰী শ্ৰী পংকজ চৌধাৰীয়ে কয়, ‘২০১৪ চনৰ ২৮ আগষ্টত প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা (পিএমজেডিৱাই) শীৰ্ষক নামেৰে জনপ্ৰিয় বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান আৰম্ভ হৈছিল। আজি মই সুখী যে প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা (পিএমজেডিৱাই)ই ইয়াৰ দ্বাদশ বাৰ্ষিকী উদযাপন কৰিছে। আমি পিএমজেডিৱাইক কেৱল ৫৯ কোটিতকৈ অধিক একাউণ্ট খোলা, ৩.১৭ লাখ কোটি টকা জমা বা ৪১.২৯ কোটি বিনামূলীয়া ৰুপে কাৰ্ড জাৰি কৰাৰ দৃষ্টিৰে চোৱা উচিত নহয়, বৰং দেশৰ বেংকিং আৰু বিত্তীয় পৰিবেশৰ ৰূপান্তৰ হিচাপে প্ৰত্যক্ষ কৰা উচিত, য’ত মধ্যস্থতাকাৰীসকলৰ অবিহনে সমাজৰ প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তি-অত্যন্ত দৰিদ্ৰ লোকসকলক পলম নকৰাকৈ বিত্তীয় সেৱা প্ৰদান কৰা সম্ভৱ হৈছে ।

পিএমজেডিৱাইৰ অধীনত ৭৮ শতাংশ একাউণ্ট গ্ৰাম্য বা অৰ্ধ-নগৰীয়া অঞ্চলত খোলা হৈছে আৰু প্ৰায় ৫৬ শতাংশ একাউণ্ট মহিলা মালিকানাধীন, যিয়ে দেশৰ দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত বাস কৰা বঞ্চিত লোকসকলক আনুষ্ঠানিক বিত্তীয় খণ্ডলৈ অনাৰ বাবে আঁচনিখনৰ অগ্ৰাধিকাৰক প্ৰতিফলিত কৰে।

পিএমজেডিৱাইয়ে লাখ লাখ লোকক বিশেষকৈ প্রান্তীয় শ্ৰেণীসমূহক তেওঁলোকৰ আৰ্থ-সামাজিক অৱস্থা উন্নীত কৰাৰ বাবে বেংকিং আৰু বিত্তীয় সেৱাসমূহ লাভ কৰিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে। একাউণ্টৰ স্বত্বাধিকাৰে সাধাৰণ লোকক বীমা আৰু পেন্সন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম কৰি তুলিছে। প্ৰতিখন ৰাজ্য আৰু জিলাত নিৰন্তৰ পৰিপূৰ্ণতা অভিযানৰ জৰিয়তে আমি বেংক একাউণ্টৰ প্ৰায় সাৰ্বজনীন কভাৰেজৰ দিশত আগবাঢ়িছো আৰু যিসকলৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰয়োজন তেওঁলোকলৈ বীমা আৰু পেন্সন আঁচনিৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ ক্ৰমান্বয়ে বিস্তাৰ কৰিছো।

দ্বাদশ বাৰ্ষিকী উপলক্ষে মই পিএমজেডিৱাই আঁচনিখন সাধাৰণ মানুহৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱাৰ লগতে ইয়াক বৃহৎ সফলতা প্ৰদান কৰাৰ বাবে সমগ্ৰ দেশতে নিয়োজিত বেংকাৰ আৰু ব্যৱসায়িক সংবাদদাতাসকলৰ প্ৰচেষ্টাৰ শলাগ লৈছো।’

দা জে এ এম ট্ৰিনিটিঃ পট পৰিবৰ্তনকাৰী

জন-ধন-আধাৰ-ম’বাইল (জে এ এম) ট্ৰিনিটি, য’ত পিএমজেডিৱাই ইয়াৰ মূল কেন্দ্ৰত আছে, যাৰ জৰিয়তে বিত্তীয় সাহায্য প্ৰত্যক্ষভাৱে প্ৰদান কৰাৰ বাবে এক ডাইভাৰ্ছন-প্ৰুফ ব্যৱস্থা হিচাপে প্ৰমাণিত হৈছে। জে এ এমৰ জৰিয়তে চৰকাৰে মধ্যস্থতাকাৰী আৰু বিলম্ব আঁতৰ কৰি কল্যাণকামী সুবিধাসমূহ প্ৰত্যক্ষভাৱে বঞ্চিত লোকসকলৰ বেংক একাউণ্টলৈ হস্তান্তৰ কৰাত সফলতা লাভ কৰিছে।

মাইলৰ খুঁটি আৰু সাফল্যঃ

 (ক) পিএমজেডিৱাই একাউণ্টঃ ৫৯.০৯ কোটি (১৯ আগষ্ট, ২০২৬লৈকে)

১৯ আগষ্ট, ২০২৬লৈকে পিএমজেডিৱাই একাউণ্টৰ মুঠ সংখ্যা হৈছে ৫৯.০৯ কোটি; জন ধন একাউণ্টধাৰীসকলৰ ৫৫.৭ শতাংশ (৩২.৯২ কোটি) মহিলা আৰু ৭৭.৮ শতাংশ (৪৫.৯৫ কোটি) জন ধন একাউণ্ট গ্ৰাম্য আৰু অৰ্ধ-নগৰ অঞ্চলত আছে।

(খ) পিএমজেডিৱাই একাউণ্টৰ অধীনত জমা- ৩.১৭ লাখ কোটি টকা (১৯ আগষ্ট, ২০২৬লৈকে)

পিএমজেডিৱাই একাউণ্টৰ অধীনত মুঠ জমা ধনৰ পৰিমাণ হৈছে ৩,১৬,৫১৪ কোটি টকা। জমাৰ পৰিমাণ প্ৰায় ১২.৮ গুণ বৃদ্ধি পাইছে, আনহাতে যোৱা ১২ বছৰত (আগষ্ট ২০২৬/আগষ্ট ২০১৫) একাউণ্টৰ সংখ্যা ২.৩ গুণ বৃদ্ধি পাইছে।

(গ) প্ৰতিটো পিএমজেডিৱাই একাউণ্টত গড় জমা- ৫,৩৫৬ টকা (১৯ আগষ্ট, ২০২৬লৈকে)

১৯.০৮.২০২৬ অনুসৰি প্ৰতিটো একাউণ্টত গড় জমা হৈছে ৫,৩৫৬ টকা। যোৱা ১২ বছৰত (আগষ্ট ২০২৬/আগষ্ট ২০১৫) প্ৰতিটো একাউণ্টত গড় জমাৰ পৰিমাণ ৩.৪ গুণ বৃদ্ধি পাইছে। গড় জমাৰ বৃদ্ধি হৈছে একাউণ্টৰ বৰ্ধিত ব্যৱহাৰ আৰু একাউণ্টধাৰীসকলৰ মাজত সঞ্চয়ৰ অভ্যাস গঢ়ি তোলাৰ আন এক ইংগিত।

(ঘ) পিএমজেডিৱাই একাউণ্টধাৰীসকলৰ বাবে ৰুপে কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছেঃ ৪১.২৯ কোটি (১৯ আগষ্ট, ২০২৬লৈকে)

পিএমজেডিৱাই একাউণ্টধাৰীসকলৰ বাবে ৪১.২৯ কোটি ৰুপে কাৰ্ড জাৰি কৰা হৈছে। সময়ৰ লগে লগে ৰুপে কাৰ্ডৰ সংখ্যা আৰু ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে।

পিএমজেডিৱাইৰ সফলতা ইয়াৰ মিছন-মোড দৃষ্টিভংগী, নিয়ামক সমৰ্থন, ৰাজহুৱা-ব্যক্তিগত অংশীদাৰিত্ব আৰু বায়’মেট্রিক প্ৰমাণীকৰণৰ বাবে আধাৰৰ দৰে ডিজিটেল ৰাজহুৱা আন্তঃগাঁথনিৰ একত্ৰীকৰণৰ দ্বাৰা চালিত। পূৰ্বতে আনুষ্ঠানিক বিত্তৰ পৰা বাদ পৰা লোকসকলৰ বাবে সঞ্চয় আৰু ঋণ প্ৰৱেশাধিকাৰ সক্ষম কৰি অধিক অগ্ৰগতি লাভ কৰাৰ সৈতে ই বিত্তীয় অন্তৰ্ভুক্তিৰ দিশত প্ৰথম পদক্ষেপ হিচাপে চিহ্নিত হৈছে। দৃশ্যমান সঞ্চয়ৰ ধৰণৰ সৈতে একাউণ্টধাৰীসকল এতিয়া ঋণৰ বাবে যোগ্য, যাৰ ভিতৰত আছে মুদ্ৰা ঋণ, যিয়ে ব্যক্তিসকলক তেওঁলোকৰ উপাৰ্জন বৃদ্ধি কৰিবলৈ আৰু বিত্তীয় স্থিতিস্থাপকতা গঢ়ি তুলিবলৈ সামৰ্থ্য প্ৰদান কৰে।

পিএমজেডিৱায়ে ত্ৰয়োদশ সংখ্যক বৰ্ষত প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে ই সামগ্ৰিক বিকাশ, ডিজিটেল উদ্ভাৱন আৰু অৰ্থনৈতিক সবলীকৰণৰ পথ প্ৰদৰ্শক হিচাপে চিহ্নিত হৈছে। ইয়াৰ দীৰ্ঘস্থায়ী সফলতাই আৰ্থিক কল্যাণৰ যাত্ৰাত কোনো নাগৰিক যাতে পিছ পৰি নাথাকে, তাক নিশ্চিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ দায়বদ্ধতাক প্ৰতিফলিত কৰে।

*****

SR/AD/NB