રેલવે સ્ટેશનો પર મુસાફરો માટે સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ પીવાના પાણીની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતીય રેલવેએ પીવાના પાણીની ટાંકીઓ અને ફિલ્ટરેશન સિસ્ટમ્સની સફાઈ અને જંતુનાશક પ્રક્રિયા કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને સમગ્ર રેલવે નેટવર્કમાં એક વિશેષ સ્વચ્છતા ઝુંબેશ શરૂ કરી છે.

આ પહેલ ભારતીય રેલવેમાં પીવાના પાણીની ગુણવત્તાના સંચાલનને મજબૂત કરવા માટેના વ્યાપક એક્શન પ્લાનનો એક ભાગ છે. આ એક્શન પ્લાન માત્ર સપ્લાયના અંતિમ પોઇન્ટ પર પાણીના પરીક્ષણ પર આધાર રાખવાને બદલે, સમગ્ર પીવાના પાણીની સિસ્ટમના વારંવાર નિરીક્ષણ અને જાળવણી પર, તેની સાથે સ્ત્રોત તેમજ વપરાશના પોઇન્ટ પર પાણીની ગુણવત્તાના પરીક્ષણ પર ભાર મૂકે છે.

આ ઝુંબેશ દરમિયાન, ઝોનલ રેલવે પાણીના સ્ત્રોતો, ટ્રીટમેન્ટ અને ફિલ્ટરેશન પ્લાન્ટ્સ, અંડરગ્રાઉન્ડ અને ઓવરહેડ ટાંકીઓ, PVC ટાંકીઓ, વોટર બૂથ, નળ અને વોટર ડિસ્પેન્સિંગ પોઇન્ટ્સનું વ્યાપક નિરીક્ષણ હાથ ધરશે. પીવાના પાણીની તમામ ટાંકીઓમાંથી પાણી ખાલી કરવામાં આવશે, કચરો/કાંપ દૂર કરવામાં આવશે, ઘસીને સાફ કરવામાં આવશે અને જંતુનાશક કરવામાં આવશે. પક્ષીઓ, પ્રાણીઓ અને શેવાળથી વેન્ટ્સ અને ઓવરફ્લો પોઇન્ટ્સનું યોગ્ય રક્ષણ અને ચુસ્ત કવર સુનિશ્ચિત કરવા માટેના ઉપાયો પણ કરવામાં આવશે.

આ ઝુંબેશ સુધારાત્મક પગલાંની જરૂરિયાત ધરાવતી ક્ષતિઓને પણ ઓળખશે. પીવાલાયક અને બિન-પીવાલાયક પાણીની સિસ્ટમો વચ્ચે કોઈ ક્રોસ-કનેક્શન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરીને, જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં ક્ષતિગ્રસ્ત ટાંકીઓ, પાઇપલાઇન્સ અને ફિલ્ટર્સનું રિપેરિંગ અથવા બદલી કરવામાં આવશે. પીવાના પાણીના સર્કિટનો ભાગ બનતી તમામ પાઇપિંગ લીકેજ માટે પણ તપાસવામાં આવશે અને પાણીનો બગાડ અટકાવવા માટે જરૂરી સુધારાત્મક ઉપાયો કરવામાં આવશે.

જ્યાં પીવાનું પાણી કાઢવા માટે હેન્ડ પંપ અને બોરવેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે તેવા સ્થાનો પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવશે. ઝોનલ રેલવે સુનિશ્ચિત કરશે કે આવી સિસ્ટમોમાંથી પાણી દૂષિત થવાથી મુક્ત રહે અને પીવાના ઉપયોગ માટે સુરક્ષિત રહે.

પાણીની ગુણવત્તા સંચાલનને મજબૂત બનાવવું

વ્યાપક એક્શન પ્લાનના ભાગરૂપે, રેલવે બોર્ડે ઝોનલ રેલવેને વોટર કુલર અને વોટર પ્યુરિફિકેશન સિસ્ટમ્સનું વ્યાપક નિરીક્ષણ હાથ ધરવાની સલાહ આપી છે. કુલરમાં પાણીની ટાંકીઓ સંપૂર્ણપણે સાફ કરવામાં આવશે, કુલર, પાઇપલાઇન અને નળમાં લીકેજને તાત્કાલિક દૂર કરવામાં આવશે, અને વોટર-કુલર ડિસ્પેન્સિંગ વિસ્તારોની આસપાસ 100 ટકા સ્વચ્છતા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.

વોટર કુલર માટે UV/RO પ્યુરિફિકેશન સિસ્ટમ્સ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે છે કે નહીં તેની તપાસ કરવામાં આવશે અને જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં પૂરી પાડવામાં આવશે. જ્યાં પણ બાકી હોય ત્યાં નિર્ધારિત શિડ્યુલ મુજબ જાળવણી, સર્વિસિંગ, ઓવરહોલિંગ અને ફિલ્ટર કેન્ડલ્સ તેમજ અન્ય ઘટકો સમયસર બદલવાનું હાથ ધરવામાં આવશે. નવી અથવા બદલવા પાત્ર UV/RO સિસ્ટમ્સ, તેમની સ્થિતિ અને જરૂરિયાતના આધારે, મિશન મોડમાં હાથ ધરવાની રહેશે.

સફાઈ, શુદ્ધિકરણ અને ગુણવત્તાની દેખરેખ માટેના નિર્ધારિત ઉપાયો વોટર વેન્ડિંગ મશીનોને પણ લાગુ પડશે જેથી સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે આવી સુવિધાઓ દ્વારા વિતરિત કરવામાં આવતું પીવાનું પાણી જરૂરી સુરક્ષા અને સ્વચ્છતા ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે.

અધિકારીઓ જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં સ્ત્રોતો, પોસ્ટ-ટ્રીટમેન્ટ આઉટલેટ્સ, ટાંકીઓ, કુલર્સ, વેન્ડિંગ મશીનો અને પ્રતિનિધિ નળ અથવા બૂથ સહિત નિર્ધારિત સ્થાનો પરથી પાણીના નમૂનાઓનું ભૌતિક, રાસાયણિક અને બેક્ટેરિયોલોજિકલ પરીક્ષણ હાથ ધરશે. દૈનિક રેસિડ્યુઅલ-ક્લોરીન મોનિટરિંગ પણ હાથ ધરવામાં આવશે, જેમાં જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં તાત્કાલિક રી-ક્લોરિનેશન અથવા અન્ય સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવશે.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું મોનિટરિંગ અને સુધારાત્મક પગલાં

રેલવે બોર્ડે ઝોનલ રેલવેને નવી ઓવરહેડ અને અંડરગ્રાઉન્ડ ટાંકીઓના નિર્માણ અને બદલી માટે અગાઉથી મંજૂર કરાયેલા કામોનું નિરીક્ષણ કરવા અને તેને ઝડપી બનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. આ મંજૂર કરાયેલા કામોનો સારાંશ પણ તૈયાર કરવામાં આવશે, અને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં નવી મંજૂરીઓ પ્રક્રિયામાં મૂકવામાં આવશે.

પીવાના પાણીની પુરવઠા શ્રૃંખલાના વિવિધ તબક્કે દૂષણને ઓળખવા અને અટકાવવા માટે વિવિધ પરિસ્થિતિઓ માટે સ્ત્રોત પર અને નળ પરના ફિલ્ટરેશન સહિત યોગ્ય ફિલ્ટરેશન અને પ્યુરિફિકેશન સિસ્ટમ્સ પણ તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે.

ઝોનલ રેલવે ઓળખાયેલી ક્ષતિઓ અને લેવાયેલા સુધારાત્મક પગલાંની સ્ટેશન-વાર વિગતો સબમિટ કરશે. આ મિકેનિઝમ ક્ષતિઓના વ્યવસ્થિત નિરીક્ષણને સુગમ બનાવશે અને સુનિશ્ચિત કરશે કે વિશેષ ઝુંબેશ દરમિયાન ઓળખવામાં આવેલા મુદ્દાઓને સમયમર્યાદામાં ઉકેલવામાં આવે.

આ એક્શન પ્લાનમાં રેલવે કોલોનીઓ અને કાર્યસ્થળોમાં પીવાના પાણીના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે પણ આવા જ ઉપાયોની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે, જેથી મુસાફરો માટેના વિસ્તારોથી આગળ વધીને સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ પીવાના પાણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકાય.

આ સંકલિત ઉપાયો દ્વારા, ભારતીય રેલવે પીવાના પાણીની પુરવઠા પ્રણાલીમાં નિવારક નિરીક્ષણ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની જાળવણી, સફાઈ અને જંતુનાશક, પાણીની ગુણવત્તાનું પરીક્ષણ અને સુધારાત્મક-પગલાંની મિકેનિઝમને મજબૂત બનાવી રહી છે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય મુસાફરો તેમજ રેલવે કર્મચારીઓ માટે સુરક્ષિત, સ્વચ્છ અને હાઇજેનિક પીવાના પાણીની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

SM/BS/GP/JT