પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ના વિઝનને આગળ ધપાવતા અને કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહના નેતૃત્વ હેઠળ, દેશના સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રને આધુનિક, પારદર્શક, સુરક્ષિત અને સ્પર્ધાત્મક બનાવવા તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે આજે મુંબઈમાં બીએસઈ (BSE) ઇન્ટરનેશનલ કન્વેન્શન સેન્ટર ખાતે 'સહકાર નવ-ક્રાંતિ' કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. મુખ્ય અતિથિ, કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે શહેરી સહકારી બેંકો માટે સિક્યોરિટી ઓપરેશન્સ સેન્ટર અને દેશવ્યાપી સર્વિસ બંડલ હેઠળ કોર બેંકિંગ અને સંલગ્ન સેવાઓનો પ્રારંભ કરાવ્યો હતો. આ પ્રસંગે, NUCFDC અને નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ યુનિવર્સિટી—NFSU વચ્ચે સામંજસ્ય કરાર (MoU) ની આપ-લે કરવામાં આવી હતી. અગાઉ, કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ મુંબઈના ફોર્ટ ખાતે શારદા સદન ખાતે NUCFDC ના નવા ઓફિસ પરિસરનું ઉદ્ઘાટન પણ કર્યું હતું. મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ, મહારાષ્ટ્રના નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી એકનાથ શિંદે, કેન્દ્રીય સહકાર રાજ્ય મંત્રી શ્રી કૃષ્ણ પાલ ગુર્જર, કેન્દ્રીય સહકાર અને નાગરિક ઉડ્ડયન રાજ્ય મંત્રી શ્રી મુરલીધર મોહોલ, મહારાષ્ટ્રના સહકારિતા મંત્રી શ્રી બાબાસાહેબ પાટીલ, મહારાષ્ટ્ર સરકારના મંત્રીઓ શ્રી જયકુમાર રાવલ અને શ્રી આશિષ શેલાર, સહકાર મંત્રાલયના સચિવ શ્રી આશિષ કુમાર ભૂટાણી, NUCFDC ના ચેરમેન શ્રી જ્યોતિન્દ્ર મહેતા, વિવિધ રાજ્યોના અર્બન કોઓપરેટિવ બેંક ફેડરેશનના પ્રતિનિધિઓ અને દેશભરની અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકો સાથે સંકળાયેલા અનેક મહાનુભાવો 'સહકાર નવ-ક્રાંતિ' કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

રેલીને સંબોધતા કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે શહેરી સહકારી બેંકો માટે આતુરતાપૂર્વક રાહ જોવાઈ રહેલું અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન હવે ભારતીય રિઝર્વ બેંકની માન્યતા, પર્યાપ્ત મૂલ્ય અને તેની નવી ઓફિસ સાથે જમીની વાસ્તવિકતા બની ગયું છે. શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ કાર્યક્રમના સ્થળનું પણ પોતાનું એક વિશેષ ઐતિહાસિક મહત્વ છે. હાલમાં તેનો ઉપયોગ ઓડિટોરિયમ તરીકે થતો હોવા છતાં, લગભગ 100 વર્ષથી આ સ્થળ ભારતના શેરબજારનું ધબકતું હૃદય હતું અને તેણે દેશના આર્થિક અને ઔદ્યોગિક વિકાસનો પાયો નાખવામાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે BSE ના આ ઐતિહાસિક ટ્રેડિંગ હોલે આઝાદી પહેલા અને પછી બંને સમયે ભારતના પુનઃનિર્માણ અને વિકાસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવનારી કેટલીક મુખ્ય કંપનીઓની મુસાફરી જોઈ છે. આજે તે જ ઐતિહાસિક સ્થળ શહેરી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં એક નવું પરિવર્તન જોઈ રહ્યું છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન ભારતીય રિઝર્વ બેંક દ્વારા નિર્ધારિત કમ્પ્લાયન્સ ધોરણોને પૂર્ણ કરવા માટે શહેરી સહકારી બેંકોને જરૂરી માર્ગદર્શન પૂરું પાડશે અને તેમના સુચારૂ સંચાલન માટે ટેકનિકલ અને સંસ્થાકીય સહાય પૂરી પાડશે. તેના દ્વારા બેંકિંગ ક્ષેત્રમાં નવા સુધારા અને નિયામક ફેરફારો અંગેની માહિતી પણ શહેરી સહકારી બેંકો સુધી સમયસર પહોંચશે. તેમણે કહ્યું કે આ ક્ષેત્રને જેની ખૂબ જ જરૂરિયાત છે તેવા 'મ્યુલહન્ટર' (MuleHunter) જેવા આવશ્યક સોફ્ટવેર, આધુનિક ટેકનોલોજીકલ સોલ્યુશન્સ અને કર્મચારીઓની તાલીમ સુવિધાઓ પણ અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ સંસ્થા પારદર્શિતા વધારીને જનતા અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક બંનેના વિશ્વાસને મજબૂત કરવાનો માર્ગ પણ બતાવશે. આનાથી શહેરી સહકારી બેંકો આધુનિક બેંકિંગ સ્પર્ધામાં અન્ય બેંકોની સમકક્ષ આવી શકશે. તેમણે કહ્યું કે, આ સેવાઓ પૂરી પાડવા ઉપરાંત, અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન અર્બન કોઓપરેટિવ બેંકિંગ ચળવળમાં નવો પ્રાણ પૂૂરશે, તેની પહોંચનો વિસ્તાર કરશે અને બેંકિંગ સેવાઓને આધુનિક, પારદર્શક અને વિશ્વસનીય બનાવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે સહકાર મંત્રાલયનો પદભાર સંભાળ્યા પછી તેમણે નાબાર્ડ (NABARD) ના અધિકારીઓ અને સંબંધિત સત્તાધીશો સાથે પ્રથમ બેઠક યોજી હતી, ત્યારે શહેરી સહકારી બેંકો માટે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનની સ્થાપના કરવી એ સૌથી મોટો પડકાર અને લગભગ અશક્ય કાર્ય લાગતું હતું. તેમણે કહ્યું કે, શહેરી સહકારી બેંકો અને સહકારી ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા તમામ હિતધારકોના સહયોગથી, ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં રૂ. 306 કરોડની મૂડી એકત્ર કરવામાં આવી હતી અને સંસ્થાની કેટલીક સેવાઓ અને પ્રવૃત્તિઓ સફળતાપૂર્વક શરૂ કરવામાં આવી હતી. શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે જે એક સમયે અત્યંત મુશ્કેલ ખ્યાલ જણાતો હતો તે આજે જમીની વાસ્તવિકતા બની ગયો છે અને શહેરી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે સતત આગળ વધી રહ્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજનો દિવસ શહેરી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દિવસ હતો, કારણ કે 'બેંક ઇન એ બોક્સ' (Bank in a Box) સેવા શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેના દ્વારા, શહેરી સહકારી બેંકોને એક જ એકીકૃત પ્લેટફોર્મ પર કોર બેંકિંગ, ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ, ક્લાઉડ સેવાઓ, રેગ્યુલેટરી કમ્પ્લાયન્સ અને ઘણી આધુનિક બેંકિંગ સુવિધાઓ પ્રાપ્ત થશે. તેમણે કહ્યું કે આનાથી એક નાની, સિંગલ-બ્રાન્ચ ધરાવતી શહેરી સહકારી બેંક પણ પોતાના ગ્રાહકોને વધુ ખર્ચ કર્યા વિના આધુનિક અને વિશ્વસ્તરીય બેંકિંગ સુવિધાઓ ઓફર કરી શકશે. આ પહેલ નાની બેંકોને ટેકનોલોજીકલ રીતે સક્ષમ બનાવવાનો અને તેમને સ્પર્ધાત્મક બેંકિંગ ઇકોસિસ્ટમ સાથે જોડવાનો માર્ગ પ્રશસ્ત કરશે.

તેમણે કહ્યું કે, ઓનલાઇન બેંકિંગના વર્તમાન યુગમાં, ફોરેન્સિક સાયન્સના સમર્થન વિના બેંકો કે તેમના ગ્રાહકો સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહી શકતા નથી. આ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને, NUCFDC ને નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ યુનિવર્સિટી—NFSU સાથે સામંજસ્ય કરાર કરવા માટે સલાહ આપવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે NFSU એ સાયબર સુરક્ષા અને ડિજિટલ ફોરેન્સિક્સમાં વિશ્વસ્તરીય નિપુણતા વિકસાવી છે અને તે દેશની કેટલીક બેંકોને વ્યાવસાયિક સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે. NUCFDC અને NFSU વચ્ચેનો સહયોગ શહેરી સહકારી બેંકો અને તેમના ગ્રાહકોની ડિજિટલ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત કરશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, NUCFDC અને નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ યુનિવર્સિટી—NFSU વચ્ચેના કરાર દ્વારા સાયબર સુરક્ષા અને ડિજિટલ ફોરેન્સિક્સને લગતી સુવિધાઓ સૌથી નાની શહેરી સહકારી બેંકની દરેક શાખા સુધી ખૂબ જ ઓછા ખર્ચે લઈ જવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે સાયબર સુરક્ષા, ડિજિટલ ફોરેન્સિક્સ, આ ક્ષેત્રોમાં કર્મચારીઓની તાલીમ અને સંશોધન સુવિધાઓ 'બેંક ઇન એ બોક્સ' દ્વારા એકીકૃત રીતે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે કાર્યક્રમ દરમિયાન લોન્ચ કરવામાં આવેલું સિક્યોરિટી ઓપરેશન્સ સેન્ટર શહેરી સહકારી બેંકોને ચોવીસ કલાક સાયબર મોનિટરિંગ, તાત્કાલિક માર્ગદર્શન અને સુરક્ષા પૂરી પાડશે. તમામ શહેરી સહકારી બેંકોને આ કેન્દ્રના સભ્ય બનવાની અપીલ કરતા તેમણે કહ્યું કે બેંકો, ગ્રાહકો અને થાપણદારોને ડિજિટલ જોખમોથી સુરક્ષિત રાખવા માટે સભ્યપદ આવશ્યક છે.

શ્રી અમિત શાહે તમામ શહેરી સહકારી બેંકોને અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન અને તેના સિક્યોરિટી ઓપરેશન્સ સેન્ટરના સભ્ય બનવાનું આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે સભ્યપદ ફી બેંકની શાખાઓની સંખ્યા સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ જેથી નાની, એક શાખા ધરાવતી બેંક પણ સભ્ય બની શકે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનનો ઉદ્દેશ્ય નફો કમાવાનો નથી, પરંતુ શહેરી સહકારી બેંકોને સુવ્યવસ્થિત કરવાનો, તેમને રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરવા માટે તૈયાર કરવાનો અને સંકટના સમયે મદદ કરવાનો છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે દેશભરમાં આવેલી લગભગ 1,400 શહેરી સહકારી બેંકોમાં લગભગ રૂ. 6 લાખ કરોડ જમા છે અને આ બેંકો રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેમણે કહ્યું કે શહેરી સહકારી બેંકો નાના દુકાનદારો, નાના વેપારીઓ, કુટીર ઉદ્યોગો, MSMEs, સ્થાનિક સાહસિકો, મહિલા સ્વસહાય જૂથો અને મધ્યમ વર્ગની આકાંક્ષાઓને પૂર્ણ કરવા માટે નાની લોન અસરકારક રીતે પૂરી પાડે છે. મોટી વ્યાપારી બેંકો સમાજના આ વર્ગો સુધી આ પ્રકારની નિકટતા અને સંવેદનશીલતા સાથે પહોંચી શકતી નથી. તાલુકા કક્ષાએ સ્થપાયેલી અર્બન કોઓપરેટિવ બેંક સમગ્ર વિસ્તારના રોજગાર અને સ્વ-રોજગારમાં રોકાયેલા લોકોની નાણાકીય જરૂરિયાતો પૂરી કરવાનું સાધન બને છે.

શહેરી સહકારી બેંકના ચેરમેન તરીકેના તેમના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે નાની લોનના કિસ્સામાં ચુકવણી અપવાદરૂપે મજબૂત હોય છે કારણ કે સામાન્ય અને ઓછી આવક ધરાવતા ઉધારલેનારાઓ પોતાની જવાબદારીઓ પૂરી કરવામાં વધુ પ્રામાણિક હોય છે. તેમણે કહ્યું કે તેમની બેંકે ગેરંટી કે કોલેટરલ વિના રૂ. 2.5 લાખ સુધીની લોન આપવાનું નક્કી કર્યું હતું.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ગેરંટી કે કોલેટરલ વિના નાની લોન પૂરી પાડવાની તેમની બેંકની યોજના આજે પણ ચાલુ છે અને તેની મર્યાદા રૂ. 2.5 લાખથી વધારીને રૂ. 5 લાખ કરવામાં આવી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે યોજના હેઠળ વિતરિત કરવામાં આવેલી લગભગ પૂરેપૂરી રકમ વ્યાજ સાથે વસૂલ કરવામાં આવી હતી. બાકીના ખૂબ જ મર્યાદિત કિસ્સાઓમાં પણ, બિન-ચુકવણી ઉધારલેનારના મૃત્યુ જેવા અપવાદરૂપ સંજોગોને કારણે હતી. શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ અનુભવ સાબિત કરે છે કે લોન જેટલી નાની હશે, તેની વસૂલાત તેટલી સારી રહેશે, અને નાના ઉધારલેનારાઓ પોતાની નાણાકીય જવાબદારીઓ પૂરી કરવામાં અત્યંત પ્રામાણિક હોય છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે ભારતના અર્થતંત્રમાં સ્વ-રોજગારની તકો ઊભી કરવામાં સહકારી સંસ્થાઓની મોટી ભૂમિકા છે. તેમણે કહ્યું કે મોટું સાહસ ઊભું કરવા માટે એક જ વ્યક્તિ પાસેથી મોટી માત્રામાં મૂડી હોવી જરૂરી નથી. સહકારી મંડળીઓ દ્વારા નાના લોકોને એકસાથે લાવીને અને તેમના નાના યોગદાનને એકત્ર કરીને, નોંધપાત્ર મૂડી ઊભી કરી શકાય છે અને તે પાયા પર મોટી વ્યાપારી સંસ્થાઓ બનાવી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે, આ સહકારની મૂળભૂત તાકાત છે.

અમૂલ (Amul), ઇફકો (IFFCO), કૃભકો (KRIBHCO) અને લીજ્જત પાપડના ઉદાહરણો આપતા કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે તેમની સફળતા કોઈ એક મોટા રોકાણકારના રોકાણનું પરિણામ નથી, પરંતુ લાખો નાના સભ્યોની સામૂહિક ભાગીદારીનું પરિણામ છે. તેમણે કહ્યું કે અમૂલનું ટર્નઓવર આજે લગભગ રૂ. 1.25 લાખ કરોડ છે અને લગભગ 33 લાખ મહિલાઓનો તેમાં હિસ્સો છે. આ દર્શાવે છે કે સહકાર નાની મૂડી અને વ્યાપક જનભાગીદારીને એક મોટી આર્થિક શક્તિમાં જોડી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન શહેરી સહકારી બેંકોને ડિજિટલ બેંકિંગ, રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટ્સ, સાયબર અને ડેટા સિક્યોરિટી, એઆઈ-આધારિત ફ્રોડ-પ્રિવેન્શન સિસ્ટમ્સ અને આધુનિક બેંકિંગ માટે જરૂરી નિયામક ધોરણોના પાલનમાં મદદ કરશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે મહારાષ્ટ્રમાં દેશમાં સૌથી વધુ 449 શહેરી સહકારી બેંકો છે. મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, ગોવા અને કર્ણાટક મળીને દેશની મોટાભાગની શહેરી સહકારી બેંકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમણે કહ્યું કે, પ્રવૃત્તિના કેન્દ્રીકરણ અને શહેરી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્રની વ્યાપક ઉપસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, NUCFDC નું મુખ્યાલય દિલ્હીથી મહારાષ્ટ્ર ખસેડવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનનો ખ્યાલ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ છે—શહેરી સહકારી બેંકોને ખૂબ જ પરવડે તેવા ખર્ચે ટેકનિકલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાયબર સુરક્ષા, પેમેન્ટ સિસ્ટમ્સ અને આધુનિક બેંકિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવી. તેમણે કહ્યું કે જો દેશની તમામ 1,400 શહેરી સહકારી બેંકો આ સેવાઓ, સોફ્ટવેર અને ટેકનોલોજીકલ સિસ્ટમ્સ અલગથી ખરીદે અને તેને સ્વતંત્ર રીતે જાળવે, તો તેનો ખર્ચ અત્યંત વધારે થશે. આનાથી વિપરીત, અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન તમામ બેંકો વતી સામૂહિક કરારો કરશે, જરૂરી સોફ્ટવેર ખરીદશે અને મેઇન્ટેનન્સની જવાબદારી લેશે, જેથી ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થશે અને નાની બેંકો આધુનિક ટેકનોલોજીનો લાભ મેળવી શકશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે અમ્બ્રેલા ફ્રેમવર્કના વિકાસ અને નવી ઓફિસના ઉદ્ઘાટન સાથે, સહકાર સીબીએસ (Sahakar CBS), શેર કરેલી પેમેન્ટ સેવાઓ, લોન ઓરિજિનેશન સિસ્ટમ, સહકાર ક્લાઉડ અને સિક્યોરિટી ઓપરેશન્સ સેન્ટર જેવી કેટલીક સેવાઓને એકસાથે આગળ વધારવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, મ્યુલહન્ટર અને અન્ય એઆઈ-આધારિત પ્રણાલીઓ, ગ્રૂપ સાયબર ઇન્શ્યોરન્સ, NFSU ના સમર્થનથી સૌથી નાની બેંક સુધી ડિજિટલ ફોરેન્સિક ક્ષમતાઓનો વિસ્તાર, આધાર-આધારિત સેવાઓ, નિયામક કમ્પ્લાયન્સનું ઓટોમેશન અને આધુનિક જોખમ-સંચાલન માળખું વિકસાવવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આ તમામ પહેલો શહેરી સહકારી બેંકોને વધુ સુરક્ષિત, વધુ સક્ષમ, પારદર્શક અને સ્પર્ધાત્મક બનાવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, સરકાર અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક વચ્ચેના વિશ્વાસ અને સંવાદના આધારે શહેરી સહકારી બેંકોને લગતા અનેક મુદ્દાઓનો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે. જેમાં બેંકોને અલગ પરવાનગી વિના 15 ટકા સુધી વધારાની શાખાઓ ખોલવાની મંજૂરી આપવી, ડૂરસ્ટેપ બેંકિંગ, પાત્રતા ધરાવતી ટાયર-3 બેંકો માટે શિડ્યુલ્ડ-બેંક સ્ટેટસ મેળવવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવી, આરબીઆઈમાં નોડલ ઓફિસરની નિમણૂક, પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ ટાર્ગેટ 75 ટકાથી ઘટાડીને 60 ટકા કરવો, હાઉસિંગ-લોન મર્યાદા વધારવી અને વન-ટાઇમ સેટલમેન્ટ સુવિધાનો વિસ્તાર કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે શહેરી સહકારી બેંકો અને ભારતીય રિઝર્વ બેંક વચ્ચેના પરસ્પર દ્રષ્ટિકોણ અને અવિશ્વાસની જૂની સ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવું જરૂરી હતું. તેમણે કહ્યું કે, સહકારિતા મંત્રી તરીકેના પોતાના પાંચ વર્ષના અનુભવમાં તેમણે જોયું છે કે જ્યારે પણ સહકારી ક્ષેત્ર વિશ્વાસ અને પારદર્શિતા સાથે આગળ વધ્યું છે, ત્યારે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે સક્રિય સહયોગ આપ્યો છે. શહેરી સહકારી બેંકો માટે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનની સ્થાપના એ આ વિશ્વાસ-આધારિત સહયોગનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે શહેરી સહકારી બેંકોએ વર્ષોથી નવી શાખાઓ ખોલવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, પરંતુ હવે તેમને અલગ મંજૂરી વિના તેમના શાખા નેટવર્કમાં 15 ટકા સુધીનો વિસ્તાર કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. અગાઉ, શિડ્યુલ્ડ બેંકો સિવાયની શહેરી સહકારી બેંકો માટે ડૂરસ્ટેપ બેંકિંગ ઉપલબ્ધ ન હતું, પરંતુ હવે તેઓ ગ્રાહકોના ઘરઆંગણે ડિમાન્ડ ડ્રાફ્ટ અને લાઈફ સર્ટિફિકેટ જેવી સેવાઓ પૂરી પાડી શકે છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા એક્ટની બીજી અનુસૂચિમાં સામેલ થઈને પાત્રતા ધરાવતી ટાયર-3 સહકારી બેંકો માટે શિડ્યુલ્ડ-બેંકનો દરજ્જો મેળવવાનો માર્ગ પણ સરળ બનાવવામાં આવ્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય રિઝર્વ બેંકે, પોતાની સ્થાપના પછી પહેલી વાર, શહેરી સહકારી બેંકિંગ ક્ષેત્ર સાથે નિયમિત સંવાદ માટે નોડલ ઓફિસરની નિમણૂક કરી છે. પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ—PSL લક્ષ્યાંક 75 ટકાથી ઘટાડીને 60 ટકા કરવામાં આવ્યો છે, અને શહેરી સહકારી બેંકો માટે હાઉસિંગ-લોન મર્યાદા વધારવામાં આવી છે. મહિલા ઉધારલેનારાઓ માટે નિર્ધારિત રૂ. 2 લાખની મર્યાદા અને ગોલ્ડ લોનને લાગુ પડતી મર્યાદા પણ દૂર કરવામાં આવી છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે એનપીએ (NPA) ખાતાઓને લગતી જોગવાઈઓનું પાલન કરવા માટે શહેરી સહકારી બેંકોને તબક્કાવાર 'ગ્લાઇડ પાથ' પૂરો પાડવામાં આવ્યો છે, જેથી સમગ્ર નાણાકીય બોજ એક જ વર્ષમાં બેંકો પર ન પડે. વન-ટાઇમ સેટલમેન્ટ—OTS સુવિધા, જે અગાઉ માત્ર વ્યાપારી અને રાષ્ટ્રીયકૃત બેંકો માટે ઉપલબ્ધ હતી, તે હવે શહેરી સહકારી બેંકો સુધી પણ લંબાવવામાં આવી છે. વ્યક્તિગત હાઉસિંગ-લોન મર્યાદામાં વધારા સાથે, લાયસન્સ સંબંધિત ફી પણ ઘટાડવામાં આવી છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે શહેરી સહકારી બેંકો, સ્ટેટ કોઓપરેટિવ બેંકો અને ડિસ્ટ્રિક્ટ કોઓપરેટિવ બેંકોને 'મેમ્બર લેન્ડિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સ' નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે, જે 85 ટકા સુધીનું રિસ્ક કવરેજ અને કોલેટરલ-ફ્રી લોન પૂરી પાડવા સક્ષમ બનાવે છે. આ ઉપરાંત, સહકારી મંડળીઓ માટે પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ મર્યાદા રૂ. 5 લાખથી વધારીને રૂ. 10 કરોડ કરવામાં આવી છે. શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આ સુધારાઓ શહેરી સહકારી બેંકોને તેમની નાણાકીય પહોંચનો વિસ્તાર કરવા, ગ્રાહકોને વધુ સારી ક્રેડિટ સુવિધાઓ ઓફર કરવા અને આધુનિક બેંકિંગ સિસ્ટમમાં અસરકારક રીતે સ્પર્ધા કરવા માટે સક્ષમ બનાવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક સાથેના સંકલન દ્વારા, શહેરી સહકારી બેંકોને લગતા અનેક બાકી બાબતો—જેમાં શાખાઓ ખોલવાની પરવાનગી અને નાણાકીય પાત્રતાના ધોરણોમાં છૂટછાટનો સમાવેશ થાય છે—નો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે એ પણ સમજવું જોઈએ કે, નિયામક તરીકે, ભારતીય રિઝર્વ બેંક બેંકો યોગ્ય રીતે કાર્ય કરે, નિયમો અનુસાર કામ કરે અને થાપણદારોના નાણાં સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રાખે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જવાબદાર છે. આ હેતુ માટે શહેરી સહકારી બેંકો માટે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે દેશની તમામ 1,400 શહેરી સહકારી બેંકોએ અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનના સભ્ય બનવું જોઈએ. બેંકોએ પોતાની કામગીરીમાં પારદર્શિતા લાવવી જોઈએ, આધુનિક ટેકનોલોજી અપનાવવી જોઈએ, પોતાના સ્ટાફને તાલીમ આપવી જોઈએ અને પોતાના ગ્રાહકોને તમામ પ્રકારની આધુનિક બેંકિંગ સુવિધાઓ પૂરી પાડવી જોઈએ જેથી તેઓ સ્પર્ધાત્મક રહી શકે અને પોતાની કામગીરીનો વિસ્તાર કરી શકે. તેમણે કહ્યું કે, હાલમાં, 1,400 માંથી 650 શહેરી સહકારી બેંકો અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનની સભ્ય બની ગઈ છે, જેનાથી સભ્યપદ લગભગ 50 ટકા થઈ ગયું છે. તેઓ અપેક્ષા રાખતા હતા કે NUCFDC તેની સભ્યપદ ફી નાની અને સિંગલ-બ્રાન્ચ બેંકો માટે વધુ પરવડે તેવી બનાવશે. શ્રી અમિત શાહે દેશભરના અર્બન કોઓપરેટિવ બેંક ફેડરેશનના અધ્યક્ષો અને હોદ્દેદારોને આગામી એક વર્ષની અંદર 100 ટકા શહેરી સહકારી બેંકોને અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનના નેટવર્કમાં લાવવાની જવાબદારી લેવા આહ્વાન કર્યું હતું.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ભારતને વૈશ્વિક સમૃદ્ધિના શિખરે લઈ જવાનું અને 2047 સુધીમાં દરેક ક્ષેત્રમાં નંબર વન બનાવવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, ભારતને સમૃદ્ધ બનાવવા માટે દરેક ભારતીયને સમૃદ્ધ બનાવવો જ જોઈએ, અને આ હેતુ માટે સ્વ-રોજગારની મજબૂત પ્રણાલી બનાવવી જોઈએ. શહેરી સહકારી બેંકો આ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' નો અર્થ માત્ર બેંકોને સમૃદ્ધ કરવાનો નથી; તેનો અર્થ બેંકો અને તેમના ગ્રાહકો જેઓ સ્વ-રોજગાર ઊભો કરે છે તે બંને માટે સમૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન સૌથી નાના શહેરો માટે પણ વિકાસનું વાહન બનશે અને 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ની ક્રાંતિને નવી ગતિ આપશે. તેમણે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનના સ્વપ્નને સાકાર કરવામાં તેમના યોગદાન બદલ શહેરી સહકારી બેંકોના ચેરમેનો અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્યોનો આભાર માન્યો હતો.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીએ સંકલ્પ લીધો છે કે, 2047 સુધીમાં—ભારતની આઝાદીના શતાબ્દી વર્ષમાં—દેશ વિશ્વમાં સમૃદ્ધિના શિખરે પહોંચવો જોઈએ અને દરેક ક્ષેત્રમાં પ્રથમ સ્થાને હોવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભારત સમૃદ્ધ બને તે માટે દરેક ભારતીયે સમૃદ્ધ બનવું પડશે. માત્ર મૂડીબજાર દ્વારા જ સમૃદ્ધિ દરેક નાગરિક સુધી પહોંચી શકતી નથી; દેશમાં એક વ્યાપક અને મજબૂત સ્વ-રોજગાર પ્રણાલી પણ ઊભી કરવી પડશે. શહેરી સહકારી બેંકો નાના વેપારીઓ, સાહસિકો અને સ્વ-રોજગારમાં રોકાયેલા લોકોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડીને આ પ્રણાલીને મજબૂત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, શહેરી સહકારી બેંકોના સંદર્ભમાં, સરકાર માટે 'સમૃદ્ધિ' નો અર્થ માત્ર બેંકોને નાણાકીય રીતે મજબૂત કરવાનો નથી; તેનો અર્થ સ્વ-રોજગાર અને આજીવિકાની તકો ઊભી કરતા ગ્રાહકોને સમૃદ્ધ બનાવવાનો છે. તેમણે કહ્યું કે ગ્રાહક અને બેંક બંનેની સમૃદ્ધિ એ 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' નો સાચો આત્મા છે. શહેરી સહકારી બેંકો માટેનું અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશન આ પવિત્ર ઉદ્દેશ્યને હાંસલ કરવા માટે ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે, અને આગામી સમયમાં તેની પ્રવૃત્તિઓનો વધુ વિસ્તાર કરવામાં આવશે. મહારાષ્ટ્રમાં અનુકૂળ સ્થળે તેનું મુખ્યાલય સ્થાપવાથી સંસ્થાની ઓપરેશનલ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો થશે અને તે શહેરી સહકારી બેંકોને વધુ અસરકારક સપોર્ટ પૂરો પાડવા સક્ષમ બનશે.

શ્રી અમિત શાહે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનના સ્વપ્નને સાકાર કરવામાં તેમના મહત્વપૂર્ણ યોગદાન બદલ દેશભરની શહેરી સહકારી બેંકોના ચેરમેનો અને બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સના સભ્યોનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે તેમના સહયોગ વિના સંસ્થાની સ્થાપના થઈ શકી ન હોત. ઓગસ્ટ ક્રાંતિના ઐતિહાસિક દિવસે અમ્બ્રેલા ઓર્ગેનાઇઝેશનના તેની નવી ઓફિસમાં પ્રવેશનો ઉલ્લેખ કરતા, શ્રી અમિત શાહે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે 'સહકાર સે સમૃદ્ધિ' ની ક્રાંતિ આ જ સ્થળેથી નવી ગતિ પ્રાપ્ત કરશે અને શહેરી સહકારી બેંકો દેશના સૌથી નાના શહેરો માટે પણ વિકાસ અને સમૃદ્ધિનું વાહન બનશે.

આ પ્રસંગે, કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રીએ ભારતીય રિઝર્વ બેંકના ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી જનરલ મેનેજર શ્રી જી. પી. મિસ્ત્રી દ્વારા લિખિત પુસ્તક 'ઓપરેશનલ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ – એ પ્રિાક્ટકલ ગાઇડ ટુ અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકિંગ', અને ભારતમાં સહકારી બેંકિંગની ઐતિહાસિક મુસાફરી પર એક કોફી-ટેબલ બુકનું વિમોચન કર્યું હતું. શ્રી અમિત શાહે સહકાર સીબીએસમાં સફળતાપૂર્વક જોડાયેલી પ્રથમ છ શહેરી સહકારી બેંકોના પ્રતિનિધિઓનું સન્માન પણ કર્યું હતું.

SM/BS/JD