ਭਾਰਤ ਦੀ ਡਰੱਗ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਇੰਟੀਗ੍ਰਿਟੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਭਲਾਈ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਡਰੱਗਜ਼ ਰੂਲਜ਼, 1945 ਵਿੱਚ ਸੋਧਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਧ 16 ਅਕਤੂਬਰ, 2025 ਨੂੰ GSR ਨੰਬਰ 756(E) ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਡਰੱਗਜ਼ ਅਤੇ ਕੌਸਮੈਟਿਕ ਐਕਟ, 1940 ਅਧੀਨ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਵੇਂ ਸੂਚਿਤ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਤਹਿਤ ਲਾਇਸੈਂਸਿੰਗ ਅਥਾਰਿਟੀ ਨੂੰ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਜਾਅਲੀ ਅਤੇ ਮਨਘੜਤ ਡੇਟਾ ਜਾਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮਿਆਦ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। ਇਹ ਡਰੱਗਜ਼ ਨਿਯਮਾਂ, 1945 ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦਾਇਰ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬਿਨੈਕਾਰ ਮਨਘੜਤ ਡੇਟਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਰਜ਼ੀ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਮੌਜੂਦਾ ਲਾਈਸੈਂਸ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸੋਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੇ ਬਿਨੈਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਸਬੰਧਿਤ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਅਥਾਰਿਟੀ (ਰਾਜ ਜਾਂ ਕੇਂਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲਾਗੂ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਅਰਜ਼ੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੰਡਕਾਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਬਕਾਇਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਪੀਲ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਡੇਟਾ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਅਲੀ ਜਾਂ ਮਨਘੜਤ ਡੇਟਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਧ ਅਜਿਹੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਕਰਨ, ਬਿਨੈਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੈਧ ਸਬੂਤਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣ।

ਇਹ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਲਮੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਡਰੱਗਜ਼ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਤਰਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾਉਣਾ, ਨੈਤਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਨੈਤਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

GSR ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਟੈਕਸਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗਜ਼ਟ (ਈ-ਗਜ਼ਟ) ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ 'ਤੇ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

https://egazette.gov.in/WriteReadData/2026/275233.pdf

*****

ਐੱਸਆਰ/ਸ਼ੀਨਮ ਜੈਨ

HFW/Amendment to Drug Rules 1945 /6 August 2026/1