કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર યાદવે આજે નવી દિલ્હીમાં નેશનલ ટાઇગર કન્ઝર્વેશન ઓથોરિટી (NTCA) દ્વારા આયોજિત ગ્લોબલ ટાઇગર ડે 2026ની ઉજવણીને સંબોધિત કરી હતી. મંત્રીએ પ્રકૃતિ સાથે ઊંડા સામાજિક જોડાણ અને સંરક્ષણ-મુખી જીવનશૈલી માટે હાકલ કરી હતી. આ કાર્યક્રમમાં વાઘ સંરક્ષણમાં ભારતની સિદ્ધિઓની ઉજવણી કરવા, તેમજ વાઘ અને તેમના નિવાસસ્થાનોના રક્ષણ તરફ સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરવા માટે સીનિયર સરકારી અધિકારીઓ, વન્યજીવ નિષ્ણાતો, ફ્રન્ટલાઈન વન કર્મચારીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય હિતધારકો ઉપરાંત કેન્દ્રીય MoS (EFCC), શ્રી કીર્તિ વર્ધન સિંહની વિશેષ ઉપસ્થિતિ રહી હતી.

સંરક્ષણ એ માત્ર વન્યજીવોનું રક્ષણ કરવા માટે જ નથી પરંતુ પ્રકૃતિ સાથે આદરપૂર્વકનો સંબંધ વિકસાવવા વિશે પણ છે તેના પર ભાર મૂકતા શ્રી યાદવે કહ્યું, "પ્રકૃતિ માત્ર પ્રવાસન કે મનોરંજનનો સ્ત્રોત નથી, તેનો આદર કરવાની પણ જરૂર છે અને લોકોએ તેમાંથી શાંતિ મેળવવી જોઈએ." તેમણે લોકોને પ્રકૃતિમાંથી પ્રેરણા લેવા અને પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે સમર્પિત જીવનશૈલી જીવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા.

ભારતની સંરક્ષણ સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના દૂરંદેશી નેતૃત્વ હેઠળ વાઘની સંખ્યા (3682) અને ટાઇગર રિઝર્વ (58) માં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે છેલ્લા 12 વર્ષ દરમિયાન એલિફન્ટ રિઝર્વ, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો, વન્યજીવ અભયારણ્યો, સુરક્ષિત વિસ્તારો, સામુદાયિક રિઝર્વ અને વેટલેન્ડ્સની સંખ્યામાં પણ વધારો થયો છે.

NTCA ઇકો-ટુરિઝમ વેબપેજ લોન્ચ કરતી વખતે, શ્રી યાદવે NTCA ને બધા વાઘ અભયારણ્યોને લગતી માહિતી એક સંકલિત પ્લેટફોર્મ પર લાવવા બદલ અભિનંદન આપ્યા હતા. તે સફારી અને રહેઠાણ બુકિંગ માટે બધા વાઘ અભયારણ્યોની અધિકૃત વેબસાઇટ્સની સીધી લિંક્સ પ્રદાન કરે છે, જે જવાબદાર અને ટકાઉ પ્રકૃતિ-આધારિત પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપતી વખતે માહિતીને વધુ સુલભ બનાવે છે. (લિંક: https://ntca.gov.in/eco-tourism/)

સંરક્ષણ અનુભવના દસ્તાવેજીકરણના મહત્વ વિશે જણાવતા મંત્રીએ કહ્યું, "જંગલોની વાર્તાઓ એ માત્ર માહિતી નથી પરંતુ તેમાં પરંપરાગત જ્ઞાન, વન્યજીવ સંરક્ષણ પ્રત્યેની લાગણીઓ, જુસ્સો અને વન્યજીવ અધિકારીઓ, સંરક્ષણવાદીઓ વગેરેના વર્ષો જૂના અનુભવો સામેલ છે." તેમણે વન અધિકારીઓને વન્યજીવન સંરક્ષણ વિશે વધુ લખવા અને વ્યવહારુ અને અમલીકરણ યોગ્ય નીતિ ઉકેલોમાં ફાળો આપી શકે તે રીતે તેમના અનુભવો શેર કરવા વિનંતી કરી હતી.

શ્રી યાદવે વૈશ્વિક ઉત્તમ પદ્ધતિઓને સામેલ કરીને વન અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓની ક્ષમતા નિર્માણની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ વિશ્વ સાથે જ્ઞાનની આપ-લે કરવા માટે ઇન્ટરનેશનલ બિગ કેટ્સ એલાયન્સ (IBCA) ની ભૂમિકા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

વાઘ સંરક્ષણ માટે જમીની સ્તરે કામ કરનારાઓના યોગદાનની નોંધ લેતા, વાઘ સંરક્ષણ અને સુરક્ષિત વિસ્તાર સંચાલનમાં અનુકરણીય કાર્ય માટે વન્યજીવ અધિકારીઓ અને અન્ય યોગદાનકર્તાઓને NTCA એવોર્ડ એનાયત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉજવણીએ ફ્રન્ટલાઈન કર્મચારીઓના યોગદાનને સ્વીકારવા માટેનું પ્લેટફોર્મ પણ પૂરું પાડ્યું હતું જેમના પ્રયાસો વન્યજીવ સંરક્ષણ માટે કેન્દ્રસ્થાને છે.

મંત્રીએ સમગ્ર દિલ્હી-NCRના શાળાના બાળકો માટે 'સેવ ટાઇગર' વિષય પર આયોજિત પેઇન્ટિંગ, સ્કેચિંગ, સ્લોગન-રાઇટિંગ અને માસ્ક-મેકિંગ સ્પર્ધાઓની શ્રેષ્ઠ એન્ટ્રીઓ દર્શાવતા પ્રદર્શનની પણ સમીક્ષા કરી હતી. વધુમાં, ટાઇગર રિઝર્વ નજીક આવેલી શાળાઓ પર વિશેષ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને મંત્રાલયના એન્વાયર્નમેન્ટ એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ હેઠળ ઇકો-ક્લબ્સ દ્વારા દેશવ્યાપી વાઘ સંરક્ષણ જાગૃતિ અભિયાન પણ આયોજિત કરવામાં આવ્યું હતું.

ઉજવણી દરમિયાન પાંચ પ્રકાશનો બહાર પાડવામાં આવ્યા હતા, જે વિજ્ઞાન-આધારિત સંરક્ષણ, જ્ઞાનની આપ-લે અને જાહેર જાગૃતિ પર NTCA ના સતત ભારને પ્રતિબિંબિત કરે છે. જેમાં NTCA આઉટરીચ જર્નલ – STRIPESની જુલાઈ 2026ની આવૃત્તિ; 24 ટાઇગર રિઝર્વનો સિક્યુરિટી ઓડિટ રિપોર્ટ; ભારતમાં ટાઇગર લેન્ડસ્કેપ્સમાં સ્લોથ બેઅર્સ માટે નિવાસસ્થાન યોગ્યતા આકારણી પરનો અહેવાલ; IBCA અને GTF દ્વારા પ્રકાશિત ટાઇગર્સ ઓફ ધ વર્લ્ડ; અને શ્રી ચંદ્રપ્રકાશ ગોયલ અને શ્રી સત્યપ્રકાશ યાદવ દ્વારા લિખિત ધ રહેમાન ખેરા ટાઇગરનો સમાવેશ થાય છે.

ગ્લોબલ ટાઇગર ડે 2026ની ઉજવણી એ ઉત્કૃષ્ટતાની માન્યતા, વૈજ્ઞાનિક સંચાલન, ક્ષમતા નિર્માણ, જવાબદાર ઇકો-ટૂરિઝમ, જ્ઞાનની આપ-લે અને દેશના સમૃદ્ધ કુદરતી વારસાના રક્ષણમાં વધુ જાહેર ભાગીદારી દ્વારા વાઘ સંરક્ષણ પ્રત્યે ભારતની સતત પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરી છે.

બેકગ્રાઉન્ડ: ગ્લોબલ ટાઇગર ડે 2026  

એક સદી પહેલા, અંદાજે 1,00,000 જંગલી વાઘ સમગ્ર એશિયામાં ફરતા હતા. આજે, તેઓ તેમના ઐતિહાસિક વિસ્તારના 8% થી પણ ઓછા વિસ્તારમાં રહે છે અને ત્રણ ઉપપ્રજાતિઓ - બાલી, જાવાન અને કેસ્પિયન વાઘ - વિલુપ્ત થઈ ગઈ છે. વાઘોની સંખ્યામાં થયેલા ઘટાડા માટે શિકાર, વન્યજીવોના ગેરકાયદેસર વેપાર, નિવાસસ્થાનનું નુકસાન અને વિભાજન, માનવ-વન્યજીવ સંઘર્ષ અને આબોહવા પરિવર્તન જેવા પરિબળો જવાબદાર રહ્યા છે.

સામૂહિક કાર્યવાહીની તાત્કાલિક જરૂરિયાતને ઓળખીને, 13 ટાઇગર રેન્જ દેશોના નેતાઓ 2010માં સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ટાઇગર સમિટમાં એકસાથે આવ્યા હતા અને ગ્લોબલ ટાઇગર રિકવરી પ્રોગ્રામ (GTRP) શરૂ કર્યો હતો. સમિટમાં 2022 સુધીમાં જંગલી વાઘની વૈશ્વિક વસ્તી બમણી કરવાના મહત્વાકાંક્ષી TX2 ગોલ સાથે દર વર્ષે 29 જુલાઈના રોજ ગ્લોબલ ટાઇગર ડે ઉજવવાનું પણ નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું.

ત્યારથી, ગ્લોબલ ટાઇગર ડે એ વાઘ સંરક્ષણ વિશે જાગૃતિ લાવવા, આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ મજબૂત કરવા, જાહેર ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા તેમજ વાઘ અને તેમના નિવાસસ્થાનોના રક્ષણમાં પ્રગતિની સમીક્ષા કરવા માટે એક વૈશ્વિક પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપી છે.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com