કેન્દ્રીય વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર પ્રભારી); પૃથ્વી વિજ્ઞાન રાજ્ય મંત્રી અને પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય, કાર્મિક, જાહેર ફરિયાદો અને પેન્શન, અણુ ઊર્જા અને અવકાશ રાજ્ય મંત્રી, ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે આજે જણાવ્યું હતું કે જાહેર પરીક્ષા (અનુચિત સાધનો અટકાવવા) સુધારા વિધેયક, 2026 એ પરીક્ષા સંબંધિત ગેરરીતિઓને અટકાવવા અને દેશભરના વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે કાનૂની માળખાને વધુ મજબૂત બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

લોકસભામાં વિધેયક પરની ચર્ચાની શરૂઆત કરતાં ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે આ કાયદો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્યનું રક્ષણ કરવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરે છે અને દેશના યુવાનોની આકાંક્ષાઓ સાથે કોઈને પણ બાંધછોડ કરવાની મંજૂરી ન આપવાના પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના સંકલ્પને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે આ કાયદાને ભારતની જાહેર પરીક્ષા પદ્ધતિની અખંડિતતાને મજબૂત કરવામાં એક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવ્યો હતો.

મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે પ્રશ્નપત્ર લીક થવાના અને પરીક્ષા સંબંધિત ગેરરીતિઓના બનાવો વર્ષોથી વિવિધ રાજ્યોમાં બન્યા છે, જે એક વ્યાપક રાષ્ટ્રીય કાનૂની માળખાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે સરકારે જાહેર પરીક્ષાઓમાં અયોગ્ય સાધનો સામે નિપટવા માટે દેશના પ્રથમ વ્યાપક કાયદા તરીકે જાહેર પરીક્ષા (અનુચિત સાધનો અટકાવવા) અધિનિયમ, 2024 ઘડ્યો હતો અને હવે કાયદાને વધુ કડક અને અસરકારક બનાવવા માટે તેના અમલીકરણ દરમિયાન મળેલા અનુભવના આધારે વધુ સુધારા સૂચવી રહી છે.

ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે આ અધિનિયમ યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC), સ્ટાફ સિલેક્શન કમિશન (SSC), રેલવે રિક્રુટમેન્ટ બોર્ડ્સ (RRBs), ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ બેન્કિંગ પર્સનલ સિલેક્શન (IBPS), તેમજ ઉચ્ચ શિક્ષણમાં પ્રવેશ માટે નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) સહિતની મુખ્ય ભરતી એજન્સીઓ દ્વારા લેવાતી પરીક્ષાઓને આવરી લે છે. તેમણે યાદ અપાવ્યું હતું કે 2024 ના અધિનિયમે તેના દાયરા હેઠળના ગુનાઓને સખત સજાની જોગવાઈઓ સાથે સંજ્ઞેય (cognizable), બિનજામીનપાત્ર (non-bailable) અને સમાધાન ન થઈ શકે તેવા (non-compoundable) બનાવ્યા હતા.

સુધારા વિધેયકની મુખ્ય જોગવાઈઓ પર પ્રકાશ પાડતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે અનુચિત સાધનોનો આશરો લેનાર વ્યક્તિઓ માટે સજા ત્રણથી પાંચ વર્ષની કેદથી વધારીને પાંચથી દસ વર્ષ કરવાની દરખાસ્ત છે, જ્યારે મહત્તમ દંડ ₹10 લાખથી વધારીને ₹50 લાખ કરવાની દરખાસ્ત છે. આવા ગુનાઓમાં સામેલ સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સ માટે, મહત્તમ દંડ ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ અને જાહેર પરીક્ષાઓ યોજવા પરનો પ્રતિબંધનો સમયગાળો ચાર વર્ષથી વધારીને આઠ વર્ષ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. સર્વિસ પ્રોવાઇડર્સના ડાયરેક્ટરો અને સિનિયર મેનેજમેન્ટ માટેની સજા પણ ત્રણથી દસ વર્ષની કેદથી વધારીને પાંચથી દસ વર્ષ કરવાની દરખાસ્ત છે, જેમાં મહત્તમ દંડ ₹1 કરોડથી વધારીને ₹5 કરોડ કરવામાં આવ્યો છે. વિધેયકમાં સંગઠિત અપરાધ માટેની સજા પાંચથી દસ વર્ષની કેદથી વધારીને સાતથી દસ વર્ષ કરવાની અને મહત્તમ દંડ ₹1 કરોડથી વધારીને ₹10 કરોડ કરવાની વધુ દરખાસ્ત છે.

ઝડપી ન્યાયના મહત્વ પર ભાર મુકતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે સુધારા વિધેયકમાં જાહેર પરીક્ષાઓ સંબંધિત ગુનાઓ સામે નિપટવા માટે સ્પેશિયલ ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટની સ્થાપના કરવાની જોગવાઈ છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિધેયકમાં બે મહિનાની અંદર તપાસ પૂર્ણ કરવાની અને ચાર્જશીટ ફાઇલ કર્યાની તારીખથી ત્રણ મહિનાની અંદર ટ્રાયલ પૂર્ણ કરવાની કલ્પના કરવામાં આવી છે, જે આવા કેસોનો ઝડપી નિકાલ સુનિશ્ચિત કરે છે. આ વિધેયક કેન્દ્ર સરકારને આ હેતુ માટે રચાયેલી સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સને અધિનિયમ હેઠળના ગુનાઓની તપાસ સોંપવાની સત્તા પણ આપે છે, જેનાથી સંગઠિત પરીક્ષા સંબંધિત ગુનાઓ સામે સત્વરે અને અસરકારક રીતે પગલાં લઈ શકાય.

મંત્રીએ ગૃહને માહિતી આપી હતી કે સરકારે આવા કેસોના ઝડપી નિકાલ માટે દેશના વિવિધ સ્થળોએ સ્પેશિયલ ફાસ્ટ ટ્રેક કોર્ટની સ્થાપના માટેના પગલાં લેવાનું શરૂ કરી દીધું છે. તેમણે જાહેર પરીક્ષા પદ્ધતિને "લીક-પ્રૂફ" બનાવવા માટે પ્રખ્યાત નિષ્ણાતોની બનેલી ઉચ્ચ સ્તરીય ટાસ્ક ફોર્સ અંગેની વડાપ્રધાનની જાહેરાતનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે પરીક્ષા ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે રચાયેલી સમિતિની ભલામણોને અમલમાં મૂકવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ ચૂકી છે. તેમણે કહ્યું કે આ સુધારાઓનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે વિદ્યાર્થીઓને તેમના વાસ્તવિક પ્રયાસો માટે પુરસ્કૃત કરવામાં આવે અને સાથે સાથે જાહેર પરીક્ષાઓની વિશ્વસનીયતા, પારદર્શિતા અને ન્યાયીપણામાં વધારો થાય.

પોતાના વક્તવ્યનું સમાપન કરતા ડૉ. જિતેન્દ્ર સિંહે જણાવ્યું હતું કે પ્રસ્તાવિત સુધારાઓ સંગઠિત પરીક્ષા સંબંધિત ગુનાઓ સામે અટકાયત (deterrence) ને મજબૂત કરશે, ઝડપી ન્યાય સુનિશ્ચિત કરશે અને દેશની જાહેર પરીક્ષા પદ્ધતિની અખંડિતતા, પારદર્શિતા અને ન્યાયીપણામાં જનતાના વિશ્વાસને વધુ મજબૂત કરશે.

SM/IJ/JD