ઈથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ નીતિ આયોગ, ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs), ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા (ARAI), સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM), ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેટ્રોલિયમ (IIP) અને અન્ય તકનીકી સંસ્થાઓને સાંકળીને તબક્કાવાર, વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસાયેલ અને પ્રક્રિયા દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.

ઇથેનોલ એ કોઈ નવું ઈંધણ નથી. તેનો એક સદીથી વધુ સમયથી વૈશ્વિક સ્તરે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં બ્રાઝિલ જેવા દેશો દાયકાઓથી ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણ ચલાવે છે. ભારતમાં, ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામ 2001માં પાઈલટ પ્રોજેક્ટ સાથે શરૂ થયો હતો, 2006માં E5 રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, અને 2013-14 માં મિશ્રણ લગભગ 1.53% રહ્યું હોવા છતાં, ત્યારથી જરૂરી ઉત્પાદન ક્ષમતા, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નિયમનકારી માળખું બનાવ્યા પછી તેને કેલિબ્રેટેડ પદ્ધતિથી ઉત્તરોત્તર વધારવામાં આવ્યું છે.

ઉચ્ચ ઇથેનોલ મિશ્રણનું રોલઆઉટ ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, SIAM, ARAI, કમ્પોનન્ટ ઉત્પાદકો, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) સાથેની વ્યાપક વિચાર વિમર્શ પછી જ હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું.

સરકારને ઈંધણ કાર્યક્ષમતા, એન્જિન પ્રદર્શન, જાળવણી ખર્ચ અને એકંદર ડ્રાઈવિંગ અનુભવના સંદર્ભમાં E20 પેટ્રોલના ઉપયોગ અંગે વાહન ઉત્પાદકો, ઓટોમોબાઈલ એસોસિએશનો અથવા ઉપભોક્તા સંગઠનો તરફથી કોઈ વ્યાપક કે પુષ્ટિ થયેલી ફરિયાદો મળી નથી. જોકે, સરકારે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઉઠાવવામાં આવેલી કેટલીક ચિંતાઓની નોંધ લીધી છે, જેની વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરવામાં આવી છે.

ARAI, SIAM, IOCL, IIP અને ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા વ્યાપક લેબોરેટરી અભ્યાસો અને ફિલ્ડ ટ્રાયલ્સ, જેમાં એન્જિન ટકાવપણું, ડ્રાઈવેબિલિટી, સ્ટાર્ટેબિલિટી, કાટ પ્રતિકારકતા, મટિરિયલ સુસંગતતા, ઉત્સર્જન અને ઈંધણ કાર્યક્ષમતા જેવા પરિમાણોને આવરી લેવામાં આવ્યા છે, તેણે પુષ્ટિ કરી છે કે નિર્ધારિત ધોરણો હેઠળ E20 ઉપયોગ માટે સુરક્ષિત છે.

આ અભ્યાસોએ એ પણ સ્થાપિત કર્યું છે કે જૂના વાહનો E20ને કારણે કામગીરી અથવા અસામાન્ય ઘસારામાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર દર્શાવતા નથી. આ વ્યાપક લેબોરેટરી અભ્યાસો, ફિલ્ડ વેરિફિકેશન અને વાસ્તવિક દુનિયાના સંચાલન અનુભવે E20 ઈંધણને કારણે વાહનના પ્રદર્શન પર કોઈ વ્યાપક વિપરીત અસર સ્થાપિત કરી નથી.

સરકારનું આ મૂલ્યાંકન માત્ર લેબોરેટરી સંશોધન પર જ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રવ્યાપી અમલીકરણ પછીના મોટા પાયાના અનુભવ પર પણ આધારિત છે. ભારતમાં દરરોજ આશરે 8 કરોડ વાહનો રિટેલ આઉટલેટ્સની મુલાકાત લે છે (લગભગ 80% પેટ્રોલ વાહનો).

E15+ મિશ્રિત પેટ્રોલ ત્રણ સાડા ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી અને E19-E20 ઈંધણ અઢી વર્ષથી વધુ સમયથી વ્યાપક ઉપયોગમાં છે. 20 કરોડથી વધુ ટુ-વ્હીલર અને 3 કરોડથી વધુ પેટ્રોલ કાર આ મિશ્રણો પર ચાલી રહી છે, જેમાં ઇથેનોલ મિશ્રણને કારણે એન્જિન નિષ્ફળતા અથવા વાહન બગડવાના કોઈ ચકાસાયેલ પુરાવા મળ્યા નથી. ઉત્પાદક સર્વિસ ડેટા પુષ્ટિ કરે છે કે E20 ઈંધણને કારણે કોઈ અસામાન્ય કાટ, ઘસારો અથવા વાહનના આયુષ્યમાં ઘટાડો થયો નથી. ઉત્પાદકો E20 ઈંધણનો ઉપયોગ કરતા વાહનો માટે વોરંટી પ્રતિબદ્ધતાઓનું સન્માન કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જે તેની સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતામાં વધુ વિશ્વાસ પૂરો પાડે છે.

એક અગ્રણી OEM એ નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન 2.84 કરોડ વાહનોની સર્વિસ કરી હતી, જેમાં આશરે 1.5 કરોડ વાહનોનો સમાવેશ થાય છે જે મૂળભૂત રીતે E20-સુસંગત તરીકે પ્રમાણિત ન હતા, અને E20-સંબંધિત કાટ, અસામાન્ય ઘસારો અથવા ઘટકોના આયુષ્યમાં ઘટાડાની કોઈ જાણ કરી નથી. એક અગ્રણી 2-વ્હીલર કંપનીએ પણ સમાન ફિલ્ડ અનુભવની જાણ કરી છે. એક OEM એ તાજેતરમાં જણાવ્યું હતું કે લાંબા સમય સુધી ટ્રેક કરવામાં આવેલા 1.4 કરોડ E20-સંચાલિત વાહનોના ડેટામાં ઇથેનોલ-પ્રેરિત કાટનો કોઈ પુરાવો જોવા મળ્યો નથી. ARAI એ પુનઃપુષ્ટિ કરી છે કે વાહનો ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા પહેલા કડક આંતરરાષ્ટ્રીય-સ્તરના વેરિફિકેશનમાંથી પસાર થાય છે.

માઈલેજના સંદર્ભમાં, સરકારી એજન્સીઓ અને ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઈંધણ કાર્યક્ષમતા ડ્રાઈવિંગ પરિસ્થિતિઓ, ડ્રાઈવિંગ ટેવો અને વાહનની જાળવણી સહિતના કેટલાક પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે. ચોક્કસ E10-ડિઝાઇન કરેલા વાહનોમાં ઈંધણ અર્થતંત્રમાં કોઈપણ ઘટાડો સામાન્ય રીતે આશરે 3-5% સુધી મર્યાદિત હોય છે, જ્યારે E20 ઉચ્ચ-ઓક્ટેન રેટિંગ, શ્રેષ્ઠ એન્ટી-નોક લાક્ષણિકતાઓ, સ્વચ્છ દહન અને સરળ એન્જિન પ્રદર્શન પ્રદાન કરે છે.

ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, કમ્પોનન્ટ સપ્લાયર્સ, SIAM, ARAI, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અને E20 ના તબક્કાવાર રોલઆઉટના દરેક તબક્કા સાથે સંકળાયેલી હતી. ઈંધણ પ્રણાલીઓ, એન્જિન ટકાવપણું, ડ્રાઈવેબિલિટી, વાજબી મટિરિયલ સુસંગતતા અને ઉત્સર્જન પ્રદર્શનના સફળ વેરિફિકેશન પછી જ E20 રોલઆઉટ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસોએ એ પણ સ્થાપિત કર્યું છે કે જૂના વાહનો E20ને કારણે પ્રદર્શન અથવા અસામાન્ય ઘસારામાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર દર્શાવતા નથી.

SIAM અને ARAI અનુસાર, E20 એક્સિલરેશન અને રાઈડ ક્વોલિટીમાં સુધારો કરે છે જ્યારે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડે છે. ઇથેનોલનો ઉચ્ચ-ઓક્ટેન નંબર આધુનિક હાઈ-કોમ્પ્રેસન એન્જિનોને ટેકો આપે છે અને તેની બાષ્પીભવનની ઉચ્ચ ગરમી દહન કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે.

E20 તરફના સંક્રમણે નોંધપાત્ર રાષ્ટ્રીય લાભો પણ પહોંચાડ્યા છે. ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ પ્રોગ્રામે વિદેશી હૂંડિયામણમાં ₹1.97 લાખ કરોડથી વધુની બચત કરી છે, લગભગ 316 લાખ મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઈલનું વિસ્થાપન કર્યું છે, લગભગ 952 લાખ મેટ્રિક ટન CO₂ ઉત્સર્જન ઘટાડ્યું છે અને ખેડૂતોને ₹1.66 લાખ કરોડથી વધુ ટ્રાન્સફર કર્યા છે.

વધુમાં, OMCs ખરીદી, મિશ્રણ, સંગ્રહ, પરિવહન અને રિટેલ વિતરણને આવરી લેતી કડક સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર્સ (SOPs) નું પાલન કરે છે. ડિસ્ટિલરી, ડેપો અને રિટેલ આઉટલેટ પર ઈંધણની ગુણવત્તાનું પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. પ્રાપ્ત થયેલી ફરિયાદોના આધારે, OMCs એ ભેળસેળ શોધવા અને માત્ર વિશિષ્ટતા-સુસંગત ઈંધણ ગ્રાહકો સુધી પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવા રિટેલ આઉટલેટ્સ પર (છેલ્લા 10-20 દિવસમાં) 30,000 થી વધુ ગુણવત્તા તપાસ હાથ ધરી છે. રાજ્ય સરકારોને પણ ઈંધણ ભેળસેળના કોઈપણ કિસ્સા સામે શૂન્ય સહનશીલતા (Zero tolerance) અપનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.

પબ્લિક સેક્ટર ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ E20 ઈંધણથી સંબંધિત ફરિયાદો અને સૂચનો સહિત ગ્રાહકોની ફરિયાદો મેળવવા, તપાસ કરવા અને તેનો નિકાલ કરવા માટે મજબૂત ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓની સ્થાપના કરી છે. ગ્રાહકો તમામ રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ઉપલબ્ધ ફરિયાદ/સૂચન રજિસ્ટર, સમર્પિત ટોલ-ફ્રી કસ્ટમર કેર નંબર, કંપનીની વેબસાઇટ્સ અને મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ, કસ્ટમર રિલેશનશિપ મેનેજમેન્ટ (CRM) સિસ્ટમ્સ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ, ઈ-મેઈલ અને સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS) જેવા બહુવિધ ઓફલાઈન અને ઓનલાઈન ચેનલો દ્વારા તેમની ફરિયાદો નોંધાવી શકે છે. ત્વરિત ફરિયાદ નિવારણની સુવિધા માટે ડીલરો અને સંબંધિત ફિલ્ડ ઓફિસરોના સંપર્ક નંબર રિટેલ આઉટલેટ્સ પર પ્રમુખતાથી પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. આ ચેનલો દ્વારા મળતી તમામ ફરિયાદોની યોગ્ય તપાસ કરવામાં આવે છે અને OMCs ની સ્થાપિત પ્રક્રિયાઓ અનુસાર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં તેનો નિકાલ કરવામાં આવે છે.

કોઈપણ પ્રદર્શન સમસ્યા વિના તમામ પેટ્રોલ વાહનો સાથે E20 ઈંધણની તકનીકી સુસંગતતા અને ઇથેનોલ મિશ્રણના પર્યાવરણીય તથા ઊર્જા સુરક્ષા લાભો વિશે ગ્રાહકોને શિક્ષિત કરવા માટે જાહેર જાગૃતિ પહેલો પણ હાથ ધરવામાં આવે છે. ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત ગ્રાહકોના પ્રતિસાદનું OMCs દ્વારા નિયમિતપણે નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે, અને ઇથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામને આગળ ધપાવતી વખતે ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં યોગ્ય સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવે છે.

આ માહિતી પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી સુરેશ ગોપી દ્વારા આજે લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/JD