અત્યાર સુધી, પેટ્રોલ સાથે ઈથેનોલ મિશ્રણ 20% થી વધુ વધારવા માટે સરકાર દ્વારા કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. ઉચ્ચ ઈથેનોલ મિશ્રણ અંગેનો કોઈપણ ભવિષ્યનો નિર્ણય વિગતવાર વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી અભ્યાસો તથા ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ સહિત તમામ સંબંધિત હિતધારકો સાથેની વાતચીત પછી જ લેવામાં આવશે. જો કે, E85 ઈંધણ (જેમાં 85% ઈથેનોલ અને 15% પેટ્રોલ હોય છે) ખાસ કરીને આવા ઈંધણ (E85) માટે ડિઝાઇન અને પ્રમાણિત ફ્લેક્સ ફ્યુઅલ વહિકલ્સ (FFVs) માં ઉપયોગ કરવા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે અને તે પેટ્રોલના રાષ્ટ્રવ્યાપી મૂળભૂત ઈથેનોલ મિશ્રણ સ્તરમાં વધારો દર્શાવતું નથી.

હાલમાં નિર્ધારિત ઈથેનોલ મિશ્રણ ટકાવારી અને છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન પ્રાપ્ત થયેલ સરેરાશ મિશ્રણની વિગતો વર્ષવાર નીચે મુજબ છે:

ઈથેનોલ એ કોઈ નવું ઈંધણ નથી. તેનો એક સદીથી વધુ સમયથી વૈશ્વિક સ્તરે ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જેમાં બ્રાઝિલ જેવા દેશો દાયકાઓથી ઉચ્ચ ઈથેનોલ મિશ્રણ ચલાવે છે. ભારતમાં, EBP પ્રોગ્રામ નીતિ આયોગ, ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs), ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા (ARAI), સોસાયટી ઓફ ઈન્ડિયન ઓટોમોબાઈલ મેન્યુફેક્ચરર્સ (SIAM), ઈન્ડિયન ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેટ્રોલિયમ (IIP) અને અન્ય તકનીકી સંસ્થાઓને સાંકળીને તબક્કાવાર, વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસાયેલ અને અસરકારક પ્રક્રિયા દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવ્યો છે.

ભારતે તબક્કાવાર નીતિ વિકાસ, હિતધારકોની ચર્ચા, વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અને ક્ષમતા નિર્માણના બે દાયકાથી વધુ સમય પછી મૂળ ટાર્ગેટ કરતાં પાંચ વર્ષ પહેલાં 20% ઈથેનોલ મિશ્રણ પ્રાપ્ત કર્યું છે.

વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો, ફિલ્ડ વેરિફિકેશન અને વ્યાપક વાસ્તવિક દુનિયાના સંચાલન અનુભવે દર્શાવ્યું છે કે જ્યારે નિર્ધારિત વિશિષ્ટતાઓ અને ઉત્પાદકની ભલામણો અનુસાર ઉપયોગ કરવામાં આવે ત્યારે E20 એ સુરક્ષિત, સ્વચ્છ અને તકનીકી રીતે ચડિયાતું ઈંધણ છે. સરકારનું આ મૂલ્યાંકન માત્ર લેબોરેટરી સંશોધન પર જ નહીં પરંતુ રાષ્ટ્રવ્યાપી અમલીકરણ પછીના મોટા પાયાના અનુભવ પર પણ આધારિત છે.

E15+ મિશ્રિત પેટ્રોલ ત્રણ સાડા ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી અને E19-E20 ઈંધણ અઢી વર્ષથી વધુ સમયથી વ્યાપક ઉપયોગમાં છે. 20 કરોડથી વધુ ટુ-વ્હીલર અને 3 કરોડથી વધુ પેટ્રોલ કાર આ મિશ્રણો પર ચાલી રહી છે, જેમાં ઈથેનોલ મિશ્રણને કારણે એન્જિન નિષ્ફળતા અથવા વાહન બગડવાના કોઈ ચકાસાયેલ પુરાવા મળ્યા નથી. મોટા પાયાના વાસ્તવિક દુનિયાના અનુભવ દ્વારા આ વધુ પ્રમાણિત થાય છે. ઉત્પાદક સર્વિસ ડેટા પુષ્ટિ કરે છે કે E20 ઈંધણને કારણે કોઈ અસામાન્ય કાટ, ઘસારો અથવા વાહનના આયુષ્યમાં ઘટાડો થયો નથી. ઉત્પાદકો E20 ઈંધણનો ઉપયોગ કરતા વાહનો માટે વોરંટી પ્રતિબદ્ધતાઓનું સન્માન કરવાનું ચાલુ રાખે છે, જે તેની સુરક્ષા અને વિશ્વસનીયતામાં વધુ વિશ્વાસ પૂરો પાડે છે.

દેશના સૌથી મોટા પેસેન્જર વાહન ઉત્પાદકોમાંથી એકે નાણાકીય વર્ષ 2025–26 દરમિયાન 2.84 કરોડ વાહનોની સર્વિસ કરી હતી, જેમાં આશરે 1.5 કરોડ જૂના, નોન-E20-પ્રમાણિત વાહનોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં E20-સંબંધિત એન્જિન નુકસાન અથવા અસામાન્ય ઘટકોના ઘસારાની કોઈ જાણ થઈ નથી. તેવી જ રીતે, અગ્રણી ટુ-વ્હીલર ઉત્પાદકોમાંથી એકે, વ્યાપક સર્વિસ રેકોર્ડ્સના આધારે અહેવાલ આપ્યો છે કે અગાઉના ઈંધણ મિશ્રણોની તુલનામાં E20 પર ચાલતા વાહનોમાં નુકસાનની કોઈ ઉચ્ચ ઘટના જોવા મળી નથી.

સરકારને E20 ઈંધણને કારણે માઈલેજમાં તીવ્ર ઘટાડો, ધીમો પિક-અપ અને પેટ્રોલ ટેંકમાં કાટ લાગવા અંગે વાહન ઉત્પાદકો, ઓટોમોબાઈલ એસોસિએશનો અથવા ઉપભોક્તા સંગઠનો તરફથી કોઈ વ્યાપક કે પુષ્ટિ થયેલી ફરિયાદો મળી નથી. જોકે, સરકારે મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયામાં ઉઠાવવામાં આવેલી કેટલીક ચિંતાઓની નોંધ લીધી છે, જેની વૈજ્ઞાનિક તપાસ કરવામાં આવી છે.

નીતિ આયોગ, IOCL, ARAI, IIP અને SIAM હેઠળની આંતર-મંત્રાલય સમિતિ દ્વારા વ્યાપક લેબોરેટરી પરીક્ષણ અને ફિલ્ડ વેરિફિકેશને પુષ્ટિ કરી છે કે E20 ઈંધણ અસામાન્ય ઘસારો અથવા સુસંગતતાની સમસ્યાઓ ઊભી કરતું નથી.

માઈલેજના સંદર્ભમાં, સરકારી એજન્સીઓ અને ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકોના અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઈંધણ કાર્યક્ષમતા ડ્રાઈવિંગ પરિસ્થિતિઓ, ડ્રાઈવિંગ ટેવો અને વાહનની જાળવણી સહિતના કેટલાક પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે. ચોક્કસ E10-ડિઝાઇન કરેલા વાહનોમાં ઈંધણ અર્થતંત્રમાં કોઈપણ ઘટાડો સામાન્ય રીતે આશરે 3-5% સુધી મર્યાદિત હોય છે, જ્યારે E20 ઉચ્ચ-ઓક્ટેન રેટિંગ, શ્રેષ્ઠ એન્ટી-નોક લાક્ષણિકતાઓ, સ્વચ્છ દહન અને સરળ એન્જિન પ્રદર્શન પ્રદાન કરે છે.

ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, કમ્પોનન્ટ સપ્લાયર્સ, SIAM, ARAI, ટેસ્ટિંગ એજન્સીઓ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ વૈજ્ઞાનિક મૂલ્યાંકન અને E20 ના તબક્કાવાર રોલઆઉટના દરેક તબક્કા સાથે સંકળાયેલી હતી. ઈંધણ પ્રણાલીઓ, ટકાઉ એન્જિન, ડ્રાઈવેબિલિટી, વાજબી મટિરિયલ સુસંગતતા અને ઉત્સર્જન પ્રદર્શનના સફળ વેરિફિકેશન પછી જ E20 રોલઆઉટ કરવામાં આવ્યું હતું. આ અભ્યાસોએ એ પણ સ્થાપિત કર્યું છે કે જૂના વાહનો E20 ને કારણે અસામાન્ય ઘસારામાં કોઈ નોંધપાત્ર ફેરફાર દર્શાવતા નથી.

SIAM અને ARAI અનુસાર, E20 એક્સિલરેશન અને રાઈડ ક્વોલિટીમાં સુધારો કરે છે જ્યારે કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડે છે. ઈથેનોલનો ઉચ્ચ-ઓક્ટેન નંબર આધુનિક હાઈ-કોમ્પ્રેસન એન્જિનોને ટેકો આપે છે અને તેની બાષ્પીભવનની ઉચ્ચ ગરમી દહન કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે.

E20 તરફના સંક્રમણે નોંધપાત્ર રાષ્ટ્રીય લાભો પણ પહોંચાડ્યા છે. ઈથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ પ્રોગ્રામે વિદેશી હૂંડિયામણમાં ₹1.97 લાખ કરોડથી વધુની બચત કરી છે, લગભગ 316 લાખ મેટ્રિક ટન ક્રૂડ ઓઈલનું વિસ્થાપન કર્યું છે, લગભગ 952 લાખ મેટ્રિક ટન CO₂ ઉત્સર્જન ઘટાડ્યું છે અને ખેડૂતોને ₹1.66 લાખ કરોડથી વધુ ટ્રાન્સફર કર્યા છે.

સરકારની નીતિ બાયોફ્યુઅલ પરની રાષ્ટ્રીય નીતિ અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને ઉત્સર્જન ઘટાડવાના ઉદ્દેશ્યો અનુસાર સ્વચ્છ, વધુ કાર્યક્ષમ અને પર્યાવરણીય રીતે ટકાઉ ઈંધણ તરફ ક્રમશઃ આગળ વધવાની છે.

E20 તરફનું સંક્રમણ ઓટોમોબાઈલ ઉત્પાદકો, ARAI, SIAM, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ અને અન્ય હિતધારકો સાથેની વ્યાપક ચર્ચા પછી તબક્કાવાર, સલાહકારી અને વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસાયેલું રહ્યું છે. રોલઆઉટ પહેલાં મટિરિયલ સુસંગતતા, એન્જિન ટકાવપણું, ઈંધણ પ્રણાલીઓ, ડ્રાઈવેબિલિટી, ઉત્સર્જન અને કામગીરીનું વ્યાપકપણે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું.

વ્યાપક પરીક્ષણ પછી વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસાયેલ અને ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યા હોવાથી, E0/E10 પેટ્રોલ તરફ પાછા જવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ નથી. જાહેર નીતિનો ઉદ્દેશ્ય શ્રેષ્ઠ ઈંધણ સાથે આગળ વધવાનો છે, નિકૃષ્ટ ધોરણ તરફ પાછા ફરવાનો નથી.

એક લાખથી વધુ રિટેલ આઉટલેટ્સ પર E0, E10 અને E20 પેટ્રોલ માટે સમાંતર રાષ્ટ્રવ્યાપી સપ્લાય ચેઈન જાળવવાથી લોજિસ્ટિક્સ જટિલતા, ઇન્વેન્ટરી અને હેન્ડલિંગ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થશે. જાહેર નીતિએ ગ્રાહકની સુવિધાને ઊર્જા સુરક્ષા, પર્યાવરણીય ટકાઉપણું અને ખેડૂતોના કલ્યાણ સાથે સંતુલિત કરવી જોઈએ.

એકવાર સ્વચ્છ અને વૈજ્ઞાનિક રીતે ચકાસાયેલ ઈંધણ અપનાવવામાં આવ્યા પછી, ઉદ્દેશ્ય વધુ સારી ટેકનોલોજી સાથે આગળ વધવાનો છે, નિકૃષ્ટ ધોરણ તરફ પાછા ફરવાનો નથી.

પબ્લિક સેક્ટર ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) એ E20 ઈંધણથી સંબંધિત ફરિયાદો અને સૂચનો સહિત ગ્રાહકોની ફરિયાદો મેળવવા, તપાસ કરવા અને તેનો નિકાલ કરવા માટે મજબૂત ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓની સ્થાપના કરી છે. ગ્રાહકો તમામ રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ઉપલબ્ધ ફરિયાદ/સૂચન રજિસ્ટર, સમર્પિત ટોલ-ફ્રી કસ્ટમર કેર નંબર, કંપનીની વેબસાઇટ્સ અને મોબાઈલ એપ્લિકેશન્સ, કસ્ટમર રિલેશનશિપ મેનેજમેન્ટ (CRM) સિસ્ટમ્સ, સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ, ઈ-મેઈલ અને સેન્ટ્રલાઈઝ્ડ પબ્લિક ગ્રીવન્સ રિડ્રેસ એન્ડ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (CPGRAMS) જેવા બહુવિધ ઓફલાઈન અને ઓનલાઈન ચેનલો દ્વારા તેમની ફરિયાદો નોંધાવી શકે છે. ત્વરિત ફરિયાદ નિવારણની સુવિધા માટે ડીલરો અને સંબંધિત ફિલ્ડ ઓફિસરોના સંપર્ક નંબર રિટેલ આઉટલેટ્સ પર પ્રમુખતાથી પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. આ ચેનલો દ્વારા મળતી તમામ ફરિયાદોની યોગ્ય તપાસ કરવામાં આવે છે અને OMCs ની સ્થાપિત પ્રક્રિયાઓ અનુસાર નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં તેનો નિકાલ કરવામાં આવે છે.

કોઈપણ કામગીરી સમસ્યા વિના તમામ પેટ્રોલ વાહનો સાથે E20 ઈંધણની તકનીકી સુસંગતતા અને ઈથેનોલ મિશ્રણના પર્યાવરણીય તથા ઊર્જા સુરક્ષા લાભો વિશે ગ્રાહકોને શિક્ષિત કરવા માટે જાહેર જાગૃતિ પહેલો પણ હાથ ધરવામાં આવે છે. ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત ગ્રાહકોના પ્રતિસાદનું OMCs દ્વારા નિયમિતપણે નિરીક્ષણ કરવામાં આવે છે, અને ઈથેનોલ બ્લેન્ડેડ પેટ્રોલ (EBP) પ્રોગ્રામને આગળ ધપાવતી વખતે ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં યોગ્ય સુધારાત્મક પગલાં લેવામાં આવે છે.

આ માહિતી પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી સુરેશ ગોપી દ્વારા આજે લોકસભામાં એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/BS/JD