ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੂਸਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ “ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਸੰਕਲਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਸੰਵਾਦ” ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਜੁੜੇ ਲਗਭਗ 17 ਹਜ਼ਾਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖਿਆ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਕਿਤਸਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਹਜੇਲਾ, ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਡਾ. ਐੱਮ.ਐੱਲ. ਜਾਟ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸੈਕੜੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਜਦਕਿ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਥੀ ਵਰਚੁਅਲ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਰੁੱਖ, ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ, ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਠੋਸ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਕਿ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੁਣਯ ਯਾਦ ਜਿਹੇ ਹਰ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਰੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ’ ਵਿੱਚ ਬਦਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਘਰ-ਘਰ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਅਭਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਤਕ ਐਲਾਨ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ 12 ਅਗਸਤ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਤੱਕ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਰਾਜ,

ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਬਲੌਕ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ “ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ” ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੂਰੇ ਅਭਿਆਨ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾਉਣ, ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ  ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਥਾਨ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਯੋਜਨਾਵਾਂ- ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਗ੍ਰਾਮ ਸੜਕ ਯੋਜਨਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਆਵਾਸ ਯੋਜਨਾ, ਲਖਪਤੀ ਦੀਦੀ ਯੋਜਨਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ। ਨਾਲ ਹੀ, ਗੋਵਰਧਨ ਪੂਜਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ‘ਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ- ਸਮਾਜਿਕ ਆਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ, ਸਾਧੂ-ਸੰਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ (ਇਨਫਲੂਐਂਸਰਸ) ਰਾਹੀਂ ਜਨ ਜਾਗਰਣ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਵਖਰਾ ਲੋਗੋ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪੋਰਟਲ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਵੀ ਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਕਟ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ‘ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੰਕਟ ਹੈ- ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪੱਧਰ, ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ, ਖਰਾਬ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤੱਥਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੁਣ ਤੋਂ ਠੋਸ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਤਾਂ 2050 ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬੇਹੱਦ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਭਾਵੁਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਲਈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਧਿਅਮ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿਆ-ਭਰਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਾਂ ਲਈ ਆਕਸੀਜਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਢਾਲ, ਪੰਛੀਆਂ, ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਹਨ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋਣ- ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ।

ਹਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਸਾਥੀ ਜੋੜਨਗੇ

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸਪਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਉਠਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਝਾਅ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਬੇਹੱਦ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਰਲ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖਿਆ-ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਅਭਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਜਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪੁਣਯ ਯਾਦ ਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਏ, ਇਹੀ ਨਿਜੀ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਤਾਕਤ ਬਣਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹੀ ਉਹ ਊਰਜਾ ਹੈ ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਕੇ ਜਨਤਕ ਅੰਦੋਲਨ ਬਣੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਚੁਅਲ ਜੁੜੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

 ‘ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ’ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਢਾਂਚਾ ਬਣੇਗਾ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਪੱਧਰੀ ਅਭਿਆਨ*

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ “ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋਵੇਗਾ-ਭਰਾ-ਭੈਣ, ਬੇਟੇ-ਬੇਟੀਆਂ, ਮਾਮਾ-ਭਾਂਜੇ-ਭਾਂਜੀਆਂ ਜੋ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਕਾਈ ਬਣੇ, ਫਿਰ ਹਰ ਰਾਜ, ਹਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਹਰ ਬਲੌਕ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੋਜਨਾ, ਮੌਨਿਟਰਿੰਗ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਅਸਾਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਢਾਂਚਾ ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਜੁੜ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਹੋ ਸਕੇਗੀ ਅਤੇ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਾ ਫੋਟੋ-ਇਵੈਂਟ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਟਿਕਾਊ ਅਭਿਆਨ ਬਣ ਜਾਵੇ।

ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਯਾ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪੌਦਾ ਲਗਾਓ ਮੁਹਿੰਮ

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ “ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਯਾ” ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੁੱਖ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਹੈ- “ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ” ਵਰਗੇ ਕਥਨ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ 12 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਯਾ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ ਮਿੱਤਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਟ੍ਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲֹ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦੇਈਏ- ਜਿਵੇਂ ਹਰਿਆਲੀ ਅਮਾਵਸਯਾ ‘ਤੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਓ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ ਪੌਦੇ ਵੰਡਣਾ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣਾ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਏਗਾ।

ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੀ ਗਰੰਟੀ

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁੱਖ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਫ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਰੁੱਖ ਤਾਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫੋਟੋ ਵੀ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਇਹ ਦੇਖਣ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਰੁੱਖ ਜਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਸੋਚ ਬਦਲਣੀ ਹੋਵੇਗੀ- ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਵੱਡਾ ਕਰਨਾ ਟੀਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹਰ ਪੰਚਾਇਤ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਏਕੜ ਭੂਮੀ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕਰਕੇ ‘ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਮਿੱਤਰ ਸਥਲ’ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਲੱਗਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਨਗਰ ਪੰਚਾਇਤ, ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਥਾਨ ਤੈਅ ਕਰਨ, ਜਿੱਥੇ ਪੌਦੇ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ‘ਵ੍ਰਿਕਸ਼  ਮਿੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰ’ (Vriksh Mitra Pariwar) ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਦੇਖਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿਣਗੇ ਅਤੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਨ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਬਣਨਗੇ। 

ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪਹਿਲ

ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜ ਅਤੇ ਖਾਦ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤ ਦੀ ਲੰਬੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਸੰਤੁਲਿਤ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਦੋਹਨ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਫਸਲ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ-ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇ ਉੰਨੀ ਹੀ ਦੋਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸਹਿਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵੀ ਬਚੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਬੰਧੀ ਸੰਕਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ।

ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਈਫ, ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮੁਕਤ ਜੀਵਨ ਦੁਆਰਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਦੇ “ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਈਫ (Lifestyle for Environment)” ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਬਦਲਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਸਮਾਧਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ ਬੰਦ ਕਰਨਾ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮੋਟੇ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ-ਇਹ ਸਭ ਛੋਟੇ ਕਦਮ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਹਜ਼ੇਲਾ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ ਸੁਝਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ LED ਲਾਈਟਾਂ, BLDc ਫੈਨ, ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲ ਏਸੀ ਅਤੇ ਫਰਿੱਜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਲ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਧੇਗੀ, ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਬੱਚਤ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦੇ ਬਣਨਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਹੁਣੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹਰ ਘਰ, ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਮਿਸ਼ਨ ਲਾਈਫ ਦਾ ਅਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖੇਗਾ।

ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਡਾ. ਹਜ਼ੇਲਾ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ‘ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਪਾਲਣਾ’ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ 

ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਓ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਵਿਚਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਦਗੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੋ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਸੁਆਰਥੀ ਮੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।

ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ IIT ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਸਬੰਧੀ ਕਾਰਜਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਏ ਗਏ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਚਲਾਏ ਗਏ ਅਭਿਆਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ‘ਕੇਸ ਸਟਡੀ’ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮਝ ਸਕਣਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰੰਤਰ, ਸਾਦਗੀਪੂਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਅਧਾਰਿਤ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਡਾ. ਅਨੂਪ ਹਜ਼ੇਲਾ ਨੇ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ ਅਤੇ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਗਰਮੀ, ਫੇਲ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਸਿਸਟਮ, ਰੁਕਦੀ ਹੋਈ ਪਰੇਡ ਅਤੇ ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਸਿਹਤ-ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੰਕਟ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਊਰਜਾ ਬੱਚਤ, ਪਾਣੀ ਦੇ Reduce– Reuse– Recycle ਮਾਡਲ, ਗ੍ਰੇ-ਵਾਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਪੇਪਰ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਰੀਸਾਈਕਲਿੰਗ ਨੂੰ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ ਨਾਲ ਨਿਪਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਰਟੀਕਲ ਦੱਸਿਆ।

ਡਾ. ਹਜ਼ੇਲਾ ਨੇ ‘ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਲਗਾਓ, ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਪਾਲੋ’ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਰੋਜ਼ ਕਿਤੇ ਜਾਂਦੇ-ਆਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਪਾਣੀ ਦੇਣ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਦੇਖਣ- ਇਹੋ ਸੱਚੀ ਸਸਟੇਨੇਬਿਲਿਟੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ, 15 ਅਗਸਤ ਅਤੇ 26 ਜਨਵਰੀ ਵਰਗੇ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਵੰਡਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਲੱਗ ਕੇ ਰੁੱਖ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਸਥਾਨ ‘ਗ੍ਰੀਨ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ’ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਊਰਜਾ, ਪਾਣੀ, ਕਚਰਾ ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸੁਧਾਰ ਸੰਭਵ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੇਗੀ।

****

ਆਰਸੀ/ਐੱਮਐੱਸ/ਐੱਮਕੇ/ਏਕੇ