નવી દિલ્હીના પૂસા કોમ્પ્લેક્સ ખાતે આયોજિત ‘પર્યાવરણ સંરક્ષણ સંકલ્પ કાર્યક્રમ અને વૃક્ષ મિત્ર સંવાદ’ દરમિયાન કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તથા ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે દેશભરમાંથી જોડાયેલા આશરે 17,000 ‘વૃક્ષ મિત્રો’ ની વચ્ચે પર્યાવરણ સંરક્ષણને જન આંદોલનમાં બદલવાનો મોટો સંકલ્પ લીધો હતો. પદ્મ ભૂષણ પર્યાવરણવિદ શ્રી અનિલ જોશી, જાણીતા તબીબ અને સામાજિક કાર્યકર ડૉ. અનૂપ હઝેલા, ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR) ના મહાનિર્દેશક ડૉ. એમ.એલ. જાટ અને દેશના વિવિધ રાજ્યોમાંથી આવેલા સેંકડો ‘વૃક્ષ મિત્રો’ એ પ્રત્યક્ષ રીતે ભાગ લીધો હતો, જ્યારે હજારો સાથીઓ વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી જોડાયા હતા. સૌએ સાથે મળીને જનભાગીદારી દ્વારા વૃક્ષો, પાણી, જમીન, ઊર્જા સંરક્ષણ અને પ્લાસ્ટિક મુક્ત જીવનને જોડીને પૃથ્વીને બચાવવાનો સામૂહિક સંદેશ આપ્યો હતો.

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ‘વૃક્ષ મિત્રો’ પાસેથી મળેલા સૂચનો અને સંવાદના આધારે પર્યાવરણ સંરક્ષણને એક નક્કર જન આંદોલનનું સ્વરૂપ આપવા માટે એક સ્પષ્ટ અને સ્વચ્છ રોડમેપ રજૂ કર્યો હતો. તેમણે નિર્ણય લીધો કે દરેક પરિવાર જન્મદિવસ, લગ્નની વર્ષગાંઠ, બાળકોના જન્મ અને માતા-પિતાની પવિત્ર સ્મૃતિ જેવા પ્રસંગોએ એક વૃક્ષ વાવશે અને તેને ‘વૃક્ષ મહોત્સવ’ માં ફેરવશે, જેથી ધીમે-ધીમે આ પરંપરા દરેક ઘરમાં એક આદત બની જાય. દરેક ‘વૃક્ષ મિત્ર’ વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ વાવશે અને આ અભિયાન સાથે ઓછામાં ઓછા પાંચ નવા લોકોને જોડવાનો સંકલ્પ લેશે, જેની જાહેર જાહેરાત સોશિયલ મીડિયા પર તેમની પોસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવશે. જેથી 12 ઓગસ્ટના રોજ આવતી હરિયાળી અમાસ સુધીમાં એક મજબૂત નેટવર્ક તૈયાર કરી શકાય. શ્રી ચૌહાણે સમગ્ર અભિયાનને એક સંગઠિત માળખામાં ચલાવવા માટે રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય, જિલ્લા, બ્લોક અને ગ્રામ્ય સ્તરે ‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ ની સમિતિઓની રચના કરવા, આ માળખાની ઔપચારિક નોંધણી કરાવવા અને પંચાયતો તથા શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં વૃક્ષારોપણ માટે નિયત સ્થળોની ઓળખ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો, જ્યાં દરેક શુભ કાર્ય અને સરકારી યોજનાઓ – જેમ કે પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના, પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના, લખપતિ દીદી યોજના, કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગોના કાર્યક્રમો – માત્ર વૃક્ષારોપણ કરીને જ શરૂ થશે. આ સાથે ગોવર્ધન પૂજા, વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ અને હરિયાળી અમાસ પર સામૂહિક વૃક્ષારોપણ અને પ્રકૃતિ પૂજન, લગ્નની કંકોતરીઓ અને ધાર્મિક-સામાજિક કાર્યક્રમોમાં વૃક્ષો વાવવાની અપીલ, સંતો, સામાજિક નેતાઓ અને સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર્સ દ્વારા જનજાગૃતિ, ‘વૃક્ષ મિત્ર’ પરિવારનો અલગ લોગો અને ડિજિટલ પોર્ટલ બનાવવાનો તથા એવું સામાજિક વાતાવરણ ઊભું કરવાનો સંકલ્પ લેવાયો હતો જેમાં વૃક્ષ ન વાવવું એ લોકો માટે શરમની વાત બને અને વૃક્ષ વાવવું એ પ્રગતિ અને પ્રતિષ્ઠાનું પ્રતીક બને.

‘વૃક્ષ મિત્ર’ દ્વારા જન આંદોલન સાથે પૃથ્વીને બચાવવાનો સંકલ્પ

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે પર્યાવરણ સંકટની ગંભીરતા વિશે વિગતવાર જણાવીને પોતાના સંબોધનની શરૂઆત કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે આ માત્ર પર્યાવરણનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ માનવ અસ્તિત્વનું સંકટ છે – સમુદ્રના સ્તરમાં વધારો, વધતી ગરમી, પ્રદૂષિત હવા, ખરાબ પાણી અને ઝડપથી અદ્રશ્ય થતી જૈવવિવિધતા આગામી પેઢીઓના જીવન માટે સીધા ખતરા તરીકે ઊભા છે. વિશ્વભરમાં બની રહેલી ઘટનાઓ અને વૈજ્ઞાનિક તથ્યોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે જો અત્યારે નક્કર પગલાં લેવામાં નહીં આવે તો 2050 અને ત્યાર પછીનું ચિત્ર ખૂબ જ ચિંતાજનક હોઈ શકે છે.

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભાવુક સ્વરમાં કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિ પોતાના માટે જીવે છે, સાચું જીવન એ છે જે બીજાને જીવન આપે અને વૃક્ષ વાવવું એ જીવન આપવાનું સૌથી મોટું માધ્યમ છે. તેમણે કહ્યું કે વૃક્ષ માત્ર એક લીલુંછમ દ્રશ્ય નથી, પરંતુ આપણા શ્વાસ માટે ઓક્સિજન, પૃથ્વીના તાપમાનને સંતુલિત રાખવા માટેની ઢાલ, પક્ષીઓ, જીવજંતુઓ અને અસંખ્ય જીવોનું ઘર અને આવનારી પેઢીઓ માટે સુરક્ષા કવચ છે. તેમણે એ પણ શેર કર્યું કે જ્યારે તેઓ એક વૃક્ષ વાવે છે અને તેને મોટું થતું જુએ છે, ત્યારે એવું લાગે છે કે તેઓ પૃથ્વીને આલિંગન આપી રહ્યા છે – આ લાગણી જ ‘વૃક્ષ મિત્ર અભિયાન’ નો આત્મા છે.

દર વર્ષે એક વૃક્ષ વાવવાનો સંકલ્પ, ‘વૃક્ષ મિત્ર’ પાંચ નવા સાથીઓને જોડશે

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે સમગ્ર કાર્યક્રમને માત્ર ભાષણો પૂરતો મર્યાદિત ન રાખતા સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે આજે આપણે અહીંથી નક્કી કરવાનું છે કે આપણે શું કરીશું. ઘણા ‘વૃક્ષ મિત્રો’ પાસેથી સૂચનો લઈને તેમણે એક ખૂબ જ સરળ અને સીધો સંકલ્પ રજૂ કર્યો – વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું એક વૃક્ષ વાવવું અને વૃક્ષારોપણ અભિયાન સાથે ઓછામાં ઓછા પાંચ નવા લોકોને જોડવા. તેમણે સૂચવ્યું કે કોઈપણ વ્યક્તિએ તેના જન્મદિવસ, લગ્નની વર્ષગાંઠ, બાળકોના જન્મદિવસ અથવા માતા-પિતાની પવિત્ર સ્મૃતિ જેવા પ્રસંગોએ એક વૃક્ષ અવશ્ય વાવવું જોઈએ, આ વ્યક્તિગત પગલાં આગામી સમયમાં સામૂહિક શક્તિ બનશે. હોલમાં હાજર તમામ ‘વૃક્ષ મિત્રો’ એ તેમની સાથે આ અંગે સંકલ્પ લીધો હતો. શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે આ એ ઊર્જા છે જે ધીમે-ધીમે દેશભરમાં ફેલાશે અને જન આંદોલન બનશે. તેમણે વર્ચ્યુઅલી જોડાયેલા સાથીઓને પણ આ સંકલ્પનો ભાગ બનવા માટે પ્રેરિત કર્યા અને સ્પષ્ટ સંદેશ આપ્યો કે જો દેશનો દરેક નાગરિક વર્ષમાં એક વૃક્ષ વાવે અને પાંચ લોકોને પ્રેરણા આપે તો આગામી થોડા વર્ષોમાં ગ્રીન ઈન્ડિયાનું ચિત્ર ઘણું બદલાઈ શકે છે.

‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ નું રાષ્ટ્રીય માળખું, રાષ્ટ્રીય સ્તરનું અભિયાન હશે

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહે જાહેરાત કરી હતી કે વૃક્ષારોપણના પ્રયાસોને વેરવિખેર અને અલગ પહેલ તરીકે છોડવામાં આવશે નહીં, પરંતુ ‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ ના નામે એક સંગઠિત નેટવર્ક ઊભું કરવામાં આવશે. તેમણે કહ્યું કે આ કોઈ સંસ્થા નહીં પરંતુ એક પરિવાર હશે – ભાઈઓ-બહેનો, પુત્રો-પુત્રીઓ, મામા-ભાણેજો જેઓ વૃક્ષો વાવવા અને બચાવવાની સમાન ભાવના સાથે જોડાશે. તેમણે ‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ ના રાષ્ટ્રીય એકમની રચના કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, ત્યારબાદ દરેક રાજ્ય, દરેક જિલ્લા, દરેક બ્લોક અને આગળ ગ્રામ્ય સ્તરે તેના એકમો બનાવવાની દરખાસ્ત કરી, જેથી આયોજન, દેખરેખ અને સંકલન સરળ બને. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે આ માળખું ઉપરથી નીચે સુધી જોડાઈ જશે, ત્યારે દરેક વિસ્તારમાં વૃક્ષારોપણના લક્ષ્યાંકો નક્કી કરી શકાશે, તેમની સંભાળની જવાબદારી નક્કી કરી શકાશે અને એ સુનિશ્ચિત કરી શકાશે કે વૃક્ષારોપણ માત્ર એક વખતની ફોટો-ઇવેન્ટ ન બની રહે પરંતુ એક સતત ચાલતું અભિયાન બને.

હરિયાળી અમાસ પર દેશભરમાં વ્યાપક વૃક્ષારોપણ

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભારતીય સંસ્કૃતિમાં વૃક્ષો અને પાણીના મહત્વનો ઉલ્લેખ કરતા ખાસ કરીને ‘હરિયાળી અમાસ’ ની યાદ અપાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે આપણી પરંપરાએ વૃક્ષો, તળાવો અને જળાશયોને પુત્રો કરતાં વધુ મહત્વ આપ્યું છે – “એક વૃક્ષ દસ પુત્રો બરાબર છે” જેવા વિધાનો આપણી વિચારસરણીના પુરાવા છે. આ સાંસ્કૃતિક આધાર પર તેમણે પ્રસ્તાવ મૂક્યો કે આ વર્ષે 12 ઓગસ્ટે આવતી હરિયાળી અમાસના રોજ ‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ નો પ્રથમ મોટો રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ યોજાશે. કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ચૌહાણે કહ્યું કે આ દિવસે દેશભરમાંથી જોડાયેલા તમામ ‘વૃક્ષ મિત્રો’ પોતપોતાના વિસ્તારમાં એક-એક વૃક્ષ ચોક્કસ વાવશે અને ધીમે-ધીમે આ દિવસ આખા દેશમાં ‘વૃક્ષ મહોત્સવ’ તરીકે ઓળખાશે. તેમણે કહ્યું કે જો આપણે આપણા સાંસ્કૃતિક તહેવારોને પર્યાવરણ સાથે જોડીશું – જેમ કે હરિયાળી અમાસ પર વૃક્ષારોપણ, વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસે છોડનું વિતરણ, સ્વતંત્રતા દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિવસે વૃક્ષારોપણ – તો આગામી થોડા વર્ષોમાં પૃથ્વી પર કરોડો નવા વૃક્ષો ઊભા થશે અને આનાથી આપણી સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણ બંને મજબૂત થશે.

પંચાયતો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓમાં વૃક્ષારોપણની સાથે સુરક્ષાની ગેરંટી

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે વૃક્ષો વાવવા કરતાં તેમના સંરક્ષણ પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે આજે સૌથી મોટું સંકટ એ છે કે ક્યાંક વૃક્ષો વાવવામાં આવે છે, ફોટા પણ ક્લિક કરવામાં આવે છે, પરંતુ વૃક્ષ જીવતું છે કે નહીં, તેને પાણી મળી રહ્યું છે કે નહીં, તેને પ્રાણીઓથી બચાવવામાં આવ્યું છે કે નહીં તે જોવા કોઈ પાછું જતું નથી. તેમણે કહ્યું કે આ વૃત્તિ બદલવી પડશે – વૃક્ષ વાવવું એ લક્ષ્ય નથી, તેને મોટું કરવું એ લક્ષ્ય હોવું જોઈએ. આ સંદર્ભમાં તેમણે સૂચવ્યું કે દરેક પંચાયતે પોતાના વિસ્તારમાં બે-ત્રણ એકર જમીન ઓળખીને ‘વૃક્ષ મિત્ર સ્થળો’ બનાવવા જોઈએ, જ્યાં નિયમિતપણે વૃક્ષો વાવવામાં આવે અને તેમની સંભાળ રાખવી એ સામૂહિક જવાબદારી બને. તેવી જ રીતે દરેક નગર પંચાયત, મહાનગરપાલિકા અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓએ પણ પોતપોતાના વિસ્તારમાં એવી ઘણી જગ્યાઓ નક્કી કરવી જોઈએ જ્યાં વૃક્ષારોપણ કરવામાં આવે અને તેની દેખરેખ રાખવામાં આવે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે પંચાયતો અને શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ જગ્યા અને વ્યવસ્થા આપશે અને ‘વૃક્ષ મિત્ર પરિવાર’ વૃક્ષો અને તેમની સંભાળની જવાબદારી લેશે, ત્યારે વૃક્ષો સુરક્ષિત રહેશે અને દર વર્ષે વાવવામાં આવતા રોપાઓ સાચે જ ગ્રીન ઈન્ડિયાની મૂડી બનશે.

ભવિષ્યની ખેતી અને ખેડૂતોના જીવનને સુરક્ષિત કરવાની પહેલ

શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે પોતાના સંબોધનમાં પર્યાવરણ સંરક્ષણને સીધું જ ખેતી અને ખેડૂતોના ભવિષ્ય સાથે જોડ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે આજે ખેડૂતો માટે સૌથી મોટા પ્રશ્નો માત્ર બિયારણ અને ખાતર જ નથી, પરંતુ પાણીની ઉપલબ્ધતા, જમીનની ગુણવત્તા અને ખેતરોનું લાંબાગાળાનું સ્વાસ્થ્ય છે. તેમણે એ પણ સંકેત આપ્યો કે અસંતુલિત રાસાયણિક ઉપયોગ અને આડેધડ શોષણને કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટી રહી છે, જેના કારણે માત્ર ઉત્પાદનને જ અસર નથી થઈ રહી, પરંતુ પાકની ગુણવત્તા અને લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર પણ પ્રતિકૂળ અસર પડી રહી છે. તેમણે પાણી અને જમીન સંરક્ષણ માટે સંતુલિત ઉપયોગનો સંદેશ આપ્યો – શોષણ માત્ર જરૂરિયાત મુજબ જ, જમીનની ધારણ ક્ષમતાનો આદર અને એવી ખેતીનો વિસ્તાર જેમાં પૃથ્વીનું સ્વાસ્થ્ય પણ જળવાય અને ખેડૂતોની આવક પણ સુરક્ષિત રહે. તેમણે કહ્યું કે ખેતરોને બચાવવા માટે વૈજ્ઞાનિક અભિગમ અને સામાજિક ભાગીદારી બંનેની જરૂર છે, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈપણ મોટા પર્યાવરણીય સંકટ સામે કૃષિ ઉત્પાદન અને ખેડૂતોનું જીવન અસુરક્ષિત ન રહે.

મિશન લાઈફ (LiFE), ઊર્જા સંરક્ષણ અને પ્લાસ્ટિક મુક્ત જીવન દ્વારા પર્યાવરણ સંરક્ષણને દૈનિક આદત બનાવવી

કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી ચૌહાણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના ‘મિશન લાઈફ (મિશન લાઈફસ્ટાઈલ ફોર એન્વાયરમેન્ટ)’ નો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું હતું કે પર્યાવરણ માટે જીવનશૈલી બદલવી એ સૌથી અસરકારક અને કાયમી ઉકેલ છે. તેમણે કહ્યું કે રૂમમાંથી બહાર નીકળતી વખતે લાઈટો બંધ કરવી, ટપકતા નળને તરત જ ઠીક કરવો, પાણીનો બગાડ ન કરવો, ભીનો-સૂકો કચરો અલગ કરવો, પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ ટાળવી અને ખોરાકમાં બરછટ અનાજ તેમજ સ્થાનિક ઉત્પાદનોનો સમાવેશ કરવો – આ બધા નાના પગલાં છે, પરંતુ તેમની અસરો ખૂબ મોટી છે. શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ડૉ. અનૂપ હઝેલા દ્વારા જણાવવામાં આવેલા ઊર્જા સંરક્ષણના પગલાં સાથે સંમતિ દર્શાવતા કહ્યું કે એલઈડી (LED) લાઈટ્સ, બીએલડીસી (BLDC) પંખા, એનર્જી એફિશિયન્ટ એસી (AC) અને રેફ્રિજરેટર્સનો ઉપયોગ માત્ર બિલ ઘટાડવા માટે જ નહીં પરંતુ પર્યાવરણ માટે પણ જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે જેમ-જેમ ઈલેક્ટ્રિક વાહનોની સંખ્યા વધશે તેમ-તેમ ઊર્જા ઉત્પાદન અને સંરક્ષણ બંને મોટા મુદ્દા બનશે, તેથી અત્યારથી જ દરેક ઘરમાં અને દરેક સંસ્થામાં ઊર્જા બચાવતા ઉપકરણો અપનાવવા અને જીવનમાંથી પ્લાસ્ટિકને દૂર કરવું જરૂરી છે, તો જ મિશન લાઈફની સાચી અસર જોવા મળશે.

શ્રી અનિલ જોશી અને ડૉ. હઝેલાએ વર્તણૂક બદલવા અને ‘એક વૃક્ષ દત્તક લેવા’ નો સંદેશ આપ્યો

પદ્મ ભૂષણ પર્યાવરણવિદ શ્રી અનિલ જોશીએ કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણના વૃક્ષારોપણના સંકલ્પને માત્ર એક વૃક્ષારોપણની પ્રવૃત્તિ તરીકે નહીં પરંતુ એક લાંબા અને પ્રેરણાદાયી વિચાર તરીકે ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણનું જીવન અને વર્તન દર્શાવે છે કે સત્તામાં રહીને પણ વ્યક્તિ સાદગી, સંવેદનશીલતા અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેના પ્રેમ સાથે કામ કરી શકે છે અને આ જ બાબત તેમને ખાસ બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે વર્ષોથી તેઓ શ્રી શિવરાજ સિંહનું કામ જોઈ રહ્યા છે અને તેમને જાણવા મળ્યું છે કે તેમના વ્યક્તિત્વમાં કોઈ સ્વાર્થી વળાંક નથી, પરંતુ સમાજ અને પર્યાવરણ માટે કામ કરવાની સતત વૃત્તિ છે, જે ટકાઉપણાનું મૂળ છે.

શ્રી અનિલ જોશીએ એ પણ જણાવ્યું કે આઈઆઈટી (IIT) ના વૈજ્ઞાનિકોએ શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણના વૃક્ષારોપણ અને પર્યાવરણીય કાર્યોનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ શરૂ કર્યો છે, જેમાં રિમોટ સેન્સિંગ અને અન્ય તકનીકી માધ્યમો દ્વારા જોવામાં આવશે કે તેમના દ્વારા વાવવામાં આવેલા વૃક્ષો અને ચલાવવામાં આવેલા અભિયાનોએ જમીન પર શું ફેરફારો કર્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ અભ્યાસ ભવિષ્યમાં સંસદમાં બેઠેલા નીતિ ઘડવૈયાઓ, સામાજિક સંસ્થાઓ અને જનપ્રતિનિધિઓ માટે એક “કેસ સ્ટડી” બનશે જેમાંથી તેઓ સમજી શકશે કે સતત, સરળ અને લોકો આધારિત પ્રયાસો દ્વારા પર્યાવરણમાં કેવી રીતે નક્કર સુધારો લાવી શકાય છે.

જાણીતા તબીબ અને સામાજિક કાર્યકર ડૉ. અનૂપ હઝેલાએ આબોહવા પરિવર્તન (ક્લાઈમેટ ચેન્જ) અને ટકાઉપણું (સસ્ટેનેબિલિટી) ને ખૂબ જ સરળ ભાષામાં સમજાવતા કહ્યું કે વિશ્વભરમાં વધતી ગરમી, નિષ્ફળ જતી સિસ્ટમો, અટકી જતી પરેડ અને તૂટી પડતી આરોગ્ય પ્રણાલીઓ દર્શાવે છે કે આ સંકટ કોઈ એક દેશ કે શહેર પૂરતું મર્યાદિત નથી. તેમણે ઊર્જા સંરક્ષણ, પાણીના રિડ્યુસ-રીયુઝ-રિસાયકલ મોડલ, ગ્રે-વોટરનો ઉપયોગ, કાગળ અને પ્લાસ્ટિકનો લઘુત્તમ ઉપયોગ અને રિસાયકલિંગને ક્લાઈમેટ ચેન્જનો સામનો કરવા માટેના મુખ્ય સ્તંભો ગણાવ્યા હતા.

ડૉ. હઝેલાએ “એક વૃક્ષ વાવો, એક વૃક્ષ દત્તક લો” નો સંદેશ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે જે લોકો ફ્લેટમાં રહે છે અને નવી જમીન પર વૃક્ષો વાવી શકતા નથી, તેઓ પણ રોજ આવતા-જતા ક્યાંક એક નાનો છોડ દત્તક લઈ શકે છે, તેને રોજ પાણી આપી શકે છે, તેની સંભાળ રાખી શકે છે અને તેને મોટું વૃક્ષ બનતું જોઈ શકે છે – આ જ સાચી ટકાઉપણું છે. તેમની હોસ્પિટલનું ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે ત્યાં વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ, 15 ઓગસ્ટ અને 26 જાન્યુઆરી જેવા પ્રસંગોએ તેઓ સેંકડો ફળ આપતા છોડનું વિતરણ કરે છે જેથી દરેક છોડ પૃથ્વી પર ક્યાંક રોપાય અને વૃક્ષ બને. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે જો દેશની વધુને વધુ સંસ્થાઓ “ગ્રીન સર્ટિફિકેશન” ની દિશામાં કામ કરે, તો ઊર્જા, પાણી, કચરો અને પ્લાસ્ટિકના ઉપયોગમાં વ્યાપક સુધારો શક્ય છે અને આનાથી પર્યાવરણ સંરક્ષણને સંસ્થાકીય બળ મળશે.

આ પ્રસંગે મહારાષ્ટ્ર સરકારના અન્ન, નાગરિક પુરવઠા અને ગ્રાહક સુરક્ષા મંત્રી શ્રી છગન ભુજબળ; રાજસ્થાન સરકારના ઊર્જા મંત્રી શ્રી હીરાલાલ નાગર; સંસદ સભ્યો અને અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

SM/IJ/JD