ભારતીય ગણરાજ્યના પ્રધાનમંત્રી અને જાપાનના પ્રધાનમંત્રીએ સ્વીકાર્યું હતું કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ એ એક યુગ-નિર્ધારિત સામાન્ય હેતુવાળી ટેકનોલોજી છે જે અર્થતંત્રો, સમાજો, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, ઉદ્યોગ અને વ્યાપાર, શાસન તેમજ સુરક્ષામાં પરિવર્તન લાવી રહી છે. તેમણે માન્યતા આપી હતી કે એઆઈની ડિઝાઇન, વિકાસ, ઉપયોગ અને શાસનમાં આજે લેવામાં આવેલા નિર્ણયો નવીનતા, સામાજિક કલ્યાણ, આર્થિક સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા પર લાંબા ગાળાની અસરો કરશે. આ સમજણના આધારે, તેઓ એક સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય, સર્વસમાવેશી, માનવ-કેન્દ્રિત, ટકાઉ, જવાબદાર અને ઇનોવેશન-ઓરિએન્ટેડ એઆઈ ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવા માટે, એઆઈ ક્ષેત્રે બંને દેશોની સ્થિતિસ્થાપકતા અને સ્પર્ધાત્મકતાને પરસ્પર વધારવા તથા બંને દેશોમાં નવીનતા અને વૃદ્ધિ લાવવા માટે સહયોગને આગળ ધપાવવા સંમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થામાં માળખાકીય ફેરફારોને અનુકૂળ થવાની જરૂરિયાતને સ્વીકારી હતી. તેઓ ભારતના 'મહાસાગર' અને જાપાનના અપડેટ કરાયેલા "ફ્રી એન્ડ ઓપન ઇન્ડો-પેસિફિક (FOIP)" ના તાલમેલમાં સ્થિતિસ્થાપક અને વૃદ્ધિ-લક્ષી આર્થિક ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણ માટે સહયોગ કરવા સંમત થયા હતા. આ હેતુ માટે, તેઓ ઇન્ડો-પેસિફિક અને ગ્લોબલ સાઉથમાં સ્થિતિસ્થાપક અને સર્વસમાવેશી એઆઈ વિકાસને ટેકો આપવા માટે સમાન વિચારધારા ધરાવતા દેશો અને ભાગીદારો સાથે ભારત અને જાપાન વચ્ચે એઆઈ સહયોગને મજબૂત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ થયા હતા.

બંને નેતાઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે, એઆઈના ટકાઉ વિકાસ માટે, એઆઈ ટેકનોલોજીના ઉપયોગ અને એપ્લિકેશન દ્વારા નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવું, સંકળાયેલા જોખમોને યોગ્ય રીતે હળવા કરવા અને સ્થિતિસ્થાપક, વૈવિધ્યસભર તેમજ વિશ્વસનીય એઆઈ સપ્લાય ચેઈન સુનિશ્ચિત કરવી અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ સંદર્ભમાં, તેમણે નવી દિલ્હી એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટની ચર્ચાઓ અને પરિણામોને આવકાર્યા હતા.

બંને નેતાઓએ "જાપાન-ઇન્ડિયા એઆઈ કોઓપરેશન ઇનિશિયેટિવ (JAI)" હેઠળ થયેલી પ્રગતિનો સ્વીકાર કર્યો હતો અને ખાસ કરીને એપ્રિલ 2026 માં યોજાયેલા પ્રથમ ભારત અને જાપાન એઆઈ વ્યૂહાત્મક સંવાદમાં થયેલી ચર્ચાઓને આવકારી હતી. તેઓ એઆઈની તકો અને પડકારો વિશેની સામાન્ય સમજને વધુ ઊંડી કરવા અને તેમના સહિયારા વિઝનને નીચેના અગ્રતા ધરાવતા ક્ષેત્રોમાં વ્યવહારિક પરિણામોમાં બદલવા માટે, યોગ્ય રીતે સંબંધિત હિસ્સેદારોને સામેલ કરીને નિયમિત ભારત અને જાપાન એઆઈ વ્યૂહાત્મક સંવાદો ચાલુ રાખવા સંમત થયા હતા:

I. આંતરરાષ્ટ્રીય એઆઈ ગવર્નન્સ, સુરક્ષા અને સાયબર સિક્યોરિટી

બંને નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ, અગ્રતાઓ અને સંદર્ભોને માન આપીને, જવાબદાર ઇનોવેશનને ટેકો આપતા સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય, મજબૂત અને સર્વસમાવેશી એઆઈ પર કેન્દ્રિત આંતરરાષ્ટ્રીય ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્કને પ્રોત્સાહન આપવાના મહત્વને પુનઃપુષ્ટ કર્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે એઆઈ ગવર્નન્સ જોખમ-સંતુલિત, સહભાગી, માહિતગાર, પ્રમાણસર, પરસ્પર સંચાલનક્ષમ અને અનુકૂલનશીલ હોવું જોઈએ. આ સંદર્ભમાં, તેમણે હિરોશિમા એઆઈ પ્રોસેસ (HAIP) ના મહત્વને પુનઃરેખાંકિત કર્યું હતું, જેમાં ઉન્નત એઆઈ પ્રણાલીઓ માટેના તેના આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શક સિદ્ધાંતો અને આચારસંહિતાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન સેફ એન્ડ ટ્રસ્ટેડ એઆઈ વર્કિંગ ગ્રુપ (જેની સહ-અધ્યક્ષતા જાપાન દ્વારા કરવામાં આવી હતી) દ્વારા તૈયાર કરાયેલી 'ગાઈડન્સ નોટ ઓન એઆઈ ગવર્નન્સ' ના સિદ્ધાંતો પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે G20, ઓર્ગેનાઇઝેશન ફોર ઇકોનોમિક કોઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ (OECD), ગ્લોબલ પાર્ટનરશિપ ઓન એઆઈ (GPAI) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિતના આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર બંને દેશો વચ્ચે સંકલન મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો અને આ સંદર્ભમાં એઆઈ ગવર્નન્સ પરની પ્રથમ યુએન ગ્લોબલ ડાયલોગને આવકારી હતી. તેમણે ગ્લોબલ સાઉથ અને ખાનગી ક્ષેત્રની વ્યાપક ભાગીદારી દ્વારા હિરોશિમા એઆઈ પ્રોસેસ ફ્રેન્ડ્સ ગ્રુપ અને પાર્ટનર્સ કોમ્યુનિટીમાં સહયોગને વધુ ઊંડો કરવા અને 'હિરોશિમા એઆઈ પ્રોસેસ ફ્રેન્ડ્સ ગ્રુપ એક્શન પ્લાન 2026' ના અમલીકરણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે તેમની પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી હતી.

બંને નેતાઓએ એઆઈ મોડલ મૂલ્યાંકન, ક્ષમતા આકારણી, માર્ગદર્શિકા, સાધનો અને બેન્ચમાર્ક સહિત તેના સંપૂર્ણ જીવનચક્ર દરમિયાન એઆઈની સુરક્ષિત ડિઝાઇન, વિકાસ, જમાવટ અને ઉપયોગ પર સહયોગ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે સંબંધિત સંસ્થાઓને 'ટ્રસ્ટેડ એઆઈ કોમન્સ' દ્વારા સહયોગની તકો શોધવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા, જેની જાહેરાત ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન ટેકનિકલ સંસાધનો, સાધનો, બેન્ચમાર્ક અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓને એકીકૃત કરતા સહયોગી પ્લેટફોર્મ તરીકે કરવામાં આવી હતી.

બંને નેતાઓએ સ્વીકાર્યું હતું કે અત્યંત સક્ષમ ફ્રન્ટિયર એઆઈ મોડલ્સ અદ્યતન સાયબર ક્ષમતાઓ ધરાવે છે, જે રક્ષકોને મજબૂત બનાવી શકે છે અને સાથે જ તેના દુરુપયોગના જોખમો પણ ઉભા કરી શકે છે. સાયબર સ્પેસ એ વૈશ્વિક સાર્વજનિક હિત છે તેની પુનઃપુષ્ટિ કરતા, તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે આવી પ્રણાલીઓના મૂલ્યાંકન, નિયંત્રિત પ્રકાશન અને વિશ્વસનીય પહોંચ માટેની વ્યવસ્થાઓ જોખમ આધારિત હોવી જોઈએ અને જવાબદાર ભાગીદારોની કાયદેસરની સાયબર-સંરક્ષણ જરૂરિયાતો પ્રત્યે સચેત હોવી જોઈએ. તેમણે મહત્વપૂર્ણ માળખાગત સુવિધાઓ પર વિશેષ ધ્યાન આપીને, એઆઈ-સક્ષમ સાયબર સિક્યોરિટી અને એઆઈ પ્રણાલીઓની સુરક્ષા પર સહયોગ મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

બંને નેતાઓએ એઆઈના વિકાસ અને ઉપયોગ દરમિયાન બાળકોની સુરક્ષાના રક્ષણના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો, અને સંમતિ દર્શાવી હતી કે એઆઈ બાળકો માટે નુકસાનના સ્ત્રોત બનવાને બદલે શીખવા અને વિકાસનું સાધન બને તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે જવાબદાર ડિઝાઇન, ગવર્નન્સ અને જોખમ-આધારિત સુરક્ષાત્મક પગલાં આવશ્યક છે.

II. ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, મોડલ વિકાસ, અને માનવ સંસાધન આદાન પ્રદાન તથા ઉકેલોનું સહ-નિર્માણ

બંને નેતાઓએ એઆઈ ટેકનોલોજી સ્ટેકની સ્થિતિસ્થાપક, વૈવિધ્યસભર અને વિશ્વસનીય સપ્લાય ચેઈન દ્વારા સમર્થિત, ઇન્ડો-પેસિફિક સહિત સુરક્ષિત અને વિશ્વસનીય એઆઈ ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણના મહત્વને પુનઃપુષ્ટ કર્યો હતો. આ સંદર્ભમાં, તેમણે ભારત અને જાપાનને એઆઈ ક્ષેત્રે વ્યૂહાત્મક સંશોધન અને વિકાસ (R&D) ભાગીદારો તરીકે ઉન્નત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેમણે ડેટા સેન્ટર્સ, જીપીયુ (GPU) અને અન્ય કમ્પ્યુટિંગ સંસાધનો તેમજ સેમિકન્ડક્ટર્સ સહિત એઆઈ માટે સુરક્ષિત ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર સહયોગ મજબૂત કરવાનો અને આર્થિક-સુરક્ષાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં સમગ્ર એઆઈ ટેકનોલોજી સ્ટેકમાં સંભવિત તકો અને નબળાઈઓનું સંયુક્ત મૂલ્યાંકન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ સંદર્ભમાં, તેમણે ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી અને સ્થિતિસ્થાપક એઆઈ સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા માટે FOIP ડિજિટલ કોરિડોર પહેલ (FOIP Digital Corridor Initiative) ને આગળ વધારવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

બંને નેતાઓએ કાર્યક્ષમ મોડલ્સ, ઓપ્ટિમાઇઝ્ડ ઇન્ફરન્સ, ઊર્જા-કાર્યક્ષમ કમ્પ્યુટિંગ અને ગ્રીન, સુરક્ષિત ડેટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પરના કામ સહિત, ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટમાં ચર્ચા કરાયેલા 'વોલન્ટરી ગાઇડિંગ પ્રિન્સિપલ્સ ઓન રેઝિલિઅન્ટ, ઇનોવેટિવ, એન્ડ એફિશિયન્ટ એઆઈ' અને 'પ્લેબુક ઓન એડવાન્સિંગ રેઝિલિઅન્ટ એઆઈ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર' ને ધ્યાનમાં લઈને, સ્થિતિસ્થાપક, નવીન અને કાર્યક્ષમ એઆઈ પર સહયોગ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.

બંને નેતાઓએ બહુભાષી, ઓપન-સોર્સ, ડોમેન વિશિષ્ટ અને વર્ટિકલ એઆઈ મોડલ્સ, જેમાં સ્થાનિક ભાષાઓ અને જાહેર હિતની એપ્લિકેશન્સ માટેના મોડલ્સનો સમાવેશ થાય છે, તેના પર સરકાર, ઉદ્યોગ અને શૈક્ષણિક જગત વચ્ચે સહયોગ વધારવા સંમતિ દર્શાવી હતી. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રે ઊંડો સહયોગ વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે હસ્તાક્ષર કરાયેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ કરારોને આવકાર્યા હતા. આમાં મોટી ભાષા મોડલ્સના સંયુક્ત સંશોધન અને વિકાસ માટે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ટેકનોલોજી બોમ્બે, ભારત જેન ટેકનોલોજી ફાઉન્ડેશન અને નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ ઇન્ફોર્મેટિક્સ (NII/ROIS) વચ્ચેના સમજૂતી જ્ઞાપન (MOU); સમગ્ર એઆઈ ટેકનોલોજી સ્ટેકમાં સહયોગ કરવા માટે સર્વમ અને પ્રિફર્ડ નેટવર્ક્સ વચ્ચેના MOU; અને બંને દેશોની એઆઈ વિકાસકર્તા કંપનીઓને ટેકો આપવા માટે ઇન્ડિયા એઆઈ અને જાપાનના METI (અર્થતંત્ર, વેપાર અને ઉદ્યોગ મંત્રાલય) વચ્ચેના સહયોગના જ્ઞાપન (MOC) નો સમાવેશ થાય છે.

બંને નેતાઓએ એઆઈ-સક્ષમ વૈજ્ઞાનિક શોધ અને અદ્યતન સંશોધનના મહત્વને સ્વીકાર્યું હતું, અને સંબંધિત સંસ્થાઓને ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન સ્થપાયેલા 'નેટવર્ક ઓફ એઆઈ ફોર સાયન્સ (AI4S) ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સ' હેઠળ આ સંદર્ભમાં સહયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

બંને નેતાઓએ સંયુક્ત સંશોધન પ્રોજેક્ટ્સને પ્રોત્સાહન આપવા અને સંશોધકોના આદાન પ્રદાનને પ્રોત્સાહિત કરવા સહિત સંશોધન સહયોગને ઊંડો કરવાના વ્યૂહાત્મક મહત્વને પુનઃપુષ્ટ કર્યો હતો. આ સંદર્ભમાં, બંને નેતાઓએ સેમિકન્ડક્ટર્સથી લઈને સમગ્ર એઆઈ સ્ટેકની એપ્લિકેશન્સ સુધી, ઉદ્યોગ-શૈક્ષણિક સહયોગ દ્વારા માનવ સંસાધનોના આદાનપ્રદાનમાં જોડાઈને બંને દેશોની ઔદ્યોગિક સ્પર્ધાત્મકતાને વધુ મજબૂત કરવા માટે પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. નજીકના સહયોગના પાયા તરીકે ભારતના મજબૂત એઆઈ માનવ મૂડીનો સ્વીકાર કરતા, તેમણે ભારતીય અગ્રણી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને ટેકનોલોજી પ્રતિભાઓ સાથે જાપાની કંપનીઓના વધી રહેલા જોડાણને આવકાર્યું હતું. બંને પક્ષોએ જાપાની કંપનીઓને ભારતમાં એઆઈ-સંબંધિત R&D, ઇનોવેશન અને ઉદ્યોગ ભાગીદારી વિસ્તારવા પ્રોત્સાહિત કરવા માટેના પગલાં ભરવા સંમતિ દર્શાવી હતી, જ્યારે સંયુક્ત સંશોધન, ઇન્ટર્નશિપ, રોજગારીની તકો અને અન્ય માર્ગો દ્વારા જાપાનમાં ભારતીય પ્રતિભાઓના વ્યાવસાયિક વિકાસ અને ગતિશીલતાને ટેકો આપવા સંમતિ આપી હતી, જેથી જાપાની કંપનીઓ અને ભારતના એઆઈ ટેલેન્ટ ઇકોસિસ્ટમ વચ્ચે મજબૂત જોડાણો વિકસાવી શકાય. આ સંદર્ભમાં, તેમણે જાન્યુઆરી 2026 માં ભારત-જાપાન વિદેશ મંત્રીઓની વ્યૂહાત્મક ચર્ચામાં નક્કી કરાયેલા લક્ષ્યને પુનઃપુષ્ટ કર્યો હતો, જે અંતર્ગત વર્ષ 2030 સુધીમાં ભારતમાંથી 500 ઉચ્ચ કુશળ એઆઈ વ્યાવસાયિકોને જાપાન આમંત્રિત કરવા અને સંયુક્ત સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવાનું છે.

બંને નેતાઓએ એ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે એઆઈના જવાબદાર વિકાસ, ઉપયોગ અને શાસન માટે માનવ મૂડી કેન્દ્રસ્થાને છે. આ સંદર્ભમાં, તેમણે ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટ દરમિયાન તૈયાર કરાયેલા 'વોલન્ટરી ગાઇડિંગ પ્રિન્સિપલ્સ ફોર સ્કિલિંગ એન્ડ રીસ્કિલિંગ ઇન ધ એજ ઓફ એઆઈ' ની ઉપયોગિતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

બંને નેતાઓએ બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક, આર્થિક અને સામાજિક અગ્રતાઓને પહોંચી વળવા માટે એઆઈ ઉકેલોના સહ-નિર્માણના મહત્વને પુનઃપુષ્ટ કર્યો હતો, અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી દ્વારા ચાલુ પ્રોજેક્ટ્સને વેગ આપવા સંમતિ દર્શાવી હતી. તેમણે બંને દેશોના કોર્પોરેશનો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, સંશોધન સંસ્થાઓ, રોકાણકારો અને જાહેર એજન્સીઓને ચોક્કસ સમસ્યાઓ ઓળખવા અને સ્કેલેબલ એઆઈ ઉકેલો સંયુક્ત રીતે વિકસાવવા માટે આહ્વાન કર્યું હતું. આ સંદર્ભમાં, તેમણે સફળ એઆઈ વપરાશના કેસો ને અપનાવવા, પુનરાવર્તિત કરવા અને સ્કેલ-અપ કરવા માટે સંબંધિત હિસ્સેદારોને 'ગ્લોબલ એઆઈ ઈમ્પેક્ટ કોમન્સ'નો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

III. સૌના માટે એઆઈ (AI for All)

બંને નેતાઓએ ઈન્ડિયા એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટમાં અપનાવાયેલા 'નવી દિલ્હી ઘોષણાપત્ર' દ્વારા હિમાયત કરાયેલા 'સૌના માટે એઆઈ'ના વિઝનને આવકાર્યું હતું અને સર્વસમાવેશી તેમજ ટકાઉ વિકાસ માટે અને જાહેર સેવાઓની ડિલિવરીમાં સુધારો કરવા માટે એઆઈ સમગ્ર માનવજાતના લાભ માટે કામ કરે તેવા લક્ષ્ય પ્રત્યેની તેમની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા દોહરાવી હતી.

બંને નેતાઓએ રાષ્ટ્રીય કાયદાઓ, અગ્રતાઓ અને સંદર્ભોને માન આપીને એઆઈ ક્ષમતા નિર્માણ, તકનીકી સહાય, જ્ઞાનના આદાનપ્રદાન અને યુઝ-કેસ પુનરાવર્તનને ટેકો આપવા માટે સમાન વિચારધારા ધરાવતા દેશો અને અન્ય ભાગીદારો સાથે મળીને કામ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. બંને નેતાઓએ સંમતિ દર્શાવી હતી કે ત્રીજા દેશોના ભાગીદારો અને મલ્ટિ-સ્ટેકહોલ્ડર સમુદાયો સાથે સહયોગ મજબૂત કરવો એ સુરક્ષિત, વિશ્વસનીય, સર્વસમાવેશી, ટકાઉ, સ્થિતિસ્થાપક અને વિશ્વાસપાત્ર એઆઈ ઇકોસિસ્ટમના સહ-નિર્માણ માટેની ચાવી છે.

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ જાપાનના પ્રધાનમંત્રી તાકાચી સનાએ કરેલી આ જાહેરાતને આવકારી હતી અને સમર્થન આપ્યું હતું કે જાપાન વહેલી તકે એઆઈ સમિટનું આયોજન કરશે.

SM/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(रिलीज़ आईडी: 2280614) आगंतुक पटल : 6