કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે આજે નવી દિલ્હીમાં FCRA 2.0 પોર્ટલ અને ઇ-OCI (e-OCI) કાર્ડ લોન્ચ કર્યું. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ, વિદેશ સચિવ, ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB) ના ડાયરેક્ટર અને અન્ય કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે પોતાના સંબોધનમાં જણાવ્યું હતું કે આજે શરૂ કરાયેલી બંને નવી પહેલો નાગરિકોની સુવિધા વધારવામાં ખૂબ જ ફાયદાકારક સાબિત થશે. તેમણે કહ્યું કે આજે શરૂ થયેલી આ બંને પહેલો નાગરિકો માટે સુવિધાઓમાં વધારો કરશે અને ખાસ કરીને FCRA પોર્ટલ દ્વારા દાન મેળવનારાઓ સામે આવતી મુશ્કેલીઓનો ઉકેલ લાવશે. તેમણે યાદ કર્યું કે 2014માં જ્યારે શ્રી નરેન્દ્ર મોદી પ્રધાનમંત્રી બન્યા ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે અમારી સરકાર ‘મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ, મેક્સિમમ ગવર્નન્સ’ના સિદ્ધાંત પર કામ કરશે. શ્રી શાહે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જ્યારે આશય સ્પષ્ટ હોય, નીતિ પારદર્શક હોય અને ટેકનોલોજી અપનાવવાની માનસિકતા હોય, ત્યારે પ્રામાણિક લોકો માટે શાસનના તમામ સ્વરૂપો ખૂબ જ સરળ બની જાય છે, ખોટું કરનારાઓ માટે કડક દેખરેખ પ્રણાલી ગોઠવાય છે અને દેશને વધુને વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકાય છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે 2014 પહેલા FCRA સિસ્ટમ ફાઈલો અને પ્રક્રિયાઓમાં ગૂંચવાયેલી હતી અને યોગ્ય દેખરેખથી પર હતી, જે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વિકાસ બંને માટે મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે 2014માં પ્રધાનમંત્રી મોદીના નેતૃત્વમાં સરકાર બન્યા બાદ આ વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવામાં આવી હતી. આજે FCRA પોર્ટલના નવીનીકરણથી સંસ્થાઓ માટે કામગીરીની સરળતામાં ઘણો વધારો થશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વિતેલા વર્ષોમાં અરજીઓની સંખ્યા અને દાનના પ્રવાહમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, પેપરવર્ક ઘટાડવું અને વિદેશી યોગદાનની રિયલ-ટાઇમ અસરકારક દેખરેખ સુનિશ્ચિત કરવી દેશની સુરક્ષા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કહ્યું કે FCRA કાયદાને કારણે ખોટા આશય સાથે આવતા વિદેશી યોગદાન પર દેખરેખ વધશે. શ્રી શાહે જણાવ્યું હતું કે આ નવી વ્યવસ્થા શરૂ થવાથી દસ્તાવેજો ભૌતિક રીતે સબમિટ કરવાની પ્રક્રિયા દૂર થઈ જશે. ઇ-સાઇન આધારિત ઓથેન્ટિકેશન, OCR (ઓપ્ટિકલ કેરેક્ટર રેકગ્નિશન) અને એનજીઓ દર્પણ બેંક એકાઉન્ટ ઇન્ટિગ્રેશન સિસ્ટમ જેવી સુવિધાઓ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે આ તમામ ડેટા 'મેઘરાજ' પર હોસ્ટ કરવામાં આવશે, તેથી ડેટા ચોરીની શક્યતા ઘણી ઓછી થઈ જશે. આ સાથે આગામી મહિનાઓમાં FCRA મોબાઇલ એપ્લિકેશન, AI-સંચાલિત ચેટબોટ અને બેંકો માટે સમર્પિત ઓનલાઇન ડેશબોર્ડ પણ લોન્ચ કરવામાં આવશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે આજે ઇ-OCI કાર્ડ પણ લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે OCI સિસ્ટમમાં શરૂઆતમાં આવતી સમસ્યાઓનો આ નવી સિસ્ટમમાં ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે અને તેનાથી 50 લાખથી વધુ OCI કાર્ડધારકોને મોટી સુવિધા મળશે. 20 વર્ષ પછી, જ્યારે નવો પાસપોર્ટ ઇશ્યૂ કરવામાં આવે ત્યારે OCI બુકલેટ ફરીથી ઇશ્યૂ કરવાની જરૂર રહેશે નહીં, અને કાર્ડધારકનો રજીસ્ટ્રેશન નંબર પણ યુનિક (અનન્ય) બની જશે. વધુમાં, ડિજિટલ OCI કાર્ડ સાથે, દસ્તાવેજો ગુમ થવા અથવા નુકસાન થવાની સમસ્યા દૂર થઈ જશે, અને કાર્ડધારકો પોતે જ રિયલ-ટાઇમ વેરિફિકેશન કરી શકશે.

FCRA 2.0 પોર્ટલ

FCRA 2.0 પોર્ટલ ફોરેન કન્ટ્રીબ્યુશન (રેગ્યુલેશન) એક્ટ હેઠળ અનુપાલન (કોમ્પ્લાયન્સ) ને સરળ બનાવવા અને દેખરેખ તેમજ અમલીકરણ તંત્રને મજબૂત કરવા માટે વિકસાવવામાં આવ્યું છે. અરજીઓ, રિન્યુઅલ, વાર્ષિક રિટર્ન અને અન્ય સેવાઓ સંબંધિત તમામ મુખ્ય પ્રક્રિયાઓને હવે સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ (એન્ડ-ટુ-એન્ડ) બનાવવામાં આવી છે. હાલમાં દેશભરમાં અંદાજે 14,500 સક્રિય FCRA સંસ્થાઓ કામ કરી રહી છે. દર વર્ષે અંદાજે 15,000 થી 20,000 અરજીઓ અને આશરે 17,000 વાર્ષિક રિટર્ન પ્રાપ્ત થાય છે. આટલી મોટી માત્રાને જોતા, આધુનિક, ટેકનોલોજી આધારિત અને સુરક્ષિત સિસ્ટમની જરૂરિયાત લાંબા સમયથી અનુભવાતી હતી. નેશનલ ગવર્નમેન્ટ ક્લાઉડ (મેઘરાજ) પર હોસ્ટ કરાયેલા આ પોર્ટલમાં પ્રોસેસ રી-એન્જિનિયરિંગ, એકીકૃત ડેશબોર્ડ, આધાર-આધારિત ઓથેન્ટિકેશન, ઇ-સાઇન સુવિધા અને OCR-આધારિત દસ્તાવેજ વિશ્લેષણ જેવી સુવિધાઓ સામેલ છે. નવા FCRA સુધારા નિયમો, 2026 ની મુખ્ય જોગવાઈઓ પણ તેમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. આ પોર્ટલ પાન, આધાર, OCI, એનજીઓ દર્પણ અને ICAI ની UDIN સિસ્ટમ સહિતના મુખ્ય સરકારી ડેટાબેઝ અને બેંકો સાથે જોડાયેલું છે.

સંસ્થાઓ માટે, આ પોર્ટલ પેપરવર્ક ઘટાડે છે, સમય બચાવે છે અને એક સરળ તેમજ વધુ અનુકૂળ અનુભવ પ્રદાન કરે છે. તેમાં અરજીઓની ઝડપી પ્રક્રિયા અને એકીકૃત, લોગિન-આધારિત ડેશબોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. સરકાર માટે, મુખ્ય ડેટાબેઝ સાથે API-આધારિત જોડાણ વધુ ઝડપી અને વધુ સચોટ વેરિફિકેશન, સુધારેલ અનુપાલન દેખરેખ અને વિદેશી યોગદાનની પ્રાપ્તિ તેમજ ઉપયોગ પર અસરકારક દેખરેખ સક્ષમ બનાવે છે - જેનાથી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સુશાસન બંને મજબૂત થાય છે. આ પ્લેટફોર્મને AI-સંચાલિત ચેટબોટ અને મોબાઇલ-આધારિત એક્સેસ જેવી ભવિષ્યની સુવિધાઓને સમાવવા માટે પણ ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.

ઇ-OCI કાર્ડ

ઇલેક્ટ્રોનિક ઓવરસીઝ સિટીઝન ઓફ ઇન્ડિયા (e-OCI) કાર્ડ એ એક મોટી નાગરિક-કેન્દ્રીય પહેલ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય સંપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમ દ્વારા વૈશ્વિક ભારતીય ડાયસ્પોરા (પ્રવાસી ભારતીયો) માટે OCI સેવાઓમાં પરિવર્તન લાવવાનો છે. આ સિસ્ટમ હેઠળ, અરજદારો અરજી સબમિટ કરવા અને સહાયક દસ્તાવેજો અપલોડ કરવાથી લઈને મંજૂરી પછી ડિજિટલી જનરેટ થયેલ કાર્ડ ડાઉનલોડ કરવા સુધીની સમગ્ર OCI પ્રક્રિયા ઓનલાઇન પૂર્ણ કરી શકે છે. હયાત કાર્ડધારકો પણ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં નવી અરજી અથવા ભૌતિક વેરિફિકેશનની જરૂરિયાત વિના ડિજિટલી પોતાનું ઇ-OCI કાર્ડ મેળવી શકે છે. નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, 20 વર્ષની ઉંમર પછી નવો પાસપોર્ટ મળવા પર OCI બુકલેટ ફરીથી ઇશ્યૂ કરવાની જરૂરિયાત નાબૂદ કરવામાં આવી છે. જોકે, જ્યારે પણ નવો પાસપોર્ટ ઇશ્યૂ કરવામાં આવે ત્યારે કાર્ડધારકોએ તેમના પાસપોર્ટ સંબંધિત વિગતો ઓનલાઇન અપડેટ કરવાની રહેશે.

અરજદારો માટે, આ સિસ્ટમ એક અનુકૂળ અને સંપૂર્ણ ડિજિટલ અનુભવ પ્રદાન કરે છે જે ભૌતિક ઉપસ્થિતિની જરૂરિયાતને દૂર કરે છે, મોબાઇલ ઉપકરણો દ્વારા ગમે ત્યારે એક્સેસની મંજૂરી આપે છે, ડિજિટલ ઇશ્યૂન્સ દ્વારા પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે, ભૌતિક દસ્તાવેજો ગુમ થવાનું કે નુકસાન થવાનું જોખમ દૂર કરે છે, અને ઝડપી ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ સક્ષમ કરીને સરળ મુસાફરીની સુવિધા આપે છે. સરકાર માટે, ઇ-OCI સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે ઓનલાઇન પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે, પેપરવર્ક અને વહીવટી ખર્ચ ઘટાડે છે, ડેટા મેનેજમેન્ટ અને સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ ટ્રેકિંગને મજબૂત કરે છે, અને એરપોર્ટ પર રિયલ-ટાઇમ વેરિફિકેશન માટે ડિજિટલ ઇમિગ્રેશન સિસ્ટમ્સ સાથે સંકલન સાધે છે. પરિણામે વધુ સારી ઓળખ ચકાસણી, ઉન્નત સુરક્ષા અને ફ્રોડનું જોખમ ઘટે છે.

FCRA 2.0 પોર્ટલ અને ઇ-OCI કાર્ડનું લોન્ચિંગ એ ગૃહ મંત્રાલય દ્વારા બહેતર શાસન અને જાહેર સેવા વિતરણ માટે ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની વધુ એક નોંધપાત્ર સિદ્ધિ છે. તે વધુ પારદર્શક, સુરક્ષિત અને ડિજિટલ રીતે સશક્ત શાસન પ્રણાલીના નિર્માણમાં યોગદાન આપે છે.

HM/BS/JD