ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓનું સુધારો) અધિનિયમ, 2026 દ્વારા લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ, 2009 હેઠળ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ રજૂ કર્યું છે. આ નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, નિર્દિષ્ટ પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત અથવા નિયમનકારી બિન-અનુપાલન કરનારા વ્યવસાયોને દંડની પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં ખામીને સુધારવાની તક આપવામાં આવશે. આ સુધારો સ્વૈચ્છિક અનુપાલનને પ્રોત્સાહિત કરીને, બિનજરૂરી મુકદ્દમા ઘટાડીને અને મજબૂત ગ્રાહક સુરક્ષા જાળવી રાખીને વધુ વિશ્વાસ-આધારિત નિયમનકારી માળખાને ટેકો આપીને ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ (EoDB) ને પ્રોત્સાહન આપે છે.

મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ (મુખ્ય અંશો)

• લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ હેઠળ ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ નિયમનકારી સંસ્થાઓને દંડની કાર્યવાહી શરૂ થાય તે પહેલાં નિર્દિષ્ટ પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત અથવા નિયમનકારી બિન-અનુપાલનને સુધારવા માટે એક સુવિધાજનક તક પૂરી પાડે છે.
• આ સુધારાનો હેતુ ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસને પ્રોત્સાહન આપવાનો, સ્વૈચ્છિક અનુપાલનને પ્રોત્સાહિત કરવાનો અને બિનજરૂરી મુકદ્દમા ઘટાડવાનો છે.
• આ ઉત્પાદકો, આયાતકારો, પેકર્સ, ડીલર્સ, રીપેરર્સ, વેપારીઓ, MSMEs અને અન્ય નિયમનકારી સંસ્થાઓને લાગુ પડે છે.
• છેતરપિંડી, વારંવારના ઉલ્લંઘનો, ચેડાં કરવા અને ગ્રાહકના હિતોને પ્રતિકૂળ અસર કરતી અન્ય પ્રવૃત્તિઓ સામે કડક કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે.
• એકંદર ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની સાથે વિશ્વાસ-આધારિત શાસનને મજબૂત કરવાનો છે.

ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ શું છે?

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલ નિર્દિષ્ટ પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત અથવા નિયમનકારી બિન-અનુપાલન કરે છે, ત્યારે લીગલ મેટ્રોલોજી ઓફિસર ખામીને ઓળખીને અને તેને સુધારવા માટે વ્યાજબી સમય આપીને ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ પાઠવી શકે છે.

જો નિયમનકારી સંસ્થા નિર્ધારિત સમયગાળાની અંદર તેનું પાલન કરે છે, તો બિનજરૂરી દંડની કાર્યવાહી અને મુકદ્દમા ટાળી શકાય છે. જો કે, ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળતા અથવા વારંવાર બિન-અનુપાલન કરવા બદલ લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટની જોગવાઈઓ અનુસાર કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે. આ મિકેનિઝમ અમલીકરણ સાથે સમાધાન કર્યા વિના સ્વૈચ્છિક અનુપાલનને પ્રોત્સાહિત કરીને વધુ સુવિધાજનક અને વિશ્વાસ-આધારિત નિયમનકારી માળખા તરફના બદલાવને દર્શાવે છે.

આ સુધારો શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે

ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ નીચેની બાબતો દ્વારા વધુ અનુમાનિત, પારદર્શક અને વ્યવસાય-અનુકૂળ નિયમનકારી વાતાવરણ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે:

• સ્વૈચ્છિક અનુપાલન અને સમયસર સ્વ-સુધારણાને પ્રોત્સાહિત કરવું.
• વ્યવસાયોને દંડની કાર્યવાહી પહેલાં સાચી પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત ભૂલોને સુધારવાની તક પૂરી પાડવી.
• અજાણતા થયેલી અનુપાલન-સંબંધિત ભૂલોને કારણે ઉદ્ભવતા બિનજરૂરી મુકદ્દમા ઘટાડવા.
• અનુપાલન ખર્ચ ઘટાડવો અને નિયમનકારી નિશ્ચિતતામાં સુધારો કરવો.
• અમલીકરણ સત્તાવાળાઓને ગ્રાહકોના હિતોને અસર કરતા ઇરાદાપૂર્વકના અને વારંવાર થતા ઉલ્લંઘનો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની મંજૂરી આપવી.

ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલી જોગવાઈઓ

ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ નીચેની બાબતોને લગતી નિર્દિષ્ટ પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત અને નિયમનકારી બિન-અનુપાલનને લાગુ પડે છે:

• નોંધણી (રજીસ્ટ્રેશન) ની જરૂરિયાતો
• દસ્તાવેજીકરણ અને રેકોર્ડની જાળવણી
• મોડેલ મંજૂરી (એપ્રૂવલ)
• વજન અને માપનું ઉત્પાદન, વેચાણ અને સમારકામ
• વજન અને માપની આયાત
• વ્યવહારો અને પેકેજ્ડ કોમોડિટીઝ (પેક કરેલી વસ્તુઓ)
• વૈધાનિક માહિતી અને રિટર્ન સબમિટ કરવા

આ મિકેનિઝમ લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટની નીચેની જોગવાઈઓને આવરી લે છે:

• Section 25 – બિન-માનક વજન અથવા માપનો ઉપયોગ
• Section 27 – બિન-માનક વજન અથવા માપનું ઉત્પાદન અથવા વેચાણ
• Section 28 – નિર્ધારિત ધોરણોના ઉલ્લંઘનમાં વ્યવહારો
• Section 29 – બિન-માનક એકમો ટાંકવા અથવા પ્રકાશિત કરવા
• Section 31 – દસ્તાવેજો રજૂ ન કરવા
• Section 32 – મોડેલ મંજૂરી મેળવવામાં નિષ્ફળતા
• Section 34 – બિન-માનક વજન અથવા માપનો ઉપયોગ કરીને વેચાણ અથવા ડિલિવરી
• Section 35 – બિન-માનક વજન, માપ અથવા સંખ્યા દ્વારા સેવાઓ પૂરી પાડવી
• Section 36(1) – બિન-માનક પેકેજ્ડ કોમોડિટીઝનું વેચાણ
• Section 38 – નોંધણી વિના વજન અને માપની આયાત
• Section 39 – બિન-માનક વજન અને માપની આયાત
• Section 41(1) & 41(2) – ખોટી માહિતી અથવા ખોટા રિટર્ન સબમિટ કરવા
• Section 45 – નોંધણી વિના વજન અને માપનું ઉત્પાદન
• Section 46 – નોંધણી વિના વજન અને માપનું સમારકામ, વેચાણ અથવા વેપાર કરવો
• Section 47 – રજીસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ (નોંધણી પ્રમાણપત્ર) સાથે ચેડાં કરવા

વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમ ગ્રાહક સુરક્ષાને નબળી પાડતું નથી કે લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ હેઠળના અમલીકરણને નબળું પાડતું નથી. આ મિકેનિઝમ માત્ર નિર્દિષ્ટ પ્રથમ વખતની પ્રક્રિયાગત અને નિયમનકારી બિન-અનુપાલન માટે જ લાગુ છે.

ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ મિકેનિઝમની રજૂઆત વિશ્વાસ-આધારિત નિયમનને પ્રોત્સાહન આપીને, બિનજરૂરી અનુપાલન બોજ ઘટાડીને, સ્વૈચ્છિક અનુપાલનને પ્રોત્સાહિત કરીને અને પારદર્શક, અનુમાનિત અને વ્યવસાય-અનુકૂળ નિયમનકારી ઇકોસિસ્ટમ બનાવીને સરકારના "મિનિમમ ગવર્નમેન્ટ, મેક્સિમમ ગવર્નન્સ"ના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ સુધારો કાયદાકીય મેટ્રોલોજી સિસ્ટમની અખંડિતતા જાળવી રાખીને અને ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની સાથે પ્રમાણિક વ્યવસાયોને અનુપાલન પ્રાપ્ત કરવામાં ટેકો આપીને સંતુલિત અભિગમ અપનાવે છે.

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com