પ્રખ્યાત ફિલ્મ એડિટર દીપા ભાટિયાએ આજે 19મા મુંબઈ ઇન્ટરનેશનલ ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ (MIFF 2026) ની સાથે આયોજિત “સર્વાઇવિંગ ધ કટ” (Surviving the Cut) નામના વર્કશોપ દરમિયાન ફિલ્મ એડિટિંગની કળા અને કૌશલ્ય વિશે મૂલ્યવાન વિચારો શેર કર્યા હતા. આ સત્રમાં ફિલ્મના વિદ્યાર્થીઓ અને ફિલ્મ નિર્માણના વિવિધ પાસાઓ સાથે સંકળાયેલા વ્યાવસાયિકોએ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો.

સિનેમાના સાર વિશે વાત કરતાં દીપા ભાટિયા, જેઓ એક ડિરેક્ટર અને પ્રોડ્યુસર પણ છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે સિનેમા એ મોશન પિક્ચર (ગતિશીલ ચિત્ર) અને મોન્ટાજ (Montage) નું સંયોજન છે, અને એડિટિંગના કૌશલ્યમાં માનવીય સ્પર્શ દેખાવો જોઈએ જે સિનેમેટિક અનુભવના કેન્દ્રમાં રહેલો છે.

એક એડિટરમાં જરૂરી ગુણો વિશે વિગતવાર જણાવતા તેમણે વિવેકબુદ્ધિ અને અવલોકનના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે, “એડિટર્સ પાસે શોટ વિશેની વિવેકબુદ્ધિ (પારખવાની શક્તિ) હોવી જોઈએ.” તેમણે ઉમેર્યું કે, એક એડિટરે તમામ ફૂટેજને ખૂબ જ કાળજીપૂર્વક અને શાંતિથી, લગભગ ધ્યાન અવસ્થામાં હોય તેમ કોઈ પણ પ્રકારના વિક્ષેપ વિના જોવા જોઈએ, જેથી સામગ્રીને સંપૂર્ણપણે સમજી શકાય. દીપા ભાટિયાએ ફૂટેજને નિષ્ઠાપૂર્વક જોવાની પ્રક્રિયાને એડિટિંગ પ્રક્રિયાનું પ્રથમ અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું ગણાવ્યું હતું.

આ માસ્ટર એડિટરે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે એડિટર્સે ફિલ્મ નિર્માતાના વિઝન (દ્રષ્ટિકોણ) અને ભાવનાત્મક તીવ્રતાને સમજવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ, અને એડિટિંગ ટેબલ પર પ્રોજેક્ટ સાથે આત્મીયતા અને જોડાણની ભાવના વિકસાવવી જોઈએ. તેમણે નોંધ્યું કે, આવું જોડાણ શ્રેષ્ઠ સર્જનાત્મક પરિણામો મેળવવામાં સક્ષમ બનાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં શ્રેષ્ઠ ટેક (takes) ની ઓળખ કરવી, તેમને સૌથી અસરકારક ક્રમમાં ગોઠવવા અને સૌથી યોગ્ય ફ્રેમ્સ તથા કટની પસંદગી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

એડિટિંગને લય (રિધમ) સમજવાની કળા તરીકે વર્ણવતા દીપા ભાટિયાએ સમજાવ્યું કે, શોટ્સની આંતરિક અને બાહ્ય બંને લય એડિટિંગ પ્રક્રિયા દરમિયાન દ્રશ્યોની માવજત નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

પોતાના વ્યાપક વ્યાવસાયિક અનુભવમાંથી ઉદાહરણ આપતા દીપા ભાટિયાએ તેમના કેટલાક પ્રશંસનીય પ્રોજેક્ટ્સ વિશે ચર્ચા કરી હતી. તેમના નામે તારે ઝમીન પર, માય નેમ ઇઝ ખાન, રોક ઓન!!, કાય પો છે!, રઇસ, સ્ટુડન્ટ ઓફ ધ યર અને સચિન: અ બિલિયન ડ્રીમ્સ જેવી ફિલ્મો નોંધાયેલી છે. તેમણે ફિલ્મની અંદર સિક્વન્સ (દ્રશ્યો) ના પરિપક્વ થવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને નોંધ્યું હતું કે એડિટરની મુખ્ય જવાબદારીઓમાંની એક અસરકારક ટ્રાન્ઝિશન દ્વારા લાંબા સમયગાળાને સ્ક્રીન-ટાઇમની થોડી મિનિટોમાં સંક્ષિપ્ત કરીને “સમયની કલ્પનાને આકાર આપવાની” છે.

રોક ઓન!! નું ઉદાહરણ આપતા તેમણે સમજાવ્યું કે કેવી રીતે ફિલ્મનું એડિટિંગ તેના શરૂઆતના દ્રશ્યોમાં સહજતા જાળવી રાખે છે અને અંતિમ ભાગો તરફ આગળ વધતાં ધીમે ધીમે સ્થિરતા તરફ ગતિ કરે છે. સચિન: અ બિલિયન ડ્રીમ્સ વિશે વાત કરતી વખતે તેમણે યાદ કર્યું કે આ ફિલ્મનું એડિટિંગ લંડનમાં દોઢ વર્ષથી વધુ સમય સુધી ચાલ્યું હતું. તેમણે નોંધ્યું કે, આ ડોક્યુમેન્ટરી એક મોન્ટાજ સાથે શરૂ થાય છે જે સુપ્રસિદ્ધ ક્રિકેટરના જીવન અને કારકિર્દીના સારને કેપ્ચર કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે.

ડોક્યુમેન્ટરીઝની વધતી જતી લોકપ્રિયતા અંગે દીપા ભાટિયાએ જણાવ્યું હતું કે OTT પ્લેટફોર્મના આગમન સાથે આ શૈલીમાં પ્રેક્ષકોનો રસ નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે.

આ માધ્યમ પ્રત્યેની પોતાની સમજણનો સારાંશ આપતાં દીપા ભાટિયાએ સિનેમાને “એક સિંગલ વોઇસ સાથેની સહયોગી કળા” તરીકે વર્ણવ્યું હતું, જેમાં ફિલ્મ નિર્માણમાં સામેલ સામૂહિક પ્રયાસો પર ભાર મૂકવાની સાથે એકીકૃત સર્જનાત્મક વિઝનના મહત્વ પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.

MIFF ની દૈનિક ઇવેન્ટ્સની પ્રેસ રિલીઝ અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા ફોટા મેળવવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

SM/DK/JD