એન્ટરપ્રાઇઝ પ્રમોશન દ્વારા આજીવિકાની બહેતર તકો, ગ્રામીણ મહિલાઓ માટે નાણાકીય સમાવેશનમાં સુધારો, ક્ષમતા નિર્માણ પર ધ્યાન, માર્કેટિંગ પ્રવૃત્તિઓ, તાલીમ અને સ્વસહાય જૂથ (SHG) ના સભ્યો માટે હેન્ડહોલ્ડિંગ સપોર્ટ એ ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગ દ્વારા 6 કરોડ લખપતિ દીદીઓ બનાવવાની સુવિધા માટે તૈયાર કરવામાં આવેલી વ્યૂહરચનાના મુખ્ય ઘટકો છે. ભારત સરકારના ગ્રામીણ વિકાસ વિભાગના સચિવ શ્રી રોહિત કંસલની અધ્યક્ષતામાં દીનદયાળ અંત્યોદય યોજના – રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (DAY-NRLM) અને તેની વિવિધ પેટા-યોજનાઓની પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે યોજાયેલી બેઠકમાં આ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં સંયુક્ત સચિવો સુશ્રી સ્વાતિ શર્મા અને સુશ્રી જયશ્રી એમ.જી. સહિત ગ્રામીણ આજીવિકા વિભાગ અને નેશનલ મિશન મેનેજમેન્ટ યુનિટ (NMMU) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

ચર્ચાઓ એક મજબૂત અને સંકલિત માર્કેટિંગ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર કેન્દ્રિત હતી જે ગ્રામીણ મહિલા ઉત્પાદકોને આજીવિકા નિર્માણમાંથી વ્યાવસાયિક રીતે સંચાલિત, સમુદાયની માલિકીના સાહસોની માલિકી તરફ આગળ વધવા માટે સક્ષમ બનાવશે અને સંગઠિત બજારો સુધી તેમની સતત પહોંચ સુનિશ્ચિત કરશે. આ ચર્ચાઓમાં સમુદાયની માલિકીની રિટેલ સિસ્ટમ્સ, યુનિફાઇડ નેશનલ માર્કેટિંગ આઇડેન્ટિટી, ડિજિટલ કોમર્સ પ્લેટફોર્મ્સ, ફ્લેગશિપ રિટેલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંસ્થાકીય સહાય પ્રણાલી અને સંબંધિત માર્ગદર્શિકાઓની ઓપરેશનલ સજ્જતા આવરી લેવામાં આવી હતી.

બેઠકમાં માહિતી આપવામાં આવી હતી કે એસએચજી (SHG) સંચાલિત સાહસોને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રાજ્ય-સ્તરીય ફેડરેશનોને મજબૂત કરવાની સાથે 700 શી-માર્ટ્સ, 1,000 ડિસ્ટ્રિક્ટ ફુલફિલમેન્ટ સેન્ટર્સ અને સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સની સ્થાપના કરવાનો વિભાગ દ્વારા પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. વધુમાં જણાવાયું હતું કે, SHG ઉત્પાદનો માટે ટકાઉ બજાર પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે મજબૂત બેકવર્ડ અને ફોરવર્ડ માર્કેટ લિંકેજ ધરાવતા ઉચ્ચ ક્ષમતાવાળા વ્યાપારિક સ્થળોએ શી-માર્ટ્સ સ્થાપવાનો પ્રસ્તાવ છે. અમલીકરણને મજબૂત કરવા માટે, સચિવે પ્રવૃત્તિઓનું વ્યાપક વાર્ષિક કેલેન્ડર તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો અને સમયમર્યાદાનું ચુસ્તપણે પાલન કરવા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે એક વિસ્તૃત એવોર્ડ ફ્રેમવર્ક દ્વારા SHG સભ્યો અને સામુદાયિક સંસ્થાઓના ઉત્કૃષ્ટ યોગદાનને માન્યતા આપવા અને પુરસ્કૃત કરવા પર પણ ભાર મૂક્યો હતો. પ્રસ્તાવિત શ્રેણીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરતું રાજ્ય, શ્રેષ્ઠ મહિલા ઉદ્યોગસાહસિક, શ્રેષ્ઠ ડિજિટલાઇઝેશન પહલ, સર્વોચ્ચ SHG ફંડ ટ્રાન્સફર સિદ્ધિ, લખપતિ દીદી એવોર્ડ અને ગ્રામીણ આજીવિકા ઇકોસિસ્ટમમાં ઉત્કૃષ્ટતાને માન્યતા આપતી અન્ય શ્રેણીઓનો સમાવેશ થાય છે.

બિન-ખેતી આજીવિકા અને માર્કેટિંગ પહેલોની સમીક્ષા કરતા, સચિવે સુધારેલી સરસ મેળા માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવા અને બહાર પાડવા માટે નિર્દેશ આપ્યો હતો અને SHG ઉત્પાદનો માટે વેચાણની તકો અને બજાર સુધી પહોંચ વધારવા માટે રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય બંને સ્તરે સરસ મેળાઓની સંખ્યામાં વધારો કરવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે પ્રોડ્યુસર ગ્રુપ એપ લોન્ચ કરવા અને જન સમર્થ પોર્ટલ દ્વારા સબમિટ કરાયેલી લોન અરજીઓમાં થતા વિલંબને દૂર કરવા માટે પણ નિર્દેશો જારી કર્યા હતા. તેમણે DAY-NRLM ક્રેડિટ-લિંક્ડ યોજનાઓ અંગે બેંકર્સમાં જાગૃતિ વધારવાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.

આ સમીક્ષામાં સરસ આજીવિકા માટે પ્રસ્તાવિત એકીકૃત રાષ્ટ્રીય માર્કેટિંગ ઓળખની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય વિખરાયેલા બ્રાન્ડિંગને એક સિંગલ, પ્રીમિયમ અને સાંસ્કૃતિક રીતે જોડાયેલી રાષ્ટ્રીય બ્રાન્ડમાં એકીકૃત કરવાનો છે. આ પહલ ઉત્પાદનોના બહેતર પોઝિશનિંગ અને ગુણવત્તાયુક્ત પેકેજિંગ દ્વારા બજારમાં વિઝિબિલિટી વધારવા માંગે છે, જે ઉત્પાદનોની પાછળ રહેલા કારીગરો અને સમુદાયોને હાઇલાઇટ કરે છે.

પુનઃડિઝાઇન કરાયેલા ઇ-સરસ (e-Saras) પોર્ટલની પ્રગતિની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી. SHG ઉત્પાદનોની ડિજિટલ પહોંચ વિસ્તારવા માટે આ પ્લેટફોર્મને સિંગલ-વેન્ડર વેબસાઇટમાંથી મલ્ટિ-વેન્ડર, ઓમ્ની-ચેનલ માર્કેટપ્લેસમાં પરિવર્તિત કરવામાં આવી રહ્યું છે. આ ઉપરાંત, કનોટ પ્લેસ, નવી દિલ્હી ખાતેની ફ્લેગશિપ સરસ ગેલેરીને નવું સ્વરૂપ આપવાની યોજનાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી, જેમાં વધુ ઇમર્સિવ ગ્રાહક અનુભવ બનાવવા અને રિટેલ પ્રદર્શનને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું.

ઉત્પાદન ઇનોવેશન, ડિઝાઇન ડેવલપમેન્ટ, પેકેજિંગ એન્હાન્સમેન્ટ, ક્વોલિટી કમ્પ્લાયન્સ અને ક્ષમતા નિર્માણ માટે રાષ્ટ્રીય હબ સ્થાપવાના પ્રસ્તાવ પર પણ વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ હબ SHG ઉત્પાદનોની સ્પર્ધાત્મકતા અને બજાર સજ્જતા સુધારવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે તેવી અપેક્ષા છે.

બેઠકનો એક મુખ્ય ઘટક દરેક પહલ માટે વિગતવાર ઓપરેશનલ માર્ગદર્શિકાની પ્રસ્તુતિ હતી. આ માર્ગદર્શિકાઓ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે એક સામાન્ય ફ્રેમવર્ક, સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર્સ (SOPs) અને સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત ભૂમિકાઓ, સમયમર્યાદા અને પ્રક્રિયાઓ પૂરી પાડે છે, જે અસરકારક અમલીકરણ અને ઇચ્છિત પરિણામોની સમયસર સિદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરે છે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો દ્વારા અમલીકરણ ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે અને મંત્રાલય વ્યૂહાત્મક માર્ગદર્શન અને સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે, ત્યારે આ પ્રયાસોથી ગ્રામીણ મહિલા ઉદ્યોગસાહસિકો માટે બજાર સુધીની પહોંચ નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનશે અને પ્રીમિયમ રાષ્ટ્રીય તેમજ વૈશ્વિક બજારોમાં સફળતા માટે SHG ઉત્પાદનોને સ્થાપિત કરશે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/NP/JD

(रिलीज़ आईडी: 2272791) आगंतुक पटल : 11