પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે અસામાજિક તત્વો દ્વારા ડીઝલના કાળાબજાર અને સંગ્રહખોરીને રોકવા માટે "મોટર સ્પિરિટ એન્ડ હાઇ-સ્પીડ ડીઝલ (ટેમ્પરરી રેગ્યુલેશન ઓફ સપ્લાય થ્રુ રિટેલ આઉટલેટ્સ) ઓર્ડર, 2026" સૂચિત કર્યો છે.

આ નિયમો કામચલાઉ પગલાં છે, જે શરૂઆતમાં 90 દિવસ સુધી માન્ય રહેશે, જે તમામ રિટેલ ગ્રાહકોને ડીઝલની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરશે.

વર્તમાન પરિસ્થિતિ એ છે કે જથ્થાબંધ ડીઝલનો મોટો જથ્થો પીએસયુ (PSU) ઓઇલ માર્કેટિંગ રિટેલ આઉટલેટ્સ તરફ વળવાને કારણે કેટલાક રિટેલ આઉટલેટ્સમાં અસમાન અસાધારણ માંગમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી રહી છે. આ પરિસ્થિતિ ઔદ્યોગિક અને પ્રત્યક્ષ અથવા સંસ્થાકીય અને વ્યાપારી ગ્રાહકો દ્વારા સંચાલિત છે જેઓ જથ્થાબંધ અને છૂટક ડીઝલના ભાવો વચ્ચેના તફાવતને કારણે તેમના સમર્પિત કન્ઝ્યુમર પંપમાંથી ખરીદી કરવાને બદલે રિટેલ આઉટલેટ્સ તરફ વળ્યા છે. બીજું કારણ એ છે કે ખાનગી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ દ્વારા નક્કી કરાયેલા ઊંચા ભાવોને કારણે મે 2026 દરમિયાન તેમના એચએસડી વેચાણમાં અંદાજે 58% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો.

ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળાની સરખામણીમાં મે 2026 ના મહિનાના ડેટા દર્શાવે છે કે પીએસયુ ઓએમસીના રિટેલ આઉટલેટ્સ દ્વારા ડીઝલના વેચાણમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો આવ્યો છે, જેમાં 327 જિલ્લાઓમાં 10% થી વધુ વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે, જ્યારે 80 જિલ્લાઓમાં 30% થી વધુ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે.

નવા નિયમનકારી પગલાં ખાસ કરીને રિટેલ ગ્રાહકોને રિટેલ આઉટલેટ્સ પર છૂટી-છવાયી પુરવઠાની સમસ્યાઓથી થતી અસુવિધાથી બચાવવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંથી નાગરિકોને કોઈ પણ રીતે અસર થશે નહીં કારણ કે કાર ચલાવનાર અથવા ટુ-વ્હીલર ચલાવનાર સરેરાશ વ્યક્તિ માટે, 200-લિટરની મર્યાદા કોઈપણ ખાનગી વાહનની જરૂરિયાત કરતાં ઘણી વધારે છે.

આ પગલાં મોટા/જથ્થાબંધ ગ્રાહકોને લક્ષ્યમાં રાખીને લેવાયા છે, જેઓ ભાવોના તફાવતનો અયોગ્ય લાભ લેવા માટે રિટેલ આઉટલેટ્સમાંથી ડીઝલ ખરીદી ન શકે. જેરી કેનમાં મોટા જથ્થામાં ડીઝલની ખરીદી અને તેના પુનઃવેચાણના ખુલ્લેઆમ કિસ્સાઓ સરકારના ધ્યાનમાં આવ્યા છે. આ ઓર્ડર ડીઝલના આવા કાળાબજાર અને સંગ્રહખોરીમાં સામેલ ખરીદદારો/ઓપરેટરો, ડીલરો અને અધિકારીઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવા સક્ષમ બનાવશે.

રિટેલ આઉટલેટ્સમાંથી બલ્ક ગ્રાહકો તરફ ઇંધણના ડાયવર્ઝન પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો અર્થ એ છે કે રિટેલ ગ્રાહકો માટે સિસ્ટમમાં વધુ પુરવઠો જળવાઈ રહેશે.

પશ્ચિમ એશિયાની વર્તમાન કટોકટી દરમિયાન રિટેલ ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે, પીએસયુ ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) હાલમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ઘરેલું એલપીજીના વેચાણ પર દરરોજ અંદાજે ₹500 કરોડનું નુકસાન સહન કરી રહી છે. આ ક્રમિક ભાવ સહાયનો ઉદ્દેશ્ય રિટેલ ગ્રાહકોનું રક્ષણ કરવાનો અને પરિવારો, ખેડૂતો અને અન્ય અંતિમ વપરાશકર્તાઓ માટે ઇંધણ સસ્તું રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. આ સહાય ઔદ્યોગિક અને બલ્ક સપ્લાય માટે નથી, જ્યાં કિંમતો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ભાવો પર આધારિત રહે છે, જેના પરિણામે છૂટક ડીઝલ જથ્થાબંધ ડીઝલ કરતાં પ્રતિ લિટર અંદાજે રૂ.40 જેટલું સસ્તું છે.

જથ્થાબંધ ગ્રાહકો દ્વારા હાઇ-સ્પીડ ડીઝલ (HSD) વાળી લેવાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે પુરવઠાની સમસ્યાઓ ઊભી થઈ છે અને વાસ્તવિક છૂટક ગ્રાહકો તેમજ આવશ્યક સેવાઓ માટે સંભવિત વિક્ષેપો સર્જાયા છે.

આ ઓર્ડરને અનુસરીને, હવે કેન્દ્ર સરકારે જાહેર ક્ષેત્રની ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ, જેવી કે ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ, ભારત પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડને નીચેની બાબતો સુનિશ્ચિત કરવા નિર્દેશો જારી કર્યા છે:

· રિટેલ આઉટલેટ્સ માત્ર વાહનની ટાંકી અથવા પેસો (PESO) માન્ય કન્ટેનરમાં જ ડીઝલ આપશે, જેની મહત્તમ મર્યાદા ગ્રાહક/વાહન દીઠ દૈનિક 200 લિટરની રહેશે. રિટેલ આઉટલેટ્સ પર ખરીદેલું ડીઝલ ફરીથી વેચી શકાશે નહીં.

· ઔદ્યોગિક અને પ્રત્યક્ષ અથવા સંસ્થાકીય અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને રિટેલ આઉટલેટ્સમાંથી ઇંધણ ખરીદવા પર પ્રતિબંધ છે અને તેઓએ તેમની જરૂરિયાતો ગ્રાહક પંપ દ્વારા મેળવવાની રહેશે.

· ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) અને રિટેલ આઉટલેટ ડીલરો નિર્ધારિત નિયંત્રણોનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા અને ઓર્ડરની જોગવાઈઓનો ભંગ કરવાના કોઈપણ પ્રયાસોને રોકવા માટે જવાબદાર રહેશે.

· રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રોને કાળાબજાર અથવા અનધિકૃત ડાયવર્ઝન જેવી કોઈપણ ગેરરીતિઓ સામે જરૂરી પગલાં લેવા નિર્દેશ આપવામાં આવ્યો છે, જેથી સામાન્ય માણસના હિતોનું રક્ષણ થઈ શકે.

આ ઓર્ડરના ઉલ્લંઘન બદલ આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ ધારો (એસેન્શિયલ કોમોડિટીઝ એક્ટ), 1955 અને લાગુ પડતા કાયદાઓ હેઠળ દંડ અને અન્ય કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.

"મોટર સ્પિરિટ એન્ડ હાઇ-સ્પીડ ડીઝલ (ટેમ્પરરી રેગ્યુલેશન ઓફ સપ્લાય થ્રુ રિટેલ આઉટલેટ્સ) ઓર્ડર, 2026" ને સ્પષ્ટપણે વર્તમાન બજારના ચોક્કસ પડકારોને પહોંચી વળવા માટે તૈયાર કરાયેલા કામચલાઉ પગલા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવ્યો છે.

આ રેશનિંગનું પગલું નથી, અને દેશમાં પેટ્રોલ કે ડીઝલની કોઈ અછત નથી. નોંધનીય છે કે, ભારત વિશ્વનો ચોથો સૌથી મોટો રિફાઇનર અને રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો પાંચમો સૌથી મોટો નિકાસકાર દેશ છે. સરકાર સમયસર અને સક્રિય પગલાં દ્વારા અવિરત ઇંધણ પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા, ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા અને ઊર્જા સુરક્ષા જાળવી રાખવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com