મધ્યપ્રદેશની વ્યાપારિક રાજધાની અને સ્વચ્છતા માટે જાણીતા શહેર ઇન્દોરમાં બ્રિક્સ દેશોના કૃષિ મંત્રીઓની બે દિવસીય પરિષદનો પ્રારંભ થયો હતો, જેમાં કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તેમજ ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે ભારતની કૃષિ સિદ્ધિઓ, સાંસ્કૃતિક મૂલ્યો અને વૈશ્વિક સહયોગ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા રજૂ કરી હતી. ઉદ્ઘાટન સત્ર દરમિયાન, શ્રી ચૌહાણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ આંતરરાષ્ટ્રીય કૃષિ ભાગીદારીને મજબૂત કરવા પર ભારતના ધ્યાનને હાઇલાઇટ કર્યું હતું અને 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' ની ભાવના પર ભાર મૂક્યો હતો, જે સમગ્ર વિશ્વને એક પરિવાર તરીકે જુએ છે. આ પ્રસંગે કેન્દ્રીય કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામનાથ ઠાકુર પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બ્રિક્સ દેશોના પ્રતિનિધિઓને સંબોધતા શ્રી ચૌહાણે ભારતની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી 'અતિથિ દેવો ભવ' ની પરંપરાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને પરિષદમાં ઉપસ્થિત તમામ પ્રતિનિધિઓનું ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે ભારતે વૈશ્વિક એકતા, શાંતિ અને સહયોગના સિદ્ધાંતોને સતત સમર્થન આપ્યું છે અને પુનરોચ્ચાર કર્યો કે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં દેશનો અભિગમ "યુદ્ધ નહીં પણ શાંતિ; સંઘર્ષ નહીં પણ સમન્વય" પર આધારિત છે. તેમના મતે, આ સિદ્ધાંતો ભવિષ્યમાં વધુ મજબૂત અને વધુ અસરકારક વૈશ્વિક કૃષિ સહયોગ માટે પાયા સમાન બની શકે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે આ પરિષદ વિશ્વભરના નાના અને સીમાંત ખેડૂતો દ્વારા સામનો કરવામાં આવી રહેલા પડકારો, ખાસ કરીને આબોહવા પરિવર્તન (ક્લાઇમેટ ચેન્જ), કુદરતી સંસાધનો પર દબાણ, ઇનપુટ ખર્ચમાં વધારો અને કૃષિ બજારોમાં અનિશ્ચિતતાઓથી ઉદ્ભવતા પડકારોને સામૂહિક રીતે હલ કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ છે. તેમણે કહ્યું કે નાના ખેડૂતોનું કલ્યાણ અને સશક્તિકરણ સુનિશ્ચિત કરવું એ વૈશ્વિક ખાદ્ય સુરક્ષા અને ટકાઉ કૃષિ વિકાસને મજબૂત કરવા માટે કેન્દ્રસ્થાને છે. જો નાના અને સીમાંત ખેડૂતો આર્થિક રીતે મજબૂત અને તકનીકી રીતે સક્ષમ બનશે, તો વિશ્વનું ખાદ્ય સુરક્ષા માળખું પણ વધુ મજબૂત અને સુદ્રઢ બનશે.

ભારતની કૃષિ ક્ષેત્રની સિદ્ધિઓ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે દેશના કૃષિ ક્ષેત્રે છેલ્લા દાયકામાં સરેરાશ વાર્ષિક આશરે 4.5 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. તેમણે પ્રતિનિધિઓને માહિતી આપી હતી કે ભારતનું કુલ ખાદ્યાન્ન ઉત્પાદન હવે આશરે 376 મિલિયન ટન પર પહોંચી ગયું છે, જે આ ક્ષેત્રમાં સતત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. દેશમાં ઘઉંનું ઉત્પાદન 118 મિલિયન ટનની નજીક પહોંચી ગયું છે, જ્યારે બાગાયતી ઉત્પાદન 378 મિલિયન ટનને વટાવી ગયું છે. મત્સ્ય ઉત્પાદનમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે અને તે હવે 19 મિલિયન ટનથી વધુ થઈ ગયું છે, જે બહુવિધ કૃષિ અને સંકળાયેલા ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.

તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે ભારત વિશ્વનો સૌથી મોટો ખાદ્ય સુરક્ષા કાર્યક્રમ લાગુ કરી રહ્યું છે, જેના દ્વારા વસ્તીના ખૂબ મોટા હિસ્સા માટે ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે છે. કૃષિ અર્થતંત્રને મજબૂત કરવામાં ખેડૂતો દ્વારા ભજવવામાં આવેલી ભૂમિકાની પ્રશંસા કરતા શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે આ સિદ્ધિઓ ખેડૂતોની સખત મહેનત, સમર્પણ અને લવચીકતા તેમજ સંવેદનશીલ અને ખેડૂત-કેન્દ્રીય સરકારી નીતિઓના સમર્થનને કારણે શક્ય બની છે. તેમણે ઉમેર્યું કે ભારતની કૃષિ વિકાસ યાત્રા અન્ન સહાયતા અને પોષણ સુરક્ષા બંને સુનિશ્ચિત કરવાના દેશના દ્રઢ સંકલ્પને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ભારતના કુલ કાર્યબળના આશરે 43 ટકા લોકો કૃષિ અને સંકળાયેલા ક્ષેત્રો સાથે જોડાયેલા છે, જે તેને દેશના અર્થતંત્રના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સ્તંભોમાંનું એક બનાવે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે કૃષિ માત્ર ખાદ્ય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી નથી પરંતુ લાખો ગ્રામીણ પરિવારો માટે આજીવિકાનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત પણ છે. પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં શરૂ કરાયેલી વિવિધ પહલોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે બિયારણની અદ્યતન જાતો, સિંચાઈનો વિસ્તાર, કૃષિ ટેકનોલોજી, ડિજિટલ સેવાઓ અને ખેડૂત સહાય યોજનાઓને લગતા કાર્યક્રમોએ દેશભરના ખેડૂતોને નોંધપાત્ર લાભો પહોંચાડ્યા છે.

ભારતના કૃષિ માળખામાં નાના અને સીમાંત ખેડૂતોની ભૂમિકા પર ભાર મૂકતાં શ્રી ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે દેશના આશરે 87 ટકા ખેડૂતો આ શ્રેણીમાં આવે છે. તેથી, ગ્રામીણ ભારતમાં સર્વસમાવેશક અને સંતુલિત વિકાસ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમને સશક્ત કરવા એ ચાવીરૂપ બાબત છે. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી કિસાન સન્માન નિધિ યોજના કરોડો ખેડૂતોને સીધી નાણાંકીય સહાય પૂરી પાડી રહી છે, જે તેમને કૃષિ અને ઘરની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મદદ કરે છે. તેવી જ રીતે, કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ યોજના અને પાક વીમા કાર્યક્રમો જેવા પ્રયાસો ખેડૂતોને અનિશ્ચિતતા અને પાકના નુકસાનના સમયે નાણાંકીય સુરક્ષા તેમજ સંસ્થાકીય સહાય પૂરી પાડી રહ્યા છે.

ટકાઉ કૃષિ વિશે વાત કરતા શ્રી ચૌહાણે જમીનના સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખવાની સાથે પ્રાકૃતિક ખેતી અને રાસાયણિક ખાતરોના સંતુલિત ઉપયોગના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે લાંબા ગાળાની કૃષિ ટકાઉપણું માટે જમીનની ફળદ્રુપતા જાળવવી અને રાસાયણિક ઇનપુટ્સ પર અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડવી જરૂરી છે. મધ્યપ્રદેશથી શરૂ કરાયેલા દેશવ્યાપી 'ખેત બચાવો અભિયાન' નો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ઝુંબેશ તળિયાના સ્તરે ખેડૂતોને વૈજ્ઞાનિક માહિતી, તકનીકી માર્ગદર્શન અને સેવાઓ પૂરી પાડવામાં મદદ કરી રહી છે. આ અભિયાનના માધ્યમથી ખેડૂતો ખેતીની પદ્ધતિઓમાં કુદરતી ખેતી અપનાવી રહ્યા છે અને જૈવિક ઘટકોનો ઉપયોગ વધારી રહ્યા છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીશ્રીએ કૃષિ અને ગ્રામીણ વિકાસમાં મહિલાઓની ભાગીદારીના મહત્વ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે મહિલા સશક્તિકરણને કૃષિ પરિવર્તનના સૌથી મજબૂત પાયા તરીકે વર્ણવ્યું હતું અને જણાવ્યું હતું કે દેશભરની કરોડો મહિલાઓ હવે સ્વસહાય જૂથો (સેલ્ફ-હેલ્પ ગ્રુપ્સ) દ્વારા કૃષિ અને સંકળાયેલી પ્રવૃત્તિઓમાં નેતૃત્વની ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, 'ડ્રોન દીદી' જેવી પહલો ગ્રામીણ ભારતમાં તકનીકી અને સામાજિક પરિવર્તનનું પ્રતીક બની રહી છે, જે મહિલાઓને આધુનિક કૃષિ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવા અને ગ્રામીણ આર્થિક વિકાસમાં વધુ સક્રિયપણે યોગદાન આપવા સક્ષમ બનાવે છે.

શ્રી ચૌહાણે આધુનિક કૃષિમાં યુવાનોની વધતી જતી ભૂમિકાને પણ રેખાંકિત કરી હતી અને જણાવ્યું હતું કે ઇનોવેશન, સ્ટાર્ટઅપ્સ, ડિજિટલ ટેકનોલોજી અને કૃષિ સાહસિકતા દ્વારા યુવાનોની વધતી ભાગીદારી આ ક્ષેત્રને વધુ આધુનિક, કાર્યક્ષમ અને આકર્ષક બનાવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે કૃષિ સાથે ટેકનોલોજીનું સંકલન નવી તકો ખોલી રહ્યું છે અને ભવિષ્ય માટે સજ્જ એવું કૃષિ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવામાં મદદ કરી રહ્યું છે જે ઉભરતા વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવા સક્ષમ છે.

બ્રિક્સ દેશોને વધુ સહયોગ માટે અપીલ કરતા શ્રી ચૌહાણે તમામ સભ્ય દેશોને નાના ખેડૂતોને સશક્ત બનાવવા, ખાદ્ય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા અને વિશ્વભરમાં ટકાઉ કૃષિ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે આ પરિષદ અનુભવોના આદાનપ્રદાન, તકનીકી સહયોગ અને નીતિગત સંવાદ દ્વારા મજબૂત ભાગીદારી બનાવવામાં મદદ કરશે. તેમના મતે, બ્રિક્સ દેશોના સામૂહિક પ્રયાસો વૈશ્વિક કૃષિને નવી દિશા આપી શકે છે અને વધુ સુરક્ષિત, ટકાઉ અને સર્વસમાવેશક કૃષિ ભવિષ્યના નિર્માણમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપી શકે છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com