ભારતને એક અગ્રણી વૈશ્વિક રોકાણ સ્થળ તરીકે મજબૂત બનાવવા અને મૂડી બજારને વધુ ગાઢ બનાવવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને અનુરૂપ, નાણા મંત્રાલયે ભારતની બહાર રહેતા વ્યક્તિગત વ્યક્તિઓ (PROIs) અને વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) માટે રોકાણની સરળતા વધારવા અને સ્થિર લાંબા ગાળાના વિદેશી મૂડી પ્રવાહને આકર્ષવા માટે શ્રેણીબદ્ધ પગલાં લીધાં છે.

મૂડી બજારોમાં વ્યવસાય કરવાની સરળતા વધારવા માટે તાજેતરના પગલાંઓના આધારે, સરકારે ઇક્વિટી અને જી-સેક (G-Secs)માં વિદેશી રોકાણને વધુ સુલભ, કાર્યક્ષમ અને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક બનાવવા માટે વધુ સુધારા હાથ ધર્યા છે.

ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ (નોન-ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ) રૂલ્સ, 2019 હેઠળ ભારતની બહાર રહેતી વ્યક્તિગત વ્યક્તિઓ દ્વારા રોકાણનું ઉદારીકરણ

કેન્દ્રીય નાણા અને કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રીએ કેન્દ્રીય બજેટ FY 2026-27માં જાહેરાત કરી હતી કે ભારતની બહાર રહેતી વ્યક્તિગત વ્યક્તિઓ (PROI)ને પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સ્કીમ દ્વારા લિસ્ટેડ ભારતીય કંપનીઓના ઇક્વિટી ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં રોકાણ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે જે અત્યાર સુધી માત્ર NRIs/OCIs માટે જ ઉપલબ્ધ હતી; અને આ યોજના હેઠળ વ્યક્તિગત PROI માટે રોકાણ મર્યાદા કોઈપણ કંપનીમાં 5% થી વધારીને 10% કરવામાં આવશે, જેમાં તમામ વ્યક્તિગત PROIs માટે એકંદર રોકાણ મર્યાદા વર્તમાન 10% થી વધારીને 24% કરવામાં આવશે.

તેનો અમલ કરવા માટે, આર્થિક બાબતોનો વિભાગ (DEA) ફોરેન એક્સચેન્જ મેનેજમેન્ટ (નોન-ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ) (થર્ડ અમેન્ડમેન્ટ) રૂલ્સ, 2026 ને સૂચિત કરી રહ્યો છે.

આ નોટિફિકેશન NRI/OCI રોકાણકારો માટે પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ ઓનબોર્ડિંગ સિસ્ટમ્સનો લાભ લઈને વિદેશી પોર્ટફોલિયો મૂડીના વધુ સક્રિય એકત્રીકરણને સરળ બનાવશે. સરળ ઓનબોર્ડિંગ અને ઓછી પાલન આવશ્યકતાઓ વ્યવસાય કરવાની સરળતામાં વધુ વધારો કરશે, જ્યારે પ્રમાણમાં સ્થિર વ્યક્તિગત વિદેશી રોકાણકારોના વ્યાપક આધારને આકર્ષિત કરશે. આ ભારતીય ઇક્વિટી બજારોમાં વધુ અને વધુ સ્થિર વિદેશી પ્રવાહને પણ ટેકો આપશે.

સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં FPI રોકાણ માટેના નિયમનકારી માળખાની સમીક્ષા

જી-સેક (G-Sec) માં FPIs ની ભાગીદારી વધારવાના દૃષ્ટિકોણ સાથે, સરકારે ફુલ્લી એક્સેસિબલ રૂટ (FAR) હેઠળ નિર્દિષ્ટ સિક્યોરિટીઝની યાદીને વિસ્તારવાનો નિર્ણય કર્યો છે જેથી તેમાં 15, 30 અને 40 વર્ષના સમયગાળાની સરકારી સિક્યોરિટીઝના નવા ઇશ્યુઅન્સ તેમજ FAR-પાત્ર સિક્યોરિટીઝના ગાળામાં સોવરિન ગ્રીન બોન્ડ્સ (SGrBs) નો પણ સમાવેશ કરી શકાય. વધુમાં, જનરલ રૂટ હેઠળ FPI રોકાણોના સંદર્ભમાં, સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FPIs) દ્વારા રોકાણ માટેના ત્રણ પ્રતિબંધો, એટલે કે શોર્ટ-ટર્મ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ લિમિટ (ટૂંકા ગાળાની રોકાણ મર્યાદા), કોન્સન્ટ્રેશન લિમિટ (એકાગ્રતા મર્યાદા) અને સિક્યોરિટી-વાઇઝ લિમિટ (સિક્યોરિટી મુજબની મર્યાદા)ને હટાવવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જ્યારે કેન્દ્ર સરકારની સિક્યોરિટીઝના બાકી સ્ટોકના 6 ટકા અને રાજ્ય સરકારની સિક્યોરિટીઝ (SGSs) ના 2 ટકાની એકંદર જથ્થાત્મક રોકાણ મર્યાદાને જાળવી રાખવામાં આવી છે. રોકાણ મર્યાદાઓની પેટા-શ્રેણીઓ, એટલે કે, 'જનરલ' અને 'લોન્ગ-ટર્મ' ને પણ સરકારી સિક્યોરિટીઝ અને SGSs માં રોકાણ માટે અનુક્રમે સિંગલ લિમિટમાં મર્જ કરવામાં આવશે.

આ પગલાં સ્મૂધ યીલ્ડ કર્વના વિકાસમાં મદદ કરશે, અને પેન્શન ફંડ્સ, ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ અને સોવરિન વેલ્થ ફંડ્સ જેવા લાંબા ગાળાના રોકાણકારો સહિત લાંબા ગાળાની, ધૈર્યવાન વિદેશી મૂડીના સ્થિર વ્યવસ્થિત પ્રવાહને આકર્ષિત કરશે. આનાથી દેશ માટે વિદેશી હૂંડિયામણના પ્રવાહમાં પણ વધારો થવાની અપેક્ષા છે.

જી-સેક (G-Secs) પરના વ્યાજ અને મૂડી લાભને ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપવી

વૈશ્વિક મૂડીને આકર્ષિત કરવા માટે સ્પર્ધાત્મક ટેક્સ વ્યવસ્થાના મહત્વને સ્વીકારીને, સરકારે સરકારી સિક્યોરિટીઝમાં FPIs દ્વારા કરવામાં આવતા રોકાણોને કોઈપણ વ્યાજ અથવા મૂડી લાભ પરના ઇનકમ ટેક્સમાંથી મુક્તિ આપીને, આ રોકાણો પર લાગુ પડતી ટેક્સ ટ્રીટમેન્ટને તર્કસંગત બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ પગલું જી-સેક (G-Secs) પરના ટેક્સેશનને અન્ય ઘણી સમાન હકુમતો સાથે સુસંગત કરશે. આ મુક્તિ 01.04.2026 થી લાગુ થશે, એટલે કે આ મુક્તિ જી-સેક (G-Secs) માં રોકાણના સંદર્ભમાં 01.04.2026 ના રોજ અથવા ત્યાર પછી FPIs ને થતા કોઈપણ વ્યાજ અથવા મૂડી લાભ પર લાગુ થશે.

બેંક ફોર ઇન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ (BIS) માટે પણ જી-સેક (G-Secs)માં તેના રોકાણથી થતા કોઈપણ વ્યાજ અથવા મૂડી લાભ માટે આવી જ ઇનકમ ટેક્સ મુક્તિ પ્રદાન કરવામાં આવી છે.

આ ટકાઉ, ધૈર્યવાન વિદેશી મૂડી અને પેન્શન ફંડ્સ, ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીઓ અને સોવરિન વેલ્થ ફંડ્સ (SWFs) જેવા લાંબા ગાળાના રોકાણકારોના સ્થિર વ્યવસ્થિત પ્રવાહને સુનિશ્ચિત કરશે.

એકસાથે જોતાં, આ સુધારાઓ ઓપરેશનલ જટિલતાઓને ઘટાડવા, માર્કેટ એક્સેસને સરળ બનાવવા અને અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય બજારો સાથે તુલનાત્મક વધુ સીમલેસ (સરળ) રોકાણ અનુભવ પ્રદાન કરવાનો લક્ષ્યાંક ધરાવે છે. આ પગલાંથી ભારતીય ઇક્વિટી અને સરકારી સિક્યોરિટીઝ માટે રોકાણકારોનો આધાર વિસ્તરશે અને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી મુખ્ય અર્થવ્યવસ્થાઓમાંની એકમાં એક્સપોઝર મેળવવા માંગતા વૈશ્વિક રોકાણકારો તરફથી વ્યાપક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન મળશે તેવી અપેક્ષા છે.

ઓર્ડિનન્સના નોટિફિકેશનને એક્સેસ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો 

BIS મુક્તિ પરના FAQs ને એક્સેસ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો 

FII મુક્તિ પરના FAQs ને એક્સેસ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો 

SM/BS/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com