પીએમ સૂર્ય ઘર: મુફ્ત બિજલી યોજનાએ 2 વર્ષમાં 40 લાખ લાભાર્થી પરિવારોનો આંકડો વટાવી દીધો છે અને મને આશા છે કે ડિસેમ્બર 2026 ના અંત સુધીમાં આપણે 75 લાખ પરિવારોનો આંકડો પાર કરી લઈશું, તેમ કેન્દ્રીય નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા તેમજ ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રી શ્રી પ્રહલાદ જોશીએ આજે અહીં આયોજિત ‘પીએમ સૂર્યઘર મુફ્ત બિજલી યોજનાના બે વર્ષ: સોલર હોમને 1 કરોડ રૂફટોપ સુધી લઈ જવું’ કાર્યક્રમ દરમિયાન યોજાયેલા એક ચેટ પ્રોગ્રામમાં ભાગ લેતા જણાવ્યું હતું.

શ્રી જોશીએ જણાવ્યું હતું કે યુટિલિટી-લિંક્ડ એગ્રીગેશન (ULA) મોડેલ ખાસ કરીને ઓછી સુવિધા ધરાવતા (અંડરસરવ્ડ) ઘરોમાં યોજનાના અમલીકરણને વેગ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ મોડેલ હેઠળ, વિવિધ રાજ્યોમાં અંદાજે 30 લાખ રૂફટોપ સોલર ઇન્સ્ટોલેશનનું આયોજન અગાઉથી જ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં વીજ વિતરણ કંપનીઓ (યુટિલિટીઝ) ઝડપી અમલીકરણ અને સ્વીકૃતિની સુવિધા આપવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ પહેલથી ખાસ કરીને 1 kW થી 3 kW વીજળીનો વપરાશ કરતા પરિવારોને ફાયદો થશે અને સસ્તી સ્વચ્છ ઊર્જાની વ્યાપક પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ મળશે. પાઇપલાઇનમાં અગાઉથી જ 65 લાખથી વધુ અરજીઓ હોવા સાથે, આ યોજના દેશભરમાં મજબૂત જાહેર ભાગીદારી અને અભૂતપૂર્વ ગતિ જોઈ રહી છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ભારતનો સોલર વૃદ્ધિ દર ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે પ્રથમ 50 GW ક્ષમતા હાંસલ કરવામાં 96 મહિના લાગ્યા હતા. આગામી 50 GW માં 36 મહિના લાગ્યા અને 100 GW થી 150 GW સુધી પહોંચવામાં માત્ર 14 મહિનાનો સમય લાગ્યો. વધુમાં ઉમેરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે મે 2026 એ પીએમ સૂર્યઘર મુફ્ત બિજલી યોજના શરૂ થયા પછીનો સૌથી મજબૂત મહિનો હતો, જેમાં એક જ મહિનામાં રેકોર્ડબ્રેક 3.16 લાખ રૂફટોપ સોલર ઇન્સ્ટોલેશન થયા હતા અને માત્ર એક જ દિવસમાં 15,000 પરિવારો જોડાયા હતા.

મંત્રીશ્રીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે યોજના અપનાવવાની ગતિ આપોઆપ વધી ગઈ છે, જે શરૂઆતમાં એક લાખ પરિવારોને જોડવા માટે 118 દિવસ લેતી હતી તે આજે ઘટીને આઠ દિવસથી પણ ઓછી થઈ ગઈ છે. તેમણે જણાવ્યું કે ₹22,750 કરોડથી વધુની સબસિડી વિતરિત કરવામાં આવી છે, જેમાં માત્ર મે 2026 માં જ ₹2,743 કરોડ  આપવામાં આવ્યા છે. “પીએમ સૂર્યઘર મુફ્ત બિજલી યોજના ભારતની સ્વચ્છ ઊર્જા સંક્રમણ અને ઊર્જા આત્મનિર્ભરતાને આગળ વધારવાની સાથે વિશ્વના સૌથી મોટા રહેણાંક સોલર બજારોમાંનું એક બજાર બનાવી રહી છે,” તેમ તેમણે જણાવ્યું હતું.

શ્રી જોશીએ જણાવ્યું હતું કે એવા સમયે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયા સંકટને કારણે વિશ્વ ઊર્જા અનિશ્ચિતતાઓનો સામનો કરી રહ્યું છે, ત્યારે પીએમ સૂર્યઘર મુફ્ત બિજલી યોજના જેવી પહેલો ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત કરી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે રૂફટોપ સોલર ઇન્સ્ટોલેશન આ યોજના પહેલા પ્રતિ માસ આશરે 7000 હતા તે વધીને આજે પ્રતિ માસ ત્રણ લાખથી વધુ થઈ ગયા છે. 17 લાખથી વધુ પરિવારોએ શૂન્ય વીજળી બિલ હાંસલ કર્યું છે, જે પરિવારોની સીધી બચત દર્શાવે છે.

મંત્રીશ્રીને વિશ્વાસ છે કે 2047 સુધીમાં દરેક ઘર પર રૂફટોપ સોલર હશે અને તેમણે જણાવ્યું કે, “પીએમ સૂર્યઘર મુફ્ત બિજલી યોજના એક જન આંદોલન બનશે.” મંત્રીએ એમ પણ જણાવ્યું હતું કે ભવિષ્ય તરફ જોતાં, જેમ જેમ સ્ટોરેજ ખર્ચ ઘટશે તેમ તેમ આપણે બેટરી એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (BESS) ને એકીકૃત કરીશું અને મોડેલ સોલર વિલેજ પહેલ દ્વારા આ યોજનાનો વ્યાપ વધારીશું.

આ કાર્યક્રમ દરમિયાન નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા સચિવ શ્રી સંતોષ કુમાર સારંગી અને અન્ય વરિષ્ઠ અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત હતા.

₹75,021 કરોડના આઉટલે સાથે 13 ફેબ્રુઆરી 2024 ના રોજ શરૂ કરાયેલી પીએમ સૂર્ય ઘર: મુફ્ત બિજલી યોજના વિશ્વનો સૌથી મોટો ઘરેલું રૂફટોપ સોલર પ્રોગ્રામ બની ગઈ છે. નેશનલ પોર્ટલ પર 1 કરોડથી વધુ પરિવારોએ નોંધણી કરાવી છે, જેમાં મે 2026 સુધીમાં 33 લાખથી વધુ રૂફટોપ સિસ્ટમ્સ ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવી છે, જેણે 12 GW થી વધુ ક્ષમતા ઉમેરી છે. રહેણાંક સોલર ક્ષમતામાં હવે રૂફટોપ સોલરનો હિસ્સો લગભગ 45% છે, જેમાં 2024-2026 દરમિયાન સ્થાપન વૃદ્ધિ વધીને 85% થઈ છે. આ યોજના 2030 સુધીમાં ભારતના 500 GW બિન-અશ્મિભૂત (નોન-ફોસિલ) ક્ષમતાના લક્ષ્યાંક તરફની પ્રગતિમાં યોગદાન આપે છે, જેમાં માર્ચ 2026 સુધીમાં કુલ સોલર ક્ષમતા 150 GW ને વટાવી ગઈ છે, જ્યારે તે ઊર્જા પહોંચ વધારે છે અને ડિસ્કોમ્સ (DISCOMs) પર સબસિડીનો બોજ ઘટાડે છે.

શ્રી જોશીએ પીએમ સૂર્ય ઘર લોગો અને વોટ્સએપ બોટ લોન્ચ કર્યા હતા. તેમણે મે 2026 માં "મન્થ ઓફ સોલર" અભિયાન દરમિયાન ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરનારાઓ સહિત શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરનારા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, ડિસ્કોમ્સ, બેંકો, વેન્ડર્સ અને અન્ય હિતધારકોને પીએમ સૂર્ય ઘર એવોર્ડ્સ એનાયત કરીને સન્માનિત કર્યા હતા.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ સીઈઈડબલ્યુ (CEEW - કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયર્નમેન્ટ એન્ડ વોટર) દ્વારા તૈયાર કરાયેલા બે અહેવાલો પણ લોન્ચ કર્યા હતા: (i) “વોટ ડ્રાઇવ્સ રૂફટોપ સોલર ઇન્સ્ટોલેશન ડિસિઝન્સ ઇન ઇન્ડિયન હોમ્સ? અન્ડરસ્ટેન્ડિંગ હાઉસહોલ્ડ ડિસિઝન મેકિંગ થ્રુ અ પેન-ઇન્ડિયા સર્વે”, અને (ii) “મેક્સિમાઇઝિંગ રૂફટોપ સોલર પરફોર્મન્સ બાય ઇનેબલિંગ અ રોબસ્ટ O&M ઇકોસિસ્ટમ – અ મલ્ટિ-બિલિયન માર્કેટ ઓપોર્ચ્યુનિટી ઇન ઇન્ડિયાઝ રેસિડેન્શિયલ RTS સેગમેન્ટ”, જેણે બહેતર જાળવણીની જરૂરિયાત અને સોલર સ્થાપન વધવાની સાથે વાર્ષિક 3.3 લાખથી વધુ રોજગારી ઊભી કરવાની સંભાવના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

આ કાર્યક્રમમાં ભારતમાં રૂફટોપ સોલરના ભાવિ માર્ગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા બે ઉચ્ચ સ્તરીય પૂર્ણાહુતિ સત્રો પણ યોજાયા હતા. પ્રથમ પ્લેનરી સેશન, “ફ્રોમ 40 લાખ ટુ 1 કરોડ: ધ પીએમ સૂર્ય ઘર જર્ની”, નવી અને પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જા, ઊર્જા અને નાણા મંત્રાલયોના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ તેમજ અગ્રણી નાણાકીય સંસ્થાઓને નીતિ, ધિરાણ અને એક કરોડ પરિવારો સુધી સોલર પહોંચાડવા માટેના અમલીકરણની પ્રાથમિકતાઓ પર વિચાર-વિમર્શ કરવા માટે એકસાથે લાવ્યા હતા. બીજા પ્લેનરી સેશન, “સબનેશનલ ફ્રન્ટિયર્સ: પાવરિંગ ધ સ્ટેટ-લેડ સોલર સર્જ” માં, રાજ્યોના ઊર્જા અગ્રણીઓએ આંતર-રાજ્ય શિક્ષણ, નવીન પ્રોત્સાહક મોડેલો અને ડિસ્કોમની ટકાઉપણું તેમજ રાજ્ય સ્તરની ઊર્જા પ્રાથમિકતાઓ સાથે રૂફટોપ સોલરના વિસ્તરણને સંતુલિત કરવાની વ્યૂહરચનાઓ પર ચર્ચા કરવા માટે બેઠક યોજી હતી.

SM/IJ/JD