પરીક્ષા પ્રક્રિયાની અખંડિતતા વધારવા અને અનધિકૃત વ્યક્તિ દ્વારા અન્ય વ્યક્તિનું સ્થાન લેવાના (ઇમ્પર્સનેશન) પ્રયાસોને રોકવાના તેના પ્રયાસમાં, યુનિયન પબ્લિક સર્વિસ કમિશન (UPSC) એ તાજેતરમાં યોજાયેલી સિવિલ સર્વિસીસ અને ઇન્ડિયન ફોરેસ્ટ સર્વિસ (પ્રિલિમિનરી) પરીક્ષા, 2026 દરમિયાન ફેસ ઓથેન્ટિકેશન (ચહેરાની ઓળખ)નું સફળતાપૂર્વક અમલીકરણ કર્યું છે. આ ફેસ-ઓથેન્ટિકેશન પ્રોટોકોલ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જે ઉમેદવારનો ફોટો અરજી ફોર્મ ભરતી વખતે અપલોડ કરવામાં આવ્યો હતો, તે જ ઉમેદવાર પરીક્ષા લખવા માટે એડમિટ કાર્ડ સાથે હાજર થાય છે. આ પ્રણાલીએ નિરીક્ષકો દ્વારા મોબાઇલ ફોન-આધારિત વેરિફિકેશન (ચકાસણી) દ્વારા પરીક્ષાના સ્થળો પર ઉમેદવારોના લાઇવ, રિયલ-ટાઇમ ઓથેન્ટિકેશનને સક્ષમ બનાવ્યું છે, જે સીમલેસ (અવરોધરહિત) ઓળખ સુનિશ્ચિત કરે છે અને ઇમ્પર્સનેશન તેમજ ગેરરીતિઓની શક્યતાઓને નાબૂદ કરે છે.

UPSCએ આ વર્ષની સિવિલ સર્વિસીસ (પ્રિલિમિનરી) પરીક્ષાઓ 2026 દરમિયાન દેશભરના તમામ 2,072 પરીક્ષા કેન્દ્રો પર રિયલ-ટાઇમ ફેસ-ઓથેન્ટિકેશનની કવાયત હાથ ધરી હતી. ફેસ ઓથેન્ટિકેશન એપ્લિકેશન ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને આઇટી મંત્રાલયના નેશનલ ઇ-ગવર્નન્સ ડિવિઝન (NeGD) ના ટેકનિકલ સહયોગથી યુપીએસસી (UPSC) દ્વારા વિકસાવવામાં અને લાગુ કરવામાં આવી છે.

UPSCએ એક એવી વ્યવસાયિક પ્રક્રિયા (બિઝનેસ પ્રોસેસ) વિકસાવી છે જેમાં દરેક ઉમેદવારને પરીક્ષા ખંડમાં પ્રવેશ મેળવવાની મંજૂરી આપવામાં આવે તે પહેલાં તેણે ફેસ-ઓથેન્ટિકેશનમાંથી પસાર થવું જરૂરી છે. UPSCએ આ પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે એક વિગતવાર એસઓપી (SOP - સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર) પણ તૈયાર કરી છે જે તમામ રાજ્યો, તમામ જિલ્લાઓ અને તમામ સ્થળો જ્યાં પરીક્ષા પ્રસ્તાવિત છે ત્યાં શેર કરવામાં આવી છે. નિરીક્ષકોને તાલીમના બહુવિધ રાઉન્ડ આપવામાં આવ્યા હતા. આ સોલ્યુશનની સુંદરતા એ હકીકતમાં રહેલી છે કે આના માટે કોઈ ખર્ચાળ હાર્ડવેરની જરૂર નથી. તે કોઈપણ એન્ડ્રોઇડ સ્માર્ટફોન પર કામ કરે છે, અને નિરીક્ષકોએ આ હેતુ માટે પોતાના મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેનાથી હાર્ડવેરનો ખર્ચ ઘટ્યો છે અને લોજિસ્ટિકલ બોજ હળવો થયો છે.

આ એપ્લિકેશનની અન્ય એક મહત્વની વિશેષતા તેની ઝડપ છે. ઉમેદવારના સામાન્ય ફેસ ઓથેન્ટિકેશન માટે જરૂરી સમય માત્ર 6 થી 8 સેકન્ડનો જ છે, જેણે સરળ પ્રવેશ સુનિશ્ચિત કર્યો અને પરીક્ષા કેન્દ્રો પર કતારો થતી અટકાવી. એપ્લિકેશનની સ્કેલેબિલિટી (ક્ષમતા વિસ્તરણ) એવી હતી કે તેનો ઉપયોગ એકસાથે 7,000 થી વધુ નિરીક્ષકો દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો, અને પીક એન્ટ્રી (પ્રવેશના મુખ્ય સમય) દરમિયાન, એપ્લિકેશને પ્રતિ મિનિટ આશરે 12,000 ઓથેન્ટિકેશનની પ્રક્રિયા કરી હતી.

આ પહેલ વિશે વાત કરતાં UPSCના અધ્યક્ષ ડૉ. અજય કુમારે જણાવ્યું હતું કે, “ઇમ્પર્સનેશન-મુક્ત પરીક્ષાઓ સુનિશ્ચિત કરવા માટે UPSC દ્વારા લેવાયેલું આ એક નવું પગલું છે. NeGD ની મદદથી આ ટેક્નોલોજી સંપૂર્ણપણે ઇન-હાઉસ (આંતરિક રીતે) વિકસાવવામાં આવી છે. જો કે, હાલના નિરીક્ષણ કર્મચારીઓનો ફેસ ઓથેન્ટિકેશન માટે લાભ લઈને, તેમને તાલીમ આપીને અને આ બધું ટૂંકા ગાળામાં પૂર્ણ કરીને આ સોલ્યુશનને મોટા પાયે તૈનાત કરવામાં પણ પડકાર રહેલો હતો. યુપીએસસી (UPSC), એનઇજીડી (NeGD) અને મેઇટી (MeitY) ની ટીમોએ 2000 થી વધુ સ્થળો પર આશરે 5.5 લાખ ઉમેદવારો સાથે આટલા મોટા પાયે આ સોલ્યુશન સફળતાપૂર્વક વિકસાવવા અને લાગુ કરવામાં ઉત્કૃષ્ટ કામગીરી કરી છે”

રિયલ-ટાઇમ ફેસ ઓથેન્ટિકેશનનું સફળ અમલીકરણ એ સિવિલ સર્વિસીસ પરીક્ષા પ્રક્રિયાની અખંડિતતાને મજબૂત કરવા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે અને તે જાહેર પરીક્ષાઓમાં પારદર્શિતા, નિષ્પક્ષતા અને તકનીકી નવીનતા પ્રત્યે કમિશનની સતત પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

SM/BS/JD