ભારત સરકારના ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે, ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ (HLC) અને કેબિનેટ સચિવાલયના ડિરેગ્યુલેશન સેલની નિયમનકારી સુધારાઓ પરની ભલામણો સાથે, જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓનું સુધારો) અધિનિયમ, 2026 દ્વારા લીગલ મેટ્રોલોજી અધિનિયમ, 2009 હેઠળ દાખલ કરાયેલા સુધારાઓના અમલીકરણની સમીક્ષા કરવા માટે 27 મે 2026 ના રોજ આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક, કેરળ, પુડુચેરી, તમિલનાડુ અને તેલંગાણા સાથે એક પ્રાદેશિક સમીક્ષા બેઠક યોજી હતી.

આ બેઠકમાં નીચેની બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું –

• નવા રજિસ્ટ્રેશન-આધારિત (નોંધણી-આધારિત) માળખાનું અમલીકરણ,
• નાના પ્રક્રિયાગત ગુનાઓ બિન-ગુનાહિત (ડિક્રિમિનલાઇઝ) કરવા અને 'ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ' (સુધારણા નોટિસ) ની શરૂઆત કરવી,
• સરકારી માન્યતા પ્રાપ્ત ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATCs) નું વિસ્તરણ અને લીગલ મેટ્રોલોજી સેવાઓનું ડિજિટાઇઝેશન (ડિજિટલીકરણ),
• કેપેસિટી બિલ્ડિંગ (ક્ષમતા નિર્માણ).

લાઇસન્સિંગમાંથી રજિસ્ટ્રેશનમાં પરિવર્તન

ચર્ચા દરમિયાન, રાજ્યોને એ સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી કે "લાઇસન્સિંગ" માંથી "રજિસ્ટ્રેશન" (નોંધણી) તરફનું પરિવર્તન સાચા અર્થમાં વિશ્વાસ-આધારિત અને સુવિધાજનક નિયમનકારી પ્રણાલીને પ્રતિબિંબિત કરે. એ વાત પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો કે નિર્ધારિત દસ્તાવેજો સબમિટ કરવા પર, બિનજરૂરી વિલંબ અથવા અગાઉની તપાસ (ઇન્સ્પેક્શન) વિના, રજિસ્ટ્રેશન આપમેળે મંજૂર થવું જોઈએ.

બિન-ગુનાહિતકરણ અને "ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ" પદ્ધતિ

વિભાગે જન વિશ્વાસ સુધારાઓ હેઠળ નવી રજૂ કરાયેલી "ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ" (સુધારણા નોટિસ) પદ્ધતિના અમલીકરણની પણ સમીક્ષા કરી હતી. આ જોગવાઈ હેઠળ, લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટની ચોક્કસ કલમો હેઠળ પ્રથમ વખત થતા પ્રક્રિયાગત ઉલ્લંઘનો માટે કોઈપણ શિક્ષાત્મક પગલાં લેવામાં આવે તે પહેલાં 'ઇમ્પ્રૂવમેન્ટ નોટિસ' આપવામાં આવશે. આ સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવાની સાથે સ્વૈચ્છિક પાલનને પ્રોત્સાહિત કરવાનો, મુકદ્દમા ઘટાડવાનો અને ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ (વ્યાપાર કરવાની સરળતા) માં સુધારો કરવાનો છે.

સરકારી માન્યતા પ્રાપ્ત ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATCs) નું વિસ્તરણ

રાજ્યોને સુધારેલા લીગલ મેટ્રોલોજી માળખાને અનુરૂપ તેમના એન્ફોર્સમેન્ટ રૂલ્સ (અમલીકરણ નિયમો) અને GATC નિયમોમાં સુધારાની પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી હતી. સહભાગી રાજ્યોએ માહિતી આપી હતી કે સુધારેલા નિયમો મુસદ્દા (ડ્રાફ્ટિંગ) અને મંજૂરીના અદ્યતન તબક્કામાં છે અને ટૂંક સમયમાં જ તેની સૂચના (નોટિફિકેશન) બહાર પાડવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.

વિભાગે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વહેલી તકે તેમના GATC નિયમો અધિસૂચિત કરવા અને GATC પદ્ધતિ હેઠળ આવરી લેવામાં આવતા સાધનોનો વ્યાપ વધારવા માટે વધુ આગ્રહ કર્યો હતો. આનાથી વેરિફિકેશન (ચકાસણી) ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં મજબૂતી આવવાની, વેરિફાયર્સ (ચકાસણીકર્તાઓ) ની ઉપલબ્ધતામાં સુધારો થવાની અને ઉદ્યોગો, વેપારીઓ તેમજ ગ્રાહકોને ઝડપી સેવા વિતરણ સક્ષમ બનવાની અપેક્ષા છે.

બેઠક દરમિયાન એ બાબત પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવી હતી કે, રદ કરાયેલા સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓફ વેટ્સ એન્ડ મેઝર્સ એક્ટ, 1976 થી વિપરીત, લીગલ મેટ્રોલોજી એક્ટ, 2009 આંતર-રાજ્ય (ઇન્ટર-સ્ટેટ) વજન અને માપની ચકાસણીની જોગવાઈ કરતું નથી. તદનુસાર, ભારત સરકારના લીગલ મેટ્રોલોજી ડિરેક્ટર દ્વારા મંજૂર કરાયેલા ગવર્નમેન્ટ એપ્રુવ્ડ ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATCs) માત્ર તે જ રાજ્ય અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની અંદર વેરિફિકેશન અને રિ-વેરિફિકેશન (પુનઃ ચકાસણી) હાથ ધરી શકે છે જેના માટે મંજૂરી આપવામાં આવી હોય. આ સ્પષ્ટતા માળખાના એકસમાન અમલીકરણને સુનિશ્ચિત કરવા અને GATC ના અધિકારક્ષેત્ર અંગેની ઓપરેશનલ અસ્પષ્ટતાને ટાળવા માટે જારી કરવામાં આવી હતી.

કેપેસિટી બિલ્ડિંગ (ક્ષમતા નિર્માણ)

વિભાગે જણાવ્યું હતું કે તકનીકી ક્ષમતાને મજબૂત કરવા અને સુધારાઓના અસરકારક અમલીકરણને ટેકો આપવા માટે ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યુટ ઓફ લીગલ મેટ્રોલોજી (IILM), રાંચી દ્વારા લીગલ મેટ્રોલોજી ઓફિસર્સ માટે તાલીમ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવશે.

બેઠક દરમિયાન ચર્ચા કરાયેલા મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં - e-Maap પોર્ટલ દ્વારા સેવાઓનું ઝડપી અને સીમલેસ વિતરણ, થર્ડ-પાર્ટી વેરિફિકેશન (તૃતીય-પક્ષ ચકાસણી) પદ્ધતિઓને મજબૂત કરવી, ગવર્નમેન્ટ એપ્રુવ્ડ ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATCs) દ્વારા વેરિફિકેશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું વિસ્તરણ, GATC માળખા હેઠળ વજન અને માપવાના સાધનોની નવી ઉમેરાયેલી શ્રેણીઓનો સમાવેશ કરવો, તેમજ લીગલ મેટ્રોલોજી ઓફિસર્સનું કેપેસિટી બિલ્ડિંગ અને ટેકનિકલ ટ્રેનિંગ (તકનીકી તાલીમ) સામેલ હતા.

વિભાગે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે પ્રામાણિક વ્યવસાયો અને વેપારીઓને ટેકો આપવા માટે પ્રક્રિયાગત પાલનને સરળ બનાવવામાં આવી રહ્યું છે, તેમ છતાં ગ્રાહકોના હિતોને અસર કરતી છેતરપિંડી, ચેડાં (ટેમ્પરિંગ) અને ઉલ્લંઘનો સામે લીગલ મેટ્રોલોજી માળખા હેઠળ કડક કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે. આ સુધારાઓનો ઉદ્દેશ્ય એક પારદર્શક, આધુનિક અને સંતુલિત નિયમનકારી ઇકોસિસ્ટમ (પરિતંત્ર) બનાવવાનો છે જે ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ અને ગ્રાહક સુરક્ષા બંનેને પ્રોત્સાહન આપે છે.

SM/IJ/GP/JD