કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયે સોમવારે ખેડૂતો, વેપારીઓ અને કૃષિ ક્ષેત્રના હિતધારકો માટે પ્રક્રિયાઓને સરળ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી મોટા સુધારાના ઉપાયોની શ્રેણીની સમીક્ષા કરી હતી, કારણ કે કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ તેમજ ગ્રામીણ વિકાસ કેન્દ્રીય મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે, કૃષિ શાસનને વધુ પારદર્શક, ટેકનોલોજી આધારિત અને કાર્યક્ષમ બનાવવા માટે મંત્રાલય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની 'રિફોર્મ એક્સપ્રેસ' હેઠળ ફેરફારોને વેગ આપશે.

બેઠક દરમિયાન, કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ મંત્રાલયના સચિવ શ્રી અતિશ ચંદ્રાએ કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રીને મંત્રાલય દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવી રહેલા વિવિધ સુધારાઓ અને આગામી સુધારાત્મક પગલાં વિશે વિગતવાર માહિતી આપી હતી.

સચિવ અતિશ ચંદ્રાએ માહિતી આપી હતી કે ઘરગથ્થુ જંતુનાશકોના વેચાણ અને સંગ્રહ માટે લાયસન્સ મેળવવાની પ્રક્રિયાને નોંધપાત્ર રીતે સરળ બનાવવામાં આવી છે. લાયસન્સ મેળવવા માટેનું અરજી ફોર્મ 3 પાનામાંથી ઘટાડીને માત્ર 1 પાનાનું કરવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત, ઉત્પાદનો સાથે ભૌતિક પત્રિકાઓ (લીફલેટ્સ) આપવાની પરંપરાગત પ્રણાલી બંધ કરવામાં આવી છે અને તેના સ્થાને ઉત્પાદનના લેબલ પર જ સીધા ક્યુઆર (QR) કોડ મૂકવામાં આવ્યા છે, જેથી વધારાની કાગળની કામગીરી નાબૂદ થઈ છે.

આ સુધારાથી મચ્છર ભગાડતી મેટ્સ, કોઈલ્સ, લિક્વિડ વેપોરાઈઝર અને વંદા મારવાના સ્પ્રે જેવા ઉત્પાદનો વેચતા 40 લાખથી વધુ છૂટક વિક્રેતાઓ અને કરિયાણાના દુકાનદારોને ફાયદો થવાની અપેક્ષા છે.

બેઠક દરમિયાન, ખાતર નિયંત્રણ આદેશ (FCO), 1985 હેઠળ નવા ખાતરોની નોંધણી પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં વિશે પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી. અગાઉ, નવા ખાતરો, તેમની વિશિષ્ટતાઓ અને વિશ્લેષણની પદ્ધતિઓનો સમાવેશ કરવા માટે દ્વિ-સ્તરીય પ્રણાલી અમલમાં હતી, જેમાં તકનીકી સમિતિ અને કેન્દ્રીય ખાતર સમિતિ બંનેની મંજૂરી આવશ્યક હતી. આ બેવડી મંજૂરીની વ્યવસ્થા હવે દૂર કરવામાં આવી છે, અને માત્ર કેન્દ્રીય ખાતર સમિતિને જ અધિકૃત કરવામાં આવી છે. અત્યાર સુધીમાં, 19 અરજદારો અને ઉત્પાદકોને આ નવી વ્યવસ્થાનો લાભ મળ્યો છે.

કૃષિ ચીજવસ્તુઓની આયાતને સુગમ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યવાળા સુધારાઓ વિશે વિગતો આપતાં અધિકારીઓએ બેઠકમાં જણાવ્યું હતું કે દેશના તમામ 649 કસ્ટમ્સ પોર્ટ પર ડિજિટલ એકીકરણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગયું છે. પ્લાન્ટ ક્વોરેન્ટાઇન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (PQMS) અને ઇન્ડિયન કસ્ટમ્સ ઇલેક્ટ્રોનિક ડેટા ઇન્ટરચેન્જ ગેટવે (ICEGATE) વચ્ચે એન્ડ-ટુ-એન્ડ એકીકરણ સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે.

કૃષિ ચીજવસ્તુઓની આયાત કરનારાઓએ હવે ICEGATE દ્વારા માત્ર એક જ અરજી સબમિટ કરવાની રહેશે, ત્યારબાદ ઇમ્પોર્ટ રિલીઝ ઓર્ડર (IRO) સીધો આયાતકારના લોગિનમાં જારી કરવામાં આવશે.

બેઠક દરમિયાન એ પણ માહિતી આપવામાં આવી હતી કે બિયારણ અને વાવેતર સામગ્રી (પ્લાન્ટિંગ મટીરીયલ્સ) ની આયાત-નિકાસ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવામાં આવી છે. સરકારે એક્ઝિમ (EXIM) સમિતિને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દીધી છે અને "પૂર્વ ભલામણ" મેળવવાની અનિવાર્ય જરૂરિયાતને પણ દૂર કરી દીધી છે, જેથી બિયારણ અને વાવેતર સામગ્રીની આયાત-નિકાસ પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી અને અનુકૂળ બની છે.

અધિકારીઓએ 'ભારત-વિસ્તાર - કૃષિમાં એઆઈ' (Bharat-VISTAAR – AI in Agriculture) પ્લેટફોર્મની પણ સમીક્ષા કરી હતી, જેનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતોના જીવનને સરળ બનાવવાનો છે. આ પ્લેટફોર્મ એક નવું કેન્દ્રીય એઆઈ-આધારિત સિસ્ટમ છે જે એક જ પ્લેટફોર્મ પર કૃષિ સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ માહિતી પ્રદાન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. 17 ફેબ્રુઆરી 2026 ના રોજ તેના પ્રથમ તબક્કાની શરૂઆત થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં આ પ્લેટફોર્મને 44 લાખથી વધુ પ્રશ્નો (ક્વેરીઝ) મળ્યા છે.

અધિકારીઓએ બેઠકમાં જણાવ્યું હતું કે અગાઉ ખેડૂતોએ માહિતી મેળવવા માટે 15 થી વધુ વિવિધ પ્લેટફોર્મની મુલાકાત લેવી પડતી હતી, જ્યારે હવે તેઓ દિવસ કે રાતના કોઈપણ સમયે એક જ જગ્યાએથી તમામ જરૂરી માહિતી મેળવી શકે છે.

કૃષિ ક્ષેત્રમાં વ્યાપાર સુગમતા (ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ) સુધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથેની અન્ય એક સુધારાત્મક પહેલ હેઠળ, સરકાર ખાતર નિયંત્રણ આદેશ (FCO), 1985 હેઠળ નવા ખાતરોની મંજૂરી પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવા પર વિચાર કરી રહી છે.

સૂચિત સુધારા હેઠળ, સ્થાપિત ગુણવત્તા અને સલામતીના ધોરણોને પૂર્ણ કરતા અકાર્બનિક ખાતરોને ફરજિયાત ફિલ્ડ ટ્રાયલ્સ (ખેત પ્રયોગો) માંથી મુક્તિ આપવામાં આવી શકે છે. આનાથી બજારમાં નવી ખાતર ટેકનોલોજીની રજૂઆતને નોંધપાત્ર રીતે વેગ મળવાની અપેક્ષા છે. અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ પ્રસ્તાવ પર સૈદ્ધાંતિક સંમતિ પહેલેથી જ સધાઈ ગઈ છે, અને ભારતીય કૃષિ અનુસંધાન પરિષદ (ICAR), કૃષિ ઉદ્યોગ અને રાજ્ય સરકારો સાથે વિગતવાર પરામર્શ કર્યા પછી, તેમજ સંબંધિત દસ્તાવેજોની સમીક્ષા કર્યા પછી, અમલીકરણ માટે આ સુધારાને આખરી ઓપ આપવામાં આવશે.

બેઠકના અંતે, કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શ્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં કૃષિ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા, તકનીકી કાર્યક્ષમતા અને સુશાસનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સુધારાની પ્રક્રિયાને વધુ તીવ્ર બનાવવા અધિકારીઓને નિર્દેશ આપ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે આ સુધારાઓનો ઉદ્દેશ્ય ખેડૂતો, વેપારીઓ, ઉદ્યોગસાહસિકો અને કૃષિ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા તમામ હિતધારકો માટે પ્રક્રિયાઓને વધુ સરળ, ઝડપી અને વધુ અસરકારક બનાવવાનો છે.

IJ/BS/JD