અદ્યતન એઆઈ (AI) આધારિત ભાષા ટેકનોલોજી દ્વારા આયુષ જ્ઞાન પ્રણાલીઓનું બહુવિધ ભારતીય ભાષાઓમાં ઝડપી ટ્રાન્સક્રિપ્શન (લેખન) અને અનુવાદ સક્ષમ કરવા માટે આજે આયુષ મંત્રાલય અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) હેઠળના ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી વિભાગ (DIBD) વચ્ચે એક એમઓયુ (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

“ભાષિણી રાજ્યમ – એક ભાષિણી સહયોગી કાર્યક્રમ” શીર્ષક હેઠળની આ પહેલ હેઠળ, ભાગીદારીનો ઉદ્દેશ્ય ભારતના રાષ્ટ્રીય ભાષા ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર એવા ભાષિણી પ્લેટફોર્મને આયુષ મંત્રાલયના વિવિધ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને સેવાઓમાં સંકલિત કરવાનો છે.

આયુષ મંત્રાલય, આયુષ ગ્રીડ (Ayush Grid) પહેલ દ્વારા, આરોગ્ય સંભાળ, ક્ષમતા નિર્માણ, સંશોધન, ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન અને સંબંધિત ક્ષેત્રોમાં કામ કરી રહ્યું છે. વ્યાપક સુલભતા અને પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારતના બંધારણની આઠમી અનુસૂચિ હેઠળ માન્યતા પ્રાપ્ત તમામ 22 અનુસૂચિત ભાષાઓમાં આયુષ ગ્રીડ હેઠળ વિકસિત કેટલાક પોર્ટલ, એપ્લિકેશન્સ અને એઆઈ-સક્ષમ સોલ્યુશન્સ ઉપલબ્ધ કરાવવાની દરખાસ્ત છે.

આ સહયોગ બહુભાષી સુલભતાને મજબૂત કરવા અને દેશભરમાં ડિજિટલ પહોંચને વિસ્તારવા માટે આયુષ ગ્રીડ પોર્ટલ, એપ્લિકેશન્સ અને એઆઈ ટૂલ્સ સહિત આયુષ ડિજિટલ સોલ્યુશન્સમાં ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણીની ટેકનોલોજીને સંકલિત કરશે. આયુર્વેદ, યુનાની, સિદ્ધ, યોગ અને કુદરતી ચિકિત્સા, સોવા-રિગ્પા અને હોમિયોપેથી સંબંધિત આરોગ્ય સંભાળ અને સુખાકારી સંચાર માટે ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ બહુભાષી પરિભાષા પ્રણાલીઓ વિકસાવવા, આયુષ ભાષાના ડેટાસેટ્સને મજબૂત કરવા અને સંદર્ભિત એઆઈ મોડલ બનાવવા માટે પણ લક્ષિત પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવશે.

આ એમઓયુ પર આયુષ મંત્રાલયના ડિરેક્ટર ડૉ. સુબોધ કુમાર અને ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી વિભાગના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) શ્રી અમિતાભ નાગ દ્વારા સત્તાવાર રીતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ હસ્તાક્ષર આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચા અને આયુષ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ ડૉ. કવિતા જૈનની પ્રેરક ઉપસ્થિતિમાં થયા હતા.

દરેક ભારતીય ભાષામાં આયુષ જ્ઞાનને સુલભ બનાવવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા, આયુષ મંત્રાલયના સચિવ વૈદ્ય રાજેશ કોટેચાએ જણાવ્યું હતું કે, “આયુષ ચિકિત્સા પદ્ધતિઓ અપાર સભ્યતાનું જ્ઞાન અને સાંસ્કૃતિક ઊંડાણ ધરાવે છે. સર્વસમાવેશક આરોગ્ય સંભાળ વિતરણ અને જાહેર પહોંચ માટે આ જ્ઞાન દરેક ભારતીય ભાષામાં સુલભ બને તે સુનિશ્ચિત કરવું આવશ્યક છે. ભાષિણી સાથેના આ સહયોગ દ્વારા, અમારો ઉદ્દેશ્ય આયુષ ઇકોસિસ્ટમમાં બહુભાષી ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાનો, મજબૂત ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ પરિભાષાઓ વિકસાવવાનો અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર એઆઈ પ્રણાલીઓ બનાવવાનો છે જે ભાષાકીય સરહદોની પેલે પાર નાગરિકોને અવિરતપણે મદદ કરી શકે.”

પાયાના સ્તરે આરોગ્ય સંભાળની સુલભતા સુધારવામાં બહુભાષી એઆઈ ટેકનોલોજીની પરિવર્તનકારી ક્ષમતા પર ભાર મૂકતા, આયુષ મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ ડૉ. કવિતા જૈને જણાવ્યું હતું કે, “આયુષ મંત્રાલયે સુલભતા અને સેવા વિતરણમાં સુધારો કરવા માટે ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો લાભ લેવા પર સતત ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. ભાષિણી દ્વારા પ્રદર્શિત કરાયેલ બહુભાષી એઆઈ સોલ્યુશન્સ, ખાસ કરીને પ્રિસ્ક્રિપ્શન જનરેટ કરવામાં સક્ષમ ડોક્ટર-દર્દી સંવાદ પ્રણાલીઓ, તૃણમૂલ સ્તરે આરોગ્ય સંભાળની સુલભતાને મજબૂત કરવામાં ટેકનોલોજીની પરિવર્તનકારી ક્ષમતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ સહયોગ વધુ સર્વસમાવેશક અને નાગરિક-કેન્દ્રિત ડિજિટલ હેલ્થકેર ઇકોસિસ્ટમ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું દર્શાવે છે.”

ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી વિભાગના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી (CEO) શ્રી અમિતાભ નાગે જણાવ્યું હતું કે, “ડિજિટલ જાહેર સેવાઓ સુધી સમાન પહોંચ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભાષા-સર્વસમાવેશક એઆઈ પ્રણાલીઓ મહત્વપૂર્ણ છે. આયુષ મંત્રાલય સાથેના આ સહયોગ દ્વારા, અમારો ઉદ્દેશ્ય બહુભાષી અને વૉઇસ-સક્ષમ આરોગ્ય સંભાળ ઇકોસિસ્ટમ્સ બનાવવાનો છે જે નાગરિકોને તેમની પસંદગીની ભાષાઓમાં સપોર્ટ કરવા માટે સક્ષમ હોય, જ્યારે ભારતના વ્યાપક ડિજિટલ પબ્લિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિઝનને મજબૂત બનાવે છે.”

આયુષ ગ્રીડના ઓએસડી (OSD) શ્રી નમન ગોયલે જણાવ્યું હતું કે યોગ પોર્ટલ અને આયુષ ગ્રીડના માસ્ટર પોર્ટલ, MAISP એ પહેલેથી જ ભાષિણી પ્લગઇનની આવૃત્તિને સંકલિત કરી દીધી છે અને દેશભરના વપરાશકર્તાઓ પાસેથી તેમની સ્થાનિક ભાષાઓમાં પ્રોત્સાહક પ્રતિભાવો પ્રાપ્ત કર્યા છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર થયા પછી, આયુષ ગ્રીડ ઇકોસિસ્ટમ હેઠળના તમામ પોર્ટલ ભાષિણી પર ઓનબોર્ડ કરવામાં આવશે, જેનાથી આયુષ સેવાઓ ભાષાના અવરોધોને પાર કરીને દેશના તમામ પ્રદેશોના લોકો સુધી પહોંચી શકશે.

આ પહેલ દેશના વિવિધ ભાષાકીય પ્રદેશોમાં સુલભતા અને નાગરિક જોડાણ સુધારવા માટે આયુષ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મમાં ભાષિણી અનુવાદ APIs, સ્પીચ (ભાષણ) અને વૉઇસ ટેકનોલોજીના સંકલનની સુવિધા આપશે. ચર્ચાઓમાં હેલ્થકેર સેક્ટર માટે ગ્લોસરી-બિલ્ડિંગ (શબ્દાવલિ નિર્માણ) અને ભવિષ્યના બહુભાષી એઆઈ મોડલના વિકાસ માટે પ્રમાણભૂત આયુષ પરિભાષાઓ માટેના ભારતના ડિજિટલ ભંડાર એવા નમસ્તે (NAMASTE) પોર્ટલનો લાભ લેવાની તકો પણ ચકાસવામાં આવી હતી.

વાતચીત દરમિયાન, ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી વિભાગે ડિજિટલ સમાવેશીકરણમાં સુધારો કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે અનેક નાગરિક-કેન્દ્રિત ઉપયોગના કેસો (use cases) નું પ્રદર્શન કર્યું હતું. મુખ્ય પ્રદર્શનોમાં બહુભાષી સ્પીચ ઇન્ટરફેસનો ઉપયોગ કરીને એઆઈ-સક્ષમ ડોક્ટર-દર્દી પ્રિસ્ક્રિપ્શન જનરેશન સિસ્ટમ, શ્રુતલેખ (Shrutlekh) દ્વારા રીઅલ-ટાઇમ મીટિંગ ટ્રાન્સક્રિપ્શન અને મિનિટ્સ ઓફ મીટિંગ (બેઠકની નોંધો) જનરેશન, બ્લુ-કોલર રોજગાર સહાય માટે વૉઇસ-આધારિત સીવી-બિલ્ડિંગ સોલ્યુશન્સ અને ભારતના પ્રાચીન હસ્તપ્રત વારસાના ડિજિટાઇઝેશન અને સંરક્ષણ પર કેન્દ્રિત ભાષા ટેકનોલોજી સાધનોનો સમાવેશ થાય છે.

આ સહયોગ દેશભરમાં એક સર્વસમાવેશક, સુલભ અને નાગરિક-કેન્દ્રિત આયુષ ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે ઉભરતી ડિજિટલ ટેકનોલોજીનો લાભ લેવા તરફ આયુષ મંત્રાલયની સતત પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

IJ/NP/JD