સુરક્ષિત આરોગ્ય સંભાળ વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવાની તેની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ મજબૂત બનાવતા, કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ભાગીદારીમાં અને સંબંધિત કેન્દ્રીય મંત્રાલયો અને વિભાગોના સંકલન સાથે, 4th May થી 10th May 2026 સુધી રાષ્ટ્રવ્યાપી અગ્નિ સુરક્ષા સપ્તાહની ઉજવણી શરૂ કરી છે.

આ ઉજવણીનો પ્રારંભ કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવના નેતૃત્વમાં “આરોગ્ય સુવિધાઓમાં અગ્નિ સુરક્ષા” (Fire Safety in Health Facilities) વિષય પર રાષ્ટ્રવ્યાપી શપથ ગ્રહણ સમારોહ સાથે કરવામાં આવ્યો હતો, જે અગ્નિ નિવારણ, સજ્જતા અને પ્રતિભાવ પ્રણાલીઓને મજબૂત કરવા માટે આરોગ્ય સંભાળ સંસ્થાઓ અને હિતધારકોની સામૂહિક પ્રતિબદ્ધતાને પુનઃપુષ્ટ કરે છે.

આ અવસર પર સંબોધન કરતા કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવ શ્રીમતી પુણ્ય સલિલા શ્રીવાસ્તવે પ્રકાશિત કર્યું હતું કે આ વર્ષના અગ્નિ સુરક્ષા સપ્તાહની થીમ —“સુરક્ષિત શાળાઓ, સુરક્ષિત હોસ્પિટલો અને અગ્નિ સુરક્ષા પ્રત્યે જાગૃત સમાજ: અગ્નિ નિવારણ માટે સાથે મળીએ” એ બાબત પર ભાર મૂકે છે કે આપણી સંસ્થાઓમાં સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવી એ એક સહિયારી અને સામૂહિક જવાબદારી છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે અગ્નિ સુરક્ષા સપ્તાહ હાલના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવાની, સુવિધાઓનું પર્યાપ્ત ઓડિટ કરવામાં આવ્યું છે કે કેમ તેની તપાસ કરવાની અને ઉકેલવાની જરૂર હોય તેવી ખામીઓ અને વિસંગતતાઓને ઓળખવાની મહત્વપૂર્ણ તક પૂરી પાડે છે. ક્ષમતા નિર્માણ પર ભાર મૂકતા, તેમણે જણાવ્યું હતું કે આરોગ્ય સંભાળ વ્યાવસાયિકો અગ્નિની કટોકટીના સમયે અસરકારક રીતે પ્રતિસાદ આપવા માટે પર્યાપ્ત રીતે તાલીમબદ્ધ અને સંવેદનશીલ હોવા જોઈએ. તેમણે વધુમાં તમામ રાજ્યો અને આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓને IHIP પોર્ટલ પર નિયમિતપણે ફાયર સેફ્ટી ઓડિટની વિગતો અપલોડ કરવા વિનંતી કરી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આવી પદ્ધતિઓ પાલનને સંસ્થાગત બનાવશે અને સુરક્ષાના ધોરણો જાળવવા માટે સતત રીમાઇન્ડર તરીકે કામ કરશે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય સચિવે એ બાબતે પણ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે અનેક સરકારી સંસ્થાઓ સહિત 50,000 થી વધુ સહભાગીઓએ iGOT ફાયર સેફ્ટી કોર્સ પહેલેથી જ પૂર્ણ કરી લીધો છે, અને આવા પ્રયાસોને વ્યાપક બનાવવાની મહત્વતા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે અંતમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જનભાગીદારી દ્વારા દેશભરમાં અગ્નિ સુરક્ષાને મજબૂત કરવામાં અર્થપૂર્ણ અને ટકાઉ અસર હાંસલ કરી શકાય છે.

આ પ્રસંગે સંબોધન કરતા, નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી (NDMA) ના સભ્ય અને વડા શ્રી કૃષ્ણ એસ. વત્સએ આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિ સુરક્ષા માટે સક્રિય, પ્રણાલી-આધારિત અભિગમની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે હોસ્પિટલોમાં અગ્નિ સુરક્ષા મજબૂત કરવા માટે દેશવ્યાપી અભિયાન હાથ ધરવું જોઈએ અને જાણ કરી હતી કે NDMA ક્ષમતા નિર્માણ અને સજ્જતા વધારવા માટે રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે સમાન પહેલોની સાથે પાંચ પ્રાદેશિક કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે. તેમણે અગ્નિ સુરક્ષા પર સતત જાગૃતિના પ્રયાસોની સાથે નિયમિત ઓડિટ માટે સ્વ-પ્રમાણપત્ર મિકેનિઝમ્સ સ્થાપિત કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. સુવિધાના સ્તરે સજ્જતાની જરૂરિયાતની વાત કરી હતી, તેમણે જણાવ્યું હતું કે દરેક હોસ્પિટલ પાસે અગ્નિની કટોકટીમાં પ્રતિસાદ આપવા માટે સજ્જ પર્યાપ્ત તાલીમબદ્ધ આરોગ્ય સંભાળ વ્યાવસાયિકો હોવા જોઈએ, સાથે સાથે સ્પષ્ટપણે નિર્ધારિત અને પ્રેક્ટિસ કરેલી સ્થળાંતર પ્રક્રિયાઓ હોવી જોઈએ.

આ પ્રસંગે બોલતા, ડાયરેક્ટર જનરલ (ફાયર સર્વિસીસ) શ્રી સુનીલ કુમાર ઝાએ આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિ સુરક્ષા માટે સક્રિય અને પ્રણાલી-આધારિત અભિગમના નિર્ણાયક મહત્વની વાત કરી હતી. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે હોસ્પિટલો અત્યંત સંવેદનશીલ અને જટિલ વાતાવરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યાં સામાન્ય ભૂલ પણ ગંભીર પરિણામો લાવી શકે છે. સુરક્ષાના ધોરણોનું કડક પાલન, નિયમિત ઓડિટ અને ક્ષમતા નિર્માણની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા, તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે સજ્જતા, સંકલન અને સતત તકેદારી એ અગ્નિની ઘટનાઓને રોકવા અને અસરકારક કટોકટી પ્રતિસાદ સુનિશ્ચિત કરવા માટેની ચાવી છે.

આ પ્રસંગે મંત્રાલયે સત્તાવાર રીતે 'આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિ અને જીવન સુરક્ષા પર રાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકા (2026)' લોન્ચ કરી હતી. આ માર્ગદર્શિકા અગ્રણી સંસ્થાઓ અને હોસ્પિટલોની વિશાળ શ્રેણીના નિષ્ણાતો સાથે વ્યાપક પરામર્શ દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે, જે સમગ્ર આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિ સુરક્ષા વધારવા માટે એક મજબૂત અને વ્યાપક માળખું સુનિશ્ચિત કરે છે.

માર્ગદર્શિકા વ્યાપકપણે અનેક જટિલ પરિમાણોને સંબોધિત કરે છે, જેમાં ગવર્નન્સ ફ્રેમવર્ક, જોખમ આકારણી અને શમન, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્લાનિંગ, ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમ્સ, આરોગ્ય સંભાળ કર્મચારીઓની તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ, પાલન મિકેનિઝમ્સ અને જાગૃતિ પેદા કરવાનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ્સ (ICUs), નિયોનેટલ ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ્સ (NICUs), પેડિયાટ્રિક ઇન્ટેન્સિવ કેર યુનિટ્સ (PICUs) અને ઓપરેશન થિયેટર્સ (OTs) જેવા વિશિષ્ટ ઉચ્ચ-જોખમવાળા વિસ્તારો માટે અપડેટ કરેલી જોગવાઈઓનો પણ સમાવેશ કરે છે, જ્યાં કડક સુરક્ષા પ્રોટોકોલ આવશ્યક છે.

આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિના જોખમોના નિવારણ અને શમન અંગે જાગૃતિ અને સંસ્થાગત સજ્જતા વધારવા માટે અગ્નિ સુરક્ષા સપ્તાહ દરમિયાન દેશભરમાં પ્રવૃત્તિઓની વ્યાપક શ્રેણીની પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે. રાષ્ટ્રવ્યાપી શપથ ગ્રહણ સમારોહ ઉપરાંત, આ પ્રવૃત્તિઓમાં વ્યવસ્થિત ફાયર સેફ્ટી ઓડિટ, અગ્નિ ઓળખ અને શમન પ્રણાલીઓ પર મોક ડ્રીલ અને લાઈવ નિદર્શન, દર્દીઓના સ્થળાંતરની કવાયત અને શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ અને ટેકનિકલ જ્ઞાનનો પ્રસાર કરવા માટે રચાયેલ ટેકનિકલ વેબિનારોની શ્રેણીનો સમાવેશ થાય છે.

અસરકારક અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલયે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને અપડેટ કરેલી અને વિગતવાર ચેકલિસ્ટ મોકલી છે, જેમાં તેમને તમામ આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓ — સરકારી અને ખાનગી બંનેને — સખત અગ્નિ અને ઇલેક્ટ્રિકલ સેફ્ટી ઓડિટ હાથ ધરવા નિર્દેશ આપવા વિનંતી કરી છે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ખાસ કરીને મેડિકલ કોલેજો અને મોટી ટર્શિયરી કેર સંસ્થાઓમાં લક્ષિત જાગૃતિ પહેલોનું આયોજન કરવા માટે પણ પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા છે. આ પહેલોમાં પોસ્ટર-મેકિંગ અને ક્વિઝ સ્પર્ધાઓ તેમજ અગ્નિ ઓળખ અને શમન સાધનો અને પ્રણાલીઓના શ્રેષ્ઠ ઉપયોગ પર વ્યવહારુ નિદર્શનોનો સમાવેશ થાય છે, જેથી આરોગ્ય સંભાળ વ્યાવસાયિકો અને વિદ્યાર્થીઓમાં સુરક્ષા પ્રત્યે સભાનતાની સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન મળે.

મંત્રાલયે તમામ હિતધારકોને આ સપ્તાહ લાંબી ઉજવણીમાં સક્રિયપણે જોડાવા અને નિર્ધારિત માર્ગદર્શિકાને તેના સાચા અર્થમાં અપનાવવા આહવાન કર્યું છે, જેનો સર્વોચ્ચ ધ્યેય સમગ્ર દેશમાં દર્દીઓ, સંભાળ રાખનારાઓ અને આરોગ્ય સંભાળ કાર્યકરો માટે સુરક્ષિત, લવચીક અને પ્રતિભાવશીલ આરોગ્ય સંભાળ ઇકોસિસ્ટમ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

'આરોગ્ય સંભાળ સુવિધાઓમાં અગ્નિ અને જીવન સુરક્ષા પર રાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકા (2026)' આ લિંક દ્વારા એક્સેસ કરી શકાય છે:

https://www.mohfw-dohfw.gov.in/static/uploads/2026/05/62dc36c7ac9aeedefb0e969de50686d1.pdf

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com