સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા વિભાગ દ્વારા 15th ઓગસ્ટ 2020ના રોજ 272 ઓળખાયેલા સૌથી સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં નશા મુક્ત ભારત અભિયાન (NMBA) શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું અને હવે 15 ઓગસ્ટ 2023થી તેનો વિસ્તાર દેશના તમામ જિલ્લાઓમાં કરવામાં આવ્યો છે. નશા મુક્ત ભારત અભિયાનનો હેતુ જન-જન સુધી પહોંચવાનો અને નશીલા પદાર્થોના ઉપયોગ વિશે જાગૃતિ ફેલાવવાનો છે.

અત્યાર સુધીમાં, પાયાના સ્તરે હાથ ધરવામાં આવેલી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સહિત દેશભરમાં વિવિધ સ્તરે આયોજિત 8.3 લાખથી વધુ પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા 9.5+ કરોડ યુવાનો, 6.47+ કરોડ મહિલાઓ અને 28,000+ નશા મુક્તિ મિત્ર (અગાઉ માસ્ટર વોલેન્ટિયર્સ તરીકે ઓળખાતા) સહિત 26+ કરોડ લોકોને નશીલા પદાર્થોના સેવન અંગે સંવેદનશીલ બનાવવામાં આવ્યા છે.

નેશનલ એક્શન પ્લાન ફોર ડ્રગ ડિમાન્ડ રિડક્શન (NAPDDR) ના મોનિટરિંગ અને અમલીકરણ માળખાને મજબૂત કરવાના એક મહત્વપૂર્ણ પગલામાં, પંજાબના માનનીય રાજ્યપાલ અને ચંદીગઢના પ્રશાસક શ્રી ગુલાબચંદ કટારિયા અને માનનીય કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને અધિકારિતા મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમારે 24 એપ્રિલ, 2026ના રોજ ચંદીગઢમાં ચિંતન શિબિરના ઉદ્ઘાટન સત્રમાં અપગ્રેડ કરેલી નશા મુક્ત ભારત અભિયાન (NMBA) 2.0 એપ લોન્ચ કરી હતી. આ ઉન્નત એપ્લિકેશન રાજ્યો/જિલ્લાઓ અને અન્ય હિસ્સેદારો માટે રાષ્ટ્રીય, રાજ્ય, જિલ્લા અને સંસ્થાકીય સ્તરે અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે રીઅલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગ, મોનિટરિંગ અને સંકલનની સુવિધા માટે કેન્દ્રીય ડિજિટલ સાધન તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. અપગ્રેડ કરેલ સંસ્કરણ હાલની ક્ષમતાઓ પર નિર્મિત છે જ્યારે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને ડેટા-આધારિત શાસનને વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે નવી સુવિધાઓ રજૂ કરે છે.

NMBA એપ, જે હાલમાં અધિકૃત વપરાશકર્તાઓ માટે સુલભ છે, તે રાજ્યો, જિલ્લાઓ, આધ્યાત્મિક સંસ્થાઓ અને અન્ય હિસ્સેદારોને નશા મુક્ત ભારત અભિયાન હેઠળની પ્રવૃત્તિઓને અપલોડ કરવામાં અને ટ્રેક કરવામાં લગભગ રીઅલ-ટાઇમ વિઝિબિલિટી સાથેના એકીકૃત ડેશબોર્ડ દ્વારા સપોર્ટ કરે છે. તે જાગૃતિના પ્રયાસોને સરળ બનાવવા માટે નશા મુક્તિ મિત્રો માટે પાયાની સંચાર સહાય સાથે માહિતી, શિક્ષણ અને સંચાર (IEC) સામગ્રી પ્રદાન કરીને સંસાધન પ્લેટફોર્મ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. આ એપમાં માસ્ટર વોલેન્ટિયર્સ (નશા મુક્તિ મિત્ર) ને ઓનબોર્ડ કરવા અને મેનેજ કરવા માટે એક સરળ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે, અને સંસ્થાઓને તેમના આઉટરીચના ભાગરૂપે પ્રતિજ્ઞા લેવાની પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવા સક્ષમ બનાવે છે. આ ઉપરાંત, તે મુખ્ય હેલ્પલાઇન નંબરો એટલે કે વ્યસનમુક્તિ હેલ્પલાઇન અને MANAS હેલ્પલાઇન, જેમાં વ્યસનમુક્તિ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સપોર્ટ સેવાઓ, તેમજ મૂળભૂત તકનીકી સહાય સંપર્કોની સુવિધા આપે છે.

NMBA 2.0 એપમાં નવી સુવિધાઓ

હાલની સુવિધાઓ ઉપરાંત, NMBA 2.0 એપ માટે મજબૂતીકરણ પદ્ધતિમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• નાગરિકો માટે સુલભતા: હવે ઈ-પ્રતિજ્ઞા લેવા, IEC સામગ્રીની ઍક્સેસ, હેલ્પલાઇન સપોર્ટ અને વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્રની વિગતોની સુવિધાઓ સાથે નાગરિકો માટે ઉપલબ્ધ છે.
• ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ સંસ્થાઓ (GIAs) માટે સમર્પિત એક્સેસ: GIAs ને હવે ભૂમિકા-આધારિત એક્સેસ સાથે પ્લેટફોર્મ પર ઓનબોર્ડ કરવામાં આવશે, જે વ્યસનમુક્તિ સુવિધાઓ પર પ્રવૃત્તિઓના રીઅલ-ટાઇમ રિપોર્ટિંગ અને મોનિટરિંગને સક્ષમ કરશે.
• GIA સંસ્થાઓ માટે અનુદાનની રીઅલ-ટાઇમ સ્થિતિ: આ એપ તમામ GIAsની અનુદાન સ્થિતિને સમાવિષ્ટ કરે છે જે DoSJE, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને GIAs માટે સુલભ છે, જે વધુ પારદર્શિતા, સુવ્યવસ્થિત ફંડ ટ્રેકિંગ અને ગ્રાન્ટના ઉપયોગમાં ઉન્નત જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરે છે.
• ‘નજીકનું વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્ર’ સુવિધા: વપરાશકર્તાઓને નજીકના વ્યસનમુક્તિ કેન્દ્રને ઓળખવા દે છે, જે ઝડપી રેફરલ અને સારવાર સેવાઓ સુધી બહેતર પહોંચ સક્ષમ બનાવે છે.
• ફીડબેક મિકેનિઝમ: સતત સુધારણા માટે જનતાને પ્રતિભાવો (ફીડબેક) શેર કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

NMBA 2.0 એપનું લોન્ચિંગ સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ્સને મજબૂત કરવા અને ડ્રગની માંગ ઘટાડવાના પ્રયાસોના અસરકારક અમલીકરણ માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મનો લાભ લેવાની સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને રેખાંકિત કરે છે.

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com