પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિ વિશે મીડિયાને માહિતગાર રાખવાના સતત આઉટરીચના ભાગરૂપે, ભારત સરકારે આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે એક બ્રીફિંગ બોલાવી હતી. પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો, વિદેશ મંત્રાલય અને માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, પ્રદેશમાં રહેલા ભારતીય નાગરિકોને સહાય અને મુખ્ય ક્ષેત્રોમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે અપડેટ્સ પ્રદાન કર્યા હતા. કોલસા મંત્રાલયે પણ કોલસા ક્ષેત્રને લગતા અપડેટ્સ શેર કર્યા હતા.

કોલસા ક્ષેત્રના અપડેટ્સ

કોલસા મંત્રાલયે કોલસાની ઉપલબ્ધતાની વર્તમાન સ્થિતિ અને દેશભરમાં અવિરત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં અંગે અપડેટ આપ્યું હતું. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર: વર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિમાં, કોલસા ક્ષેત્ર વધુ મોટી જવાબદારી વહન કરે છે અને ભારતીય રેલવેના સમર્થન અને ખાણો તથા થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં પૂરતા કોલસાના સ્ટોક સાથે ગ્રાહકોની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે. આખું વર્ષ સક્રિય અભિગમ અને સમયસર આયોજન સાથે, પશ્ચિમ એશિયાની બદલાતી પરિસ્થિતિ પહેલા જ પૂરતો સ્ટોક તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો, જે ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે અને દેશને સંભવિત વિક્ષેપોથી બચાવે છે.

બદલાતા ભૌગોલિક રાજકીય ઘટનાક્રમને ધ્યાનમાં રાખીને, કોલસા મંત્રાલયે સક્રિય અને સંકલિત પગલાં હાથ ધર્યા છે, જેમાં સંવર્ધિત ઉપલબ્ધતા દ્વારા પરવડે તેવા અભિગમ અને વીજળી મંત્રાલય, ભારતીય રેલવે અને રાજ્ય સરકારો સાથે ગાઢ સંકલનનો સમાવેશ થાય છે જેથી કોલસાનો અવિરત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરી શકાય અને અછતને રોકી શકાય.

કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ અને સિંગરેની કોલિયરીઝ કંપની લિમિટેડે વિસ્ફોટકો અને ડીઝલના વધેલા ભાવ સહિતના ઊંચા ઇનપુટ ખર્ચને ગ્રાહકો પર લાદ્યા વગર પોતે સહન કર્યા છે.

પરવડે તેવી ક્ષમતા અને ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડે ઇ-ઓક્શન હેઠળ કોલસાની રિઝર્વ પ્રાઈસ ઘટાડી છે અને ઇ-ઓક્શન તથા સ્ટેટ નોમિનેટેડ એજન્સી મિકેનિઝમ દ્વારા પુરવઠો વધાર્યો છે. નાના, મધ્યમ અને અન્ય ગ્રાહકો માટે કોલસાના પુરવઠાને આ બે માધ્યમો દ્વારા ઈષ્ટતમ બનાવવામાં આવ્યો છે, જેમાં તાત્કાલિક અને ટૂંકા ગાળાની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ઉચ્ચ ફાળવણી કરવામાં આવી છે.

કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડે માર્ચ 2026 માં ઇ-ઓક્શનની આવૃત્તિમાં વધારો કર્યો હતો, જેમાં 32.53 મિલિયન ટન કોલસાની ઓફર કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 13.32 મિલિયન ટન (આશરે 40.94 ટકા) બુક કરવામાં આવ્યો હતો, જે પૂરતા પુરવઠાનો સંકેત આપે છે. એપ્રિલ 2026 માટે, 25.80 મિલિયન ટન ઓફર કરતા 30 ઇ-ઓક્શનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે; અત્યાર સુધીમાં 3.20 મિલિયન ટન ઓફર કરવામાં આવ્યો છે અને 1.24 મિલિયન ટન (આશરે 38.75 ટકા) બુક થયો છે.

મંત્રાલયે રાજ્ય સરકારોને સમયસર માંગ રજૂ કરવા અને નફાખોરી તથા સંગ્રહખોરી રોકવા તેમજ ન્યાયી વિતરણ સુનિશ્ચિત કરવાની સલાહ આપી છે. સ્ટેટ નોમિનેટેડ એજન્સીઓ દ્વારા કોલસાના ઉપાડ (offtake) નું દૈનિક નિરીક્ષણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. વર્ષ 2025-26 માટે વાર્ષિક સરેરાશ ઉપાડ ફાળવણી સામે 14.26 ટકા હતો, જેમાં રાજ્યોને બાકીની ફાળવણી 31.03.2026 પછી 90 દિવસની અંદર ઉપાડવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી; લંબાવવામાં આવેલા સમયગાળા દરમિયાન ઉપાડ 14.75 ટકા છે.

રાજ્યો સાથેના સંકલન બાદ બિહાર, ગુજરાત, હિમાચલ પ્રદેશ, મધ્યપ્રદેશ, ઓડિશા, પંજાબ અને ત્રિપુરાએ ફાળવણીની વિનંતીઓ સબમિટ કરી છે અને વર્ષ 2026-27 માટે કુલ 1.502 મિલિયન ટન કોલસો ફાળવવામાં આવ્યો છે. બાકીના રાજ્યોની વિનંતીઓ મળ્યા બાદ તેમને ફાળવણી કરવામાં આવશે.

સમગ્ર વેલ્યુ ચેઇનમાં કોલસાનો પૂરતો બફર સ્ટોક જાળવવામાં આવ્યો છે. 06.04.2026 ના રોજ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ્સમાં કોલસાનો સ્ટોક 55.18 મિલિયન ટન છે, જે તાજેતરના વપરાશના આધારે આશરે 24 દિવસ માટે પૂરતો છે. આ ઉપરાંત, ખાણોમાં અને ટ્રાન્ઝિટમાં આશરે 171.90 મિલિયન ટન કોલસો ઉપલબ્ધ છે, જેમાં કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડ, સિંગરેની કોલિયરીઝ કંપની લિમિટેડ, કેપ્ટિવ માઇન્સ, બંદરો અને ટ્રાન્ઝિટમાં રહેલા સ્ટોકનો સમાવેશ થાય છે.

કોલસાનું ઉત્પાદન કોઈ પણ ખાધ વગર વપરાશના સ્તર સાથે મેળ ખાય છે, અને ભારતીય રેલવે તરફથી ઉપાડમાં સહયોગ પૂરતો છે. મજબૂત લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ અને આરામદાયક સ્ટોક સ્થિતિ સાથે, કોલસા ક્ષેત્ર રાષ્ટ્રની ઊર્જા જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે સંપૂર્ણ રીતે સજ્જ છે.

ઊર્જા પુરવઠો અને ઇંધણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે વર્તમાન ઇંધણ પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે અપડેટ શેર કર્યું છે, જેમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) ને અસર કરતા ચાલુ વિકાસ વચ્ચે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPG ની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી છે. એ નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

જાહેર સલાહ અને નાગરિક જાગૃતિ

• નાગરિકોને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ગભરાટમાં (panic purchase) ખરીદી ટાળવા અને માત્ર અધિકૃત સ્ત્રોતોની માહિતી પર આધાર રાખવા સલાહ આપવામાં આવે છે.
• LPG ગ્રાહકોને ડિજિટલ બુકિંગ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવા અને વિતરકોની મુલાકાત લેવાનું ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
• નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કુકટોપ્સ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
• તમામ નાગરિકોને વર્તમાન પરિસ્થિતિ દરમિયાન ઊર્જા બચાવવા માટે વિનંતી કરવામાં આવે છે.

સરકારી સજ્જતા અને પુરવઠા વ્યવસ્થાપન પગલાં

• ચાલુ ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિ હોવા છતાં, સરકારે ઘરેલું LPG અને PNG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપી છે, ખાસ કરીને હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ માટે.
• સરકારે પુરવઠા અને માંગ બંને પક્ષે કેટલાક તર્કસંગત પગલાં પહેલેથી જ અમલમાં મૂક્યા છે, જેમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદન વધારવું, શહેરી વિસ્તારોમાં બુકિંગ અંતરાલ 21 થી વધારીને 25 દિવસ અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં 45 દિવસ સુધી કરવાનો અને પુરવઠા માટેના ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતા આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
• LPG ની માંગ પરનું દબાણ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે.
• કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ કરવા માટે રાજ્યોને વધારાનો કોલસો પૂરો પાડવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી ગ્રાહકો માટે નવા PNG કનેક્શનની સુવિધા આપવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે સંકલિત પ્રયાસો અને સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓ

• રાજ્ય સરકારોને આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ, 1955 અને LPG નિયંત્રણ આદેશ, 2000 હેઠળ પુરવઠા પર નજર રાખવા અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા માટે સત્તા આપવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 27.03.2026 અને 02.04.2026 ના પત્રો દ્વારા નાગરિકોને ઇંધણની પૂરતી ઉપલબ્ધતા અંગે આશ્વસ્ત કરવા સક્રિય જાહેર સંદેશાવ્યવહારની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સમીક્ષા બેઠકો યોજવામાં આવી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, 02.04.2026 (સચિવ, MoPNG ની અધ્યક્ષતામાં) અને 06.04.2026 (સચિવ, MoPNG સાથે માહિતી અને પ્રસારણ તથા ગ્રાહક બાબતોના સચિવોની અધ્યક્ષતામાં) બેઠકો યોજવામાં આવી હતી, જેમાં નીચેની બાબતો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો:
  • દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગ આપવી અને નિયમિત જાહેર સલાહ (advisories) બહાર પાડવી.
  • સોશિયલ મીડિયા પર ફેક ન્યૂઝ / ખોટી માહિતી પર સક્રિયપણે નજર રાખવી અને તેનો સામનો કરવો.
  • જિલ્લા વહીવટીતંત્ર દ્વારા દૈનિક અમલીકરણ અભિયાનને સઘન બનાવવું અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ના સંકલનમાં દરોડા અને તપાસ ચાલુ રાખવી.
  • તેમના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વ્યાપારી LPG ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ફાળવવામાં આવેલા વધારાના SKO (સુપિરિયર કેરોસીન ઓઈલ) માટે ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
  • PNG અપનાવવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
  • LPG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવી, ખાસ કરીને ઘરેલું જરૂરિયાતો માટે, અને પુરવઠાની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરોના લક્ષિત વિતરણને અપનાવવું.
• તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે કંટ્રોલ રૂમ અને જિલ્લા મોનિટરિંગ કમિટીઓની સ્થાપના કરી છે.
• હાલમાં 24 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ આપી રહ્યા છે.

અમલીકરણ અને દેખરેખની કાર્યવાહી

• LPG ની સંગ્રહખોરી અને કાળાબજારને રોકવા માટે દેશભરમાં અમલીકરણની કાર્યવાહી ચાલુ છે. ગઈકાલે દેશભરમાં અંદાજે 4000 દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ 1000 સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
• આજદિન સુધી દેશભરમાં 56,000 થી વધુ LPG સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે.
• જાહેર ક્ષેત્રની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ અચાનક તપાસને સઘન બનાવી છે અને 1770 થી વધુ કારણદર્શક નોટિસ પાઠવી છે, 175 LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર દંડ લાદ્યો છે અને 51 ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપને સસ્પેન્ડ કરી છે.

LPG પુરવઠો ઘરેલું LPG પુરવઠાની સ્થિતિ:

• પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિને કારણે LPG પુરવઠો પ્રભાવિત થવાનું ચાલુ છે.
• LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર સ્ટોક ખતમ થયો (dry-outs) હોવાના કોઈ અહેવાલ નથી.
• સમગ્ર ઉદ્યોગમાં ઓનલાઇન LPG બુકિંગ વધીને આશરે 95% થયું છે.
• ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી વધીને આશરે 91% થઈ છે જેથી ગેરરીતિ અટકાવી શકાય.
• ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સામાન્ય રહી છે.
• 07.04.2026 ના રોજ 53.5 લાખથી વધુ ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી કરવામાં આવી હતી.

વ્યાપારી LPG પુરવઠો અને ફાળવણીના પગલાં:

• કુલ વ્યાપારી LPG ફાળવણી વધારીને કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના આશરે 70% કરવામાં આવી છે, જેમાં 10% સુધારા-લિંક્ડ ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારત સરકારે 08.04.2026 ના પત્ર દ્વારા હવે જાણ કરી છે કે –
  • ફાર્મા, ફૂડ, પોલિમર, એગ્રીકલ્ચર, પેકેજિંગ, પેઇન્ટ, યુરેનિયમ, હેવી વોટર, સ્ટીલ, સીડ, મેટલ, સિરામિક, ફાઉન્ડ્રી, ફોર્જિંગ, ગ્લાસ, એરોસોલ વગેરે ક્ષેત્રોના ઔદ્યોગિક એકમો પણ તેમના માર્ચ 2026 પહેલાના બલ્ક નોન-ડોમેસ્ટિક LPG વપરાશના સ્તરના 70% પુરવઠો મેળવશે, જે દૈનિક 0.2 TMT ની એકંદર ક્ષેત્રીય મર્યાદાને આધીન રહેશે.
  • આ ફાળવણી હેઠળ બલ્ક LPG મેળવવા માટે 21.03.2026 ના પત્રના પેરા (b) માં OMCs સાથે નોંધણી અને પેરા (c) માં CGD સંસ્થાઓને PNG માટેની અરજી સંબંધિત શરતો પણ સંબંધિત ઉદ્યોગોએ પૂર્ણ કરવાની રહેશે. જો કે, જો ઉપરોક્ત ઉદ્યોગો LPG નો ઉપયોગ ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં અભિન્ન ઇનપુટ તરીકે અથવા વિશિષ્ટ હેતુઓ માટે કરે છે જે કુદરતી ગેસ દ્વારા બદલી શકાતા નથી, તો PNG માટેની અરજી સંબંધિત આવશ્યકતા માફ કરવામાં આવશે.
• ભારત સરકારે 06.04.2026 ના પત્ર દ્વારા જાણ કરી છે કે દરેક રાજ્યમાં સ્થળાંતરિત મજૂરોને વિતરણ માટે ઉપલબ્ધ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરોની દૈનિક માત્રા 2-3 માર્ચ 2026 દરમિયાન સ્થળાંતરિત મજૂરોને સરેરાશ દૈનિક પુરવઠાના આધારે બમણી કરવામાં આવી રહી છે, જે 21.03.2026 ના પત્રમાં ઉલ્લેખિત 20% ની મર્યાદાથી વધુ છે. આ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) ની સહાયથી તેમના રાજ્યના માત્ર સ્થળાંતરિત મજૂરોને સપ્લાય કરવા માટે રાજ્ય સરકારના નિકાલ પર રહેશે.
• 23 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 8.9 લાખ 5-કિલોના ફ્રી ટ્રેડ LPG સિલિન્ડર વેચાયા છે.
• જાહેર ક્ષેત્રની OMCs એ છેલ્લા 5 દિવસમાં 5 કિલોના FTL સિલિન્ડર માટે આશરે 1600 જાગૃતિ શિબિરોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં 14,000 થી વધુ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડર વેચાયા હતા.
• 07.04.2026 ના રોજ દેશભરમાં 1.1 લાખથી વધુ 5 કિલોના FTL સિલિન્ડર વેચાયા હતા, જે ફેબ્રુઆરી-26 મહિનાના દૈનિક સરેરાશ 77,000 ની સામે છે.
• IOCL, HPCL અને BPCL ના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટરોની ત્રણ સભ્યોની સમિતિ વ્યાપારી LPG વિતરણનું આયોજન કરવા માટે રાજ્યના સત્તાધિકારીઓ અને ઉદ્યોગ મંડળો સાથે સંકલન કરી રહી છે.
• 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં આશરે 93,085 મેટ્રિક ટન વ્યાપારી LPG (49 લાખથી વધુ 19-કિલોના સિલિન્ડરની સમકક્ષ) વેચાયા છે. ગઈકાલે 6646 મેટ્રિક ટન વ્યાપારી LPG (3.5 લાખથી વધુ 19-કિલોના સિલિન્ડરની સમકક્ષ) વેચાયા હતા.

કુદરતી ગેસ પુરવઠો અને PNG વિસ્તરણ પહેલ

• પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રો સુરક્ષિત પુરવઠો મેળવવાનું ચાલુ રાખશે, જેમાં ઘરેલું PNG અને CNG પરિવહનને 100% પુરવઠો સામેલ છે.
• ઉપલબ્ધ ઈન્વેન્ટરી અને સુનિશ્ચિત LNG કાર્ગોના આગમનના આધારે, ફર્ટિલાઇઝર પ્લાન્ટ્સને એકંદર ગેસ ફાળવણીમાં વધુ 5% નો વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે જેથી તે 09.04.2026 થી તેમના છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના આશરે 95% સુધી પહોંચી જાય.
• સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન (CGD) નેટવર્ક સહિત અન્ય ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ક્ષેત્રોમાં ગેસ પુરવઠો પણ 06.04.2026 થી વધુ 10% વધારવામાં આવ્યો છે.
• CGD સંસ્થાઓને વ્યાપારી LPG ની ઉપલબ્ધતા અંગેની ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે હોટેલ, રેસ્ટોરાં અને કેન્ટીન જેવી વ્યાપારી સંસ્થાઓ માટે PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવા માટે સલાહ આપવામાં આવી છે.
• IGL, MGL, GAIL ગેસ અને BPCL સહિતની CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
• રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્કના વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓ ઝડપી બનાવવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વ્યાપારી LPG ની વધારાની 10% ફાળવણીની ઓફર કરી છે, જો તેઓ LPG થી PNG માં લાંબા ગાળાના સંક્રમણમાં મદદ કરી શકે.
• ગુજરાત, કર્ણાટક, આંધ્રપ્રદેશ, કેરળ વગેરે જેવા 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પહેલાથી જ PNG વિસ્તરણ સુધારાઓ સાથે જોડાયેલ વધારાની વ્યાપારી LPG ફાળવણી મેળવી રહ્યા છે.
• PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને પાંચ દિવસની અંદર શાળાઓ, હોસ્ટેલ, કોમ્યુનિટી કિચન અને આંગણવાડી રસોડા જેવી સંસ્થાઓને જ્યાં પાઇપલાઇન ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં PNG દ્વારા જોડવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
• માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે અગ્રતાના ધોરણે અરજીઓ પર પ્રક્રિયા કરવા માટે ત્રણ મહિના માટે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે એક્સિલરેટેડ એપ્રુવલ ફ્રેમવર્ક (Accelerated Approval Framework) અપનાવ્યું છે.
• ભારત સરકારે 24.03.2026 ના ગેઝેટ દ્વારા આવશ્યક ચીજવસ્તુ અધિનિયમ, 1955 હેઠળ કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશોના વિતરણ (પાઇપલાઇન્સ અને અન્ય સુવિધાઓ નાખવા, બાંધવા, સંચાલન અને વિસ્તરણ દ્વારા) ઓર્ડર, 2026 ની સૂચના આપી છે. આ આદેશ દેશભરમાં પાઇપલાઇન નાખવા અને વિસ્તરણ કરવા માટે એક સુવ્યવસ્થિત અને સમયમર્યાદા ધરાવતું માળખું પૂરું પાડે છે, જે મંજૂરીઓમાં વિલંબ અને જમીન પ્રાપ્તિની સમસ્યાઓને દૂર કરે છે, અને રહેણાંક વિસ્તારો સહિત કુદરતી ગેસ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ઝડપી વિકાસને સક્ષમ બનાવે છે. તે PNG નેટવર્ક વૃદ્ધિને વેગ આપશે, લાસ્ટ માઇલ કનેક્ટિવિટી વધારશે અને સ્વચ્છ ઇંધણ તરફના સંક્રમણને ટેકો આપશે, જેનાથી ઊર્જા સુરક્ષા મજબૂત થશે અને ભારતની ગેસ-આધારિત અર્થવ્યવસ્થા આગળ વધશે તેવી અપેક્ષા છે.
• સંરક્ષણ મંત્રાલયે સંરક્ષણ રહેણાંક વિસ્તારોમાં PNG ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સ્થાપનાને ઝડપી બનાવવા માટે 30 જૂન 2026 સુધી ટૂંકા ગાળાની નીતિમાં ફેરફાર જારી કર્યા છે.
• PNGRB એ PNG વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઈવ 2.0 ને 30 જૂન 2026 સુધી લંબાવી છે.
• સ્વચ્છ, વધુ સુરક્ષિત અને આત્મનિર્ભર ઊર્જા ભવિષ્યને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે, ભારત સરકારે એક મોડેલ ડ્રાફ્ટ સ્ટેટ CBG પોલિસી વિકસાવી છે. મોડેલ પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય રાજ્યોને CBG વિકાસ માટે પોતાનું રોકાણકાર-મૈત્રીપૂર્ણ અને અમલીકરણ-લક્ષી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા માટે સક્ષમ કરવા માટે એક વ્યાપક લવચીક માર્ગદર્શક માળખા તરીકે સેવા આપવાનો છે. જે રાજ્યો આ પસંદ કરશે, તેમને વ્યાપારી LPG ની વધારાની ફાળવણીના આગામી હપ્તા માટે પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
• માર્ચ 2026 થી, આશરે 3.87 લાખ PNG કનેક્શન્સમાં ગેસ પૂરો પાડવામાં આવ્યો છે (gasified) અને આશરે 4.21 લાખ વધારાના ગ્રાહકોએ નવા કનેક્શન માટે નોંધણી કરાવી છે.
• 17,100 થી વધુ PNG ગ્રાહકોએ MYPNGD.in વેબસાઇટ દ્વારા તેમના LPG કનેક્શન સરેન્ડર કર્યા છે.

ક્રૂડની સ્થિતિ અને રિફાઇનરી કામગીરી

• તમામ રિફાઇનરીઓ પૂરતી ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સાથે ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
• ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદન વધારવામાં આવ્યું છે.
• ભારત સરકારે 01.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા ભારતમાં પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિતની રિફાઈનિંગ કંપનીઓને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, રસાયણ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ વગેરે જેવા જટિલ ક્ષેત્રો માટે ચોક્કસ જથ્થા અને સેન્ટર ફોર હાઇ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત રિફાઇનરી સ્ત્રોત પર આધારિત C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના અમુક લઘુત્તમ જથ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.
• ઉપરોક્ત વિભાગો સાથે સંબંધિત કંપનીઓ માટે 800 મેટ્રિક ટન/દિવસની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.

રિટેલ ઇંધણની ઉપલબ્ધતા અને કિંમતના પગલાં

• દેશભરના રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
• મધ્ય પૂર્વની કટોકટીને કારણે ક્રૂડના ભાવમાં અસામાન્ય વધારો થયો છે; જો કે, ગ્રાહકોના રક્ષણ માટે, ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10નો ઘટાડો કર્યો છે.
• સ્થાનિક ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર લિટર દીઠ ₹21.5 અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર લિટર દીઠ ₹29.5 ના દરે નિકાસ લેવી લાદવામાં આવી છે.
• પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવમાં કોઈ વધારો કરવામાં આવ્યો નથી અને તે યથાવત છે.
• સરકારે નાગરિકોને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવા સલાહ આપી છે અને રાજ્ય સરકારોને પ્રેસ બ્રીફિંગ દ્વારા સચોટ માહિતી પ્રસારિત કરવા વિનંતી કરી છે.

કેરોસીનની ઉપલબ્ધતા અને વિતરણના પગલાં

• નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી પૂરી પાડવામાં આવી છે.
• ભારત સરકારે 29.03.2026 ના ગેઝેટ નોટિફિકેશન દ્વારા PDS SKO મુક્ત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં માત્ર રસોઈ અને પ્રકાશના હેતુ માટે PDS સુપિરિયર કેરોસીન ઓઈલ (SKO) ના વિતરણની સુવિધા આપી છે –
  • જિલ્લા દીઠ મહત્તમ બે PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનો (પ્રાધાન્યમાં કંપનીની માલિકીના અને કંપની સંચાલિત - COCO) ને 5,000 લિટર સુધી PDS SKO સંગ્રહ કરવાની મંજૂરી છે.
  • આ PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનો દરેક જિલ્લામાં રાજ્ય સરકાર અથવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના વહીવટીતંત્ર દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવશે.
• 18 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત હોવાનું જણાવ્યું નથી.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

પર્શિયન ગલ્ફમાં હાલની દરિયાઈ પરિસ્થિતિ અને ભારતીય જહાજો અને ક્રૂને સુરક્ષિત રાખવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે પણ જાણકારી આપવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

• પ્રદેશમાં તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે સંકળાયેલી કોઈ ઘટના બની નથી.
• ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ), જહાજ માલિકો, RPSL એજન્સીઓ અને ભારતીય મિશનના સંકલનમાં પરિસ્થિતિનું સતત નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે.
• DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ 24x7 કાર્યરત છે અને સક્રિય થયા પછી 5481 કોલ્સ અને 11,726 ઈમેઈલ હેન્ડલ કર્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 139 કોલ્સ અને 673 ઈમેઈલનો સમાવેશ થાય છે.
• DG શિપિંગે અત્યાર સુધીમાં 1754 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત આવવાની સુવિધા આપી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં એરપોર્ટ અને ગલ્ફના વિવિધ પ્રાદેશિક સ્થળોએથી 63 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
• ભારતભરના બંદરોની કામગીરી સામાન્ય રીતે ચાલુ છે અને કોઈ ભીડના અહેવાલ નથી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને પુડુચેરીના સ્ટેટ મેરીટાઇમ બોર્ડ્સ દ્વારા સુચારૂ કામગીરીની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
• મંત્રાલય ભારતીય નાવિકોના કલ્યાણ અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશન અને દરિયાઈ હિતધારકો સાથે સંકલન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

ભારતીય મિશન દ્વારા આપવામાં આવતી સહાય સહિત પ્રદેશમાં તાજેતરના વિકાસ વિશે બ્રીફિંગ દરમિયાન માહિતી શેર કરવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે: વિદેશ મંત્રાલય પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યું છે. આ પ્રદેશમાં વિશાળ ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સુનિશ્ચિત કરવું એ અમારી સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે. ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારોને સહાય કરવા માટે, મંત્રાલયમાં એક સમર્પિત વિશેષ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે. મંત્રાલય માહિતી શેર કરવા અને પ્રયાસોને સંતુલિત કરવા માટે રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે નિયમિત સંપર્કમાં છે.

સમગ્ર પ્રદેશમાં મિશનો અને પોસ્ટ્સ સતત કામ કરી રહ્યા છે, ચોવીસ કલાક હેલ્પલાઇન્સ ચલાવી રહ્યા છે અને ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, સંસ્થાઓ અને ભારતીય કંપનીઓ સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે. નાગરિકો માટે અપડેટેડ માહિતી પ્રદાન કરતી નિયમિત એડવાઈઝરી બહાર પાડવામાં આવી રહી છે. મિશનો સ્થાનિક સરકારો સાથે ગાઢ સંપર્કમાં છે અને વિઝા, કોન્સ્યુલર સેવાઓ, હવાઈ ક્ષેત્રના પ્રતિબંધો હોય તેવા પડોશી દેશો દ્વારા ટ્રાન્ઝિટ અને જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં લોજિસ્ટિકલ સપોર્ટ પૂરો પાડવા સહિત ભારતીય નાગરિકોની સમસ્યાઓ અને ચિંતાઓનું સક્રિયપણે નિરાકરણ લાવી રહ્યા છે.

જ્યાં હવાઈ ક્ષેત્ર ખુલ્લું છે તેવા દેશોમાંથી પ્રદેશથી ભારત માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી, આશરે 7,88,000 મુસાફરોએ પ્રદેશથી ભારતની મુસાફરી કરી છે.

ઇઝરાયેલ, ઇરાક, કુવૈત અને બહેરીનમાં ફ્લાઇટ પ્રતિબંધો અને હવાઈ ક્ષેત્ર બંધ હોવાને કારણે, ભારતીય નાગરિકોની મુસાફરી વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા સુલભ કરવામાં આવી રહી છે:

• ઇરાનથી, આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન થઈને ભારત
• ઇઝરાયેલથી, ઇજિપ્ત અને જોર્ડન થઈને ભારત
• ઇરાકથી, જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત
• અને કુવૈત તથા બહેરીનથી, સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત

ભારતીય દૂતાવાસે એક નવી એડવાઈઝરી જારી કરીને ભારતીય નાગરિકોને દૂતાવાસ સાથેના સંકલનમાં સલાહ મુજબના માર્ગો દ્વારા ઝડપથી ઇરાન છોડવા વિનંતી કરી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ઇરાનમાં અંદાજે 7,500 ભારતીય નાગરિકો બાકી છે. ગઈકાલ સુધીમાં, દૂતાવાસે આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન સાથેની જમીન સરહદ દ્વારા 1,864 ભારતીય નાગરિકોને ઇરાનમાંથી બહાર નીકળવાની સુવિધા આપી છે. જેમાં 935 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અને 472 ભારતીય માછીમારોનો સમાવેશ થાય છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમ અંગેનું નિવેદન

"અમે જે યુદ્ધવિરામ થયો છે તેને આવકારીએ છીએ અને આશા રાખીએ છીએ કે તે પશ્ચિમ એશિયામાં કાયમી શાંતિ તરફ દોરી જશે. જેમ કે અમે અગાઉ સતત હિમાયત કરી છે, ચાલુ સંઘર્ષનો વહેલી તકે અંત લાવવા માટે તણાવ ઓછો કરવો, સંવાદ અને મુત્સદ્દીગીરી આવશ્યક છે.

સંઘર્ષને કારણે લોકોએ પહેલેથી જ પુષ્કળ વેદના ભોગવી છે અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠો તથા વેપાર નેટવર્ક ખોરવાઈ ગયા છે. અમે અપેક્ષા રાખીએ છીએ કે હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દ્વારા નેવિગેશનની અવરોધ વિનાની સ્વતંત્રતા અને વાણિજ્યનો વૈશ્વિક પ્રવાહ જળવાઈ રહેશે.

ભારત હંમેશા શાંતિની તરફેણમાં રહ્યું છે. અમે એવા તમામ પગલાંને આવકારીએ છીએ જે શાંતિ અને સ્થિરતા તરફ દોરી જાય છે. અમને આશા છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં આ ઘટનાક્રમ યુક્રેનમાં શાંતિના પ્રયાસોને પણ પ્રોત્સાહિત કરશે."

SM/JY/JD