પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમ અંગે આંતર-મંત્રાલય બ્રીફિંગ

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય

પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમ અંગે આંતર-મંત્રાલય બ્રીફિંગ

PNG સુધારા માટે 8 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વધારાની LPG ફાળવણી મળી રહી છે; 3 રાજ્યોની અરજીઓ વિચારણા હેઠળ છે

સરકારે CHT ફાળવણી મુજબ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ, અને કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ સહિતના નિર્ણાયક ક્ષેત્રોને C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના સપ્લાયની મંજૂરી આપી છે

છેલ્લા પાંચ દિવસમાં 55,000 થી વધુ PNG કનેક્શન ગેસીફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે

23 માર્ચથી અત્યાર સુધીમાં 4.3 લાખથી વધુ - 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે નિર્ણાયક પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિ આપી છે

આ મુક્તિનો લાભ પ્લાસ્ટિક, પેકેજિંગ, ટેક્સટાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, ઓટોમોટિવ ઘટકો અને અન્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્રો જેવા પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક અને ઇન્ટરમીડિએટ્સ પર નિર્ભર ક્ષેત્રોને મળશે

વેપારને સુરક્ષિત રાખવા અને નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે સક્રિય પગલાં લેવામાં આવ્યા છે

વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતર-મંત્રાલય સંકલન, નિકાસકાર સુવિધા, લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ અને લક્ષિત રાહત પગલાં શરૂ કરવામાં આવ્યા છે

આ પ્રદેશમાંથી અત્યાર સુધીમાં 975 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત આવવાની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 11 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે

વિદેશ મંત્રાલય પ્રદેશમાં બદલાતી જતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે; ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે

28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 6,24,000 મુસાફરોએ ભારતની મુસાફરી કરી છે; ફ્લાઇટની સ્થિતિમાં સુધારો થઈ રહ્યો છે

પોસ્ટેડ ઓન: 02 APR 2026 6:19PM by PIB Ahmedabad

પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી જતી પરિસ્થિતિ વચ્ચે, ભારત સરકાર નાગરિકોને નિયમિત અપડેટ્સ દ્વારા માહિતગાર રાખવાના પ્રયાસો ચાલુ રાખી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, આજે નેશનલ મીડિયા સેન્ટર ખાતે મીડિયા બ્રીફિંગ યોજાઈ હતી, જેમાં પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગો અને વિદેશ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ બળતણની ઉપલબ્ધતા, દરિયાઈ કામગીરી, આ પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોને પૂરી પાડવામાં આવતી સહાય અને એકંદર સ્થિરતા જાળવવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાં અંગે અપડેટ્સ પૂરા પાડ્યા હતા. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઈનડાયરેક્ટ ટેક્સીસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC), નાણા મંત્રાલય અને વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના અધિકારીઓએ પણ ભાગ લીધો હતો, જેમાં CBIC એ ટેક્સ અને ડ્યુટી સંબંધિત હસ્તક્ષેપોની રૂપરેખા આપી હતી, જ્યારે વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા વિક્ષેપોને ધ્યાનમાં રાખીને વેપારને સુરક્ષિત રાખવા અને નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો.

ઊર્જા પુરવઠો અને બળતણની ઉપલબ્ધતા

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે વર્તમાન બળતણ પુરવઠાની સ્થિતિ અંગે અપડેટ પૂરું પાડ્યું હતું, જેમાં પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશો અને LPGની અવિરત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવતા પગલાંની રૂપરેખા આપવામાં આવી હતી. એવું નોંધવામાં આવ્યું હતું કે:

ક્રૂડ અને રિફાઇનરીઓ

તમામ રિફાઇનરીઓ ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે, પૂરતો ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે અને પેટ્રોલ તથા ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

રિટેલ આઉટલેટ્સ

દેશભરમાં તમામ રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
મધ્ય પૂર્વના સંકટને પરિણામે ક્રૂડના ભાવમાં અસાધારણ વધારો થયો છે. ગ્રાહકોને આ પ્રભાવથી બચાવવા માટે, ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10નો ઘટાડો કર્યો છે.
ભારત સરકારે ઘરેલું બજારમાં આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹21.5 અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર પ્રતિ લિટર ₹29.5ની નિકાસ લેવી લાદી છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં અફવાઓને કારણે પેનિક બાયિંગના કિસ્સા નોંધાયા છે, જેના પરિણામે રિટેલ આઉટલેટ્સ પર અસાધારણ ઉંચું વેચાણ અને ભીડ જોવા મળી છે. જોકે, દેશના તમામ પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના નિયમિત છૂટક ભાવ યથાવત છે. જાહેર ક્ષેત્રની ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (PSU OMCs) ને પેટ્રોલ પર લિટર દીઠ રૂ. 24.40 અને ડીઝલ પર લિટર દીઠ રૂ. 104.99 ની અન્ડર રિકવરી થઈ રહી છે.

સરકારે જનતાને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવાની તેની સલાહ પુનરાવર્તિત કરી છે અને રાજ્ય સરકારોને નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ દ્વારા સચોટ માહિતી પ્રસારિત કરવા વિનંતી કરી છે.

કુદરતી ગેસ

ઘરેલું PNG અને CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% પુરવઠા સાથે અગ્રતા ફાળવણી ચાલુ છે.
ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને પુરવઠો સરેરાશ વપરાશના લગભગ 80% પર જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
CGD સંસ્થાઓને રેસ્ટોરાં, હોટલ અને કેન્ટીન જેવા વ્યાપારી સંસ્થાનો માટે PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
કાર્યરત યુરિયા પ્લાન્ટ્સમાં પુરવઠો તેમના છેલ્લા છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના લગભગ 70-75% પર સ્થિર છે. પાઇપલાઇન કામગીરી જાળવી રાખવા માટે વધારાના LNG અને RLNG પુરવઠો મેળવવામાં આવી રહ્યો છે.
ખાતર પ્લાન્ટ સહિતના ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને સ્પોટ ધોરણે વધારાની જરૂરિયાત જણાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
IGL, MGL, GAIL Gas અને BPCL જેવી CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
ભારત સરકારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્ક વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓમાં ઝડપ લાવવા વિનંતી કરી છે.

LPG થી PNG માં સંક્રમણ સાથે જોડાયેલ વ્યાપારી LPG ની વધારાની 10% ફાળવણી રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ઓફર કરવામાં આવી છે, જેમાં સુધારા-લક્ષી રાજ્યો માટે વધુ ફાળવણીની ભલામણ કરવામાં આવી છે. હાલમાં, આઠ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આ વધારાની ફાળવણી પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે, અને અન્ય ત્રણ રાજ્યો પાસેથી મળેલી અરજીઓ હાલમાં વિચારણા હેઠળ છે.

PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને જ્યાં પણ નજીકમાં પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં રહેણાંક શાળાઓ, કોલેજો, હોસ્ટેલ, સામુદાયિક રસોડા અને આંગણવાડી રસોડા માટે પાંચ દિવસની અંદર PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે ત્રણ મહિનાના સમયગાળા માટે ઘટાડેલી સમયમર્યાદા સાથે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ત્વરિત મંજૂરી ફ્રેમવર્ક અપનાવ્યું છે.
ભારત સરકારે કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશો વિતરણ ઓર્ડર, 2026 નોટિફાય કર્યો છે, જે પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણ અને લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ ફ્રેમવર્ક પૂરું પાડે છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયે 30 જૂન 2026 સુધી સંરક્ષણ રહેણાંક વિસ્તારોમાં PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્સ્ટોલેશનને ઝડપી બનાવવા માટે કામચલાઉ નીતિ ફેરફાર જારી કર્યો છે.
PNGRB એ PNG વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઇવ 2.0 ને 30 જૂન 2026 સુધી લંબાવી છે.
છેલ્લા પાંચ દિવસમાં 110 ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં 55,000 થી વધુ PNG કનેક્શન ગેસીફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે.

LPG

પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિને કારણે LPG ના પુરવઠાને અસર થઈ છે.

ઘરેલું LPG પુરવઠો:

LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર કોઈ ડ્રાય-આઉટના અહેવાલ નથી.
ગઈકાલે ઉદ્યોગના ધોરણે ઓનલાઈન LPG સિલિન્ડર બુકિંગ વધીને 95% થયું છે.
ડિસ્ટ્રિબ્યુટર સ્તરે ડાયવર્ઝન રોકવા માટે, ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી ફેબ્રુઆરી-2026 માં 53% થી વધારીને ગઈકાલે 85% કરવામાં આવી છે.
ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સામાન્ય છે.

વ્યાપારી LPG પુરવઠો:

ભારત સરકારે 01.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા ભારતમાં પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિતની રિફાઇનિંગ કંપનીઓને સેન્ટર ફોર હાઈ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત વિશિષ્ટ જથ્થા અને રિફાઇનરી સ્ત્રોતના આધારે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ વગેરે જેવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના ચોક્કસ લઘુત્તમ જથ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.
સરકારે ગ્રાહકોને આંશિક વ્યાપારી LPG પુરવઠો (20%) પહેલેથી જ પુનઃસ્થાપિત કર્યો હતો. વધુમાં, ભારત સરકારે 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા PNG વિસ્તરણ માટેના ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ સુધારાઓના આધારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વધારાના 10% વ્યાપારી LPG ફાળવવાની દરખાસ્ત કરી હતી.
ભારત સરકારે 21.03.2026 ના પત્ર દ્વારા રાજ્યોને વ્યાપારી LPG ની બીજી 20% ફાળવણીની મંજૂરી આપી છે, જે કુલ ફાળવણીને 50% (PNG વિસ્તરણ માટેના સુધારા આધારિત 10% ફાળવણી સહિત) સુધી લઈ જશે. આ વધારાની 20% ફાળવણી રેસ્ટોરાં, ઢાબા, હોટલ, ઔદ્યોગિક કેન્ટીન, ફૂડ પ્રોસેસિંગ/ડેરી, રાજ્ય સરકાર અથવા સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સબસિડીવાળી કેન્ટીન/આઉટલેટ્સ, સામુદાયિક રસોડા અને સ્થળાંતરિત મજૂરો માટે 5 કિલોના FTL જેવા ક્ષેત્રોને અગ્રતાના ધોરણે આપવામાં આવશે.
ભારત સરકારે 27.03.2026 ના પત્ર દ્વારા વ્યાપારી LPG માટે વધારાની 20% ફાળવણી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે (આનાથી કુલ વ્યાપારી ફાળવણી કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના 70% સુધી પહોંચશે, જેમાં 10% સુધારા આધારિત ફાળવણી સામેલ છે). આ વધારાની 20% ફાળવણી સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, ટેક્સટાઈલ, ડાઈ, કેમિકલ્સ અને પ્લાસ્ટિકને પ્રાથમિકતા સાથે ઉદ્યોગોને આપવામાં આવશે. આમાં, પ્રોસેસ ઉદ્યોગો અથવા જેમને વિશિષ્ટ હીટિંગ હેતુઓ માટે LPG ની જરૂર હોય અને જેને કુદરતી ગેસ દ્વારા બદલી શકાતી નથી તેમને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
23 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં 4.3 લાખથી વધુ - 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે.
મોટાભાગના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ ભારત સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકા મુજબ બિન-ઘરેલું LPG ફાળવવાના આદેશો જારી કર્યા છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વ્યાપારી સંસ્થાઓ દ્વારા 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 60,370 MT ઉપાડ કરવામાં આવ્યો છે.

કેરોસીન

નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
કેરોસીન-મુક્ત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં PDS SKO ના વિતરણની સુવિધા આપવામાં આવી છે, જેમાં જિલ્લા દીઠ બે નિયુક્ત PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનોને 5,000 લિટર સુધી સંગ્રહ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત હોવાનું જણાવ્યું નથી.

રાજ્ય સરકારો / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ભૂમિકા

આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારા, 1955 અને LPG નિયંત્રણ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ, રાજ્ય સરકારો સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા માટે સત્તા ધરાવે છે અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પુરવઠાને નિયંત્રિત કરવામાં પ્રાથમિક ભૂમિકા ભજવે છે.
રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે:
- દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગને સંસ્થાકીય બનાવવું અને નિયમિત જાહેર સલાહ જારી કરવી.
- સમર્પિત કંટ્રોલ રૂમ અને હેલ્પલાઇન સ્થાપવા.
- સોશિયલ મીડિયા પર ખોટી માહિતી પર સક્રિયપણે નજર રાખવી અને તેનો સામનો કરવો.
- અમલીકરણ ઝુંબેશ તેજ કરવી અને નિયમિત દરોડા અને તપાસ હાથ ધરવી.
- વ્યાપારી LPG અને SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
- RoW/RoU મંજૂરીઓ સહિત CGD વિસ્તરણને ઝડપી બનાવવું.
- PNG દત્તક લેવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
- મંત્રાલય સાથે સંકલન માટે વરિષ્ઠ નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવી.
હાલમાં 17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ કાર્યવાહી

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અમલીકરણ ઝુંબેશ ચાલુ છે, જેમાં અગાઉના દિવસે 2,600 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ 700 LPG સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
PSU ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ રિટેલ આઉટલેટ્સ અને LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર દરરોજ સરપ્રાઈઝ ઇન્સ્પેક્શન કરી રહી છે.
LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપને 600 થી વધુ શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે.

સરકારી પગલાં

સરકાર હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ જેવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રોની સાથે ઘરેલું LPG અને PNG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવાનું ચાલુ રાખે છે.
પગલાંઓમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદનમાં વધારો, સુધારેલ બુકિંગ અંતરાલ અને પુરવઠાની અગ્રતા ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
LPG ની માંગ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે પુરવઠો વધારવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી વપરાશકર્તાઓ માટે નવા PNG કનેક્શનની સુવિધા આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.

જાહેર સલાહ

સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે. નાગરિકોને ગભરાટમાં ખરીદી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
નાગરિકોને માત્ર સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર આધાર રાખવા અને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
LPG માટે, ગ્રાહકોને બુકિંગ માટે ડિજિટલ મોડનો ઉપયોગ કરવા અને બિનજરૂરી રીતે LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સની મુલાકાત ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કુકટોપ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
તમામ નાગરિકોને તેમના દૈનિક વપરાશમાં ઊર્જા બચાવવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.

ટેક્સ અને ડ્યુટી પગલાં

CBIC એ મીડિયાને બદલાતી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવી રહેલા ટેક્સ અને ડ્યુટી સંબંધિત પગલાં વિશે માહિતી આપી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

ભારત સરકારે ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પેટ્રોકેમિકલ સેક્ટરમાં કેટલીક વસ્તુઓ પરની ડ્યુટી ઘટાડવા માટે પગલાં લીધાં છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપોને ધ્યાનમાં રાખીને, ત્રણ મહિનાના કામચલાઉ સમયગાળા માટે એટલે કે 30 જૂન 2026 સુધી નિર્ણાયક પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
ઘરેલું ઉદ્યોગો માટે આવશ્યક પેટ્રોકેમિકલ ઇનપુટ્સની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા; ડાઉનસ્ટ્રીમ સેક્ટર્સ પર ખર્ચના દબાણને ઘટાડવા અને સમગ્ર દેશમાં પુરવઠાની સ્થિરતાને સુરક્ષિત રાખવાના હેતુથી આ માપદંડ એક અસ્થાયી અને લક્ષિત રાહત તરીકે લેવામાં આવ્યો છે.
પ્લાસ્ટિક, પેકેજિંગ, ટેક્સટાઇલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, ઓટોમોટિવ ઘટકો અને અન્ય ઉત્પાદન ઉદ્યોગો સહિત પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક અને મધ્યવર્તી ઉત્પાદનો પર નિર્ભર એવા વિવિધ ક્ષેત્રોને લાભ થવાની અપેક્ષા છે.
આ માપદંડ અંતિમ ઉત્પાદનોના ગ્રાહકોને પણ રાહત આપશે તેવી અપેક્ષા છે.
ત્રણ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન અંદાજિત મહેસૂલ નુકસાન અંદાજે ₹1,800 કરોડ છે, જે બદલાતી પરિસ્થિતિના આધારે પરિવર્તનને પાત્ર છે.
સંબંધિત મંત્રાલયો, ઉદ્યોગના હિતધારકો અને વેપાર પ્રતિનિધિઓ સાથે પરામર્શ કર્યા પછી આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
ડાઉનસ્ટ્રીમ ઉદ્યોગો માટે અનિવાર્ય એવા નિર્ણાયક ઉત્પાદનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, અને નિર્દિષ્ટ સમયગાળા માટે આ ઉત્પાદનો પરની કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડીને શૂન્ય કરવામાં આવી છે.
આ માપદંડ આ ક્ષેત્રો માટે કિંમતમાં સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરશે, સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરશે અને આવશ્યક માલના સતત ઉત્પાદનને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

વેપાર અને નિકાસકારોને ટેકો આપવાના પગલાં

વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે મીડિયાને પશ્ચિમ એશિયામાં વિક્ષેપોની વેપાર પર થતી અસરને પહોંચી વળવા માટે લેવામાં આવતા પગલાં વિશે માહિતગાર કર્યા હતા, જેમાં સપ્લાય ચેઇનને સુરક્ષિત રાખવા, નિકાસકારોને સમર્થન આપવા અને સમયસર હસ્તક્ષેપો દ્વારા વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. મંત્રાલય મુજબ:

વાણિજ્ય વિભાગ, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિની ભારતના વેપાર, લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઇન પર થતી અસરને પહોંચી વળવા માટે સમયસર, સક્રિય અને સંકલિત પગલાં લીધાં છે. ભારતની નિકાસ, આયાત અને કનેક્ટિવિટી માટે પ્રદેશના વ્યૂહાત્મક મહત્વને સ્વીકારીને, વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા, નિકાસકારો પરના ઓપરેશનલ તણાવને ઘટાડવા અને જટિલ સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે હોલ-ઓફ-ગવર્મેન્ટ અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે.
ભારતના બાહ્ય વેપારમાં અખાત અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રના મહત્વને જોતાં, આ કોરિડોરમાં વિક્ષેપો નિકાસકારોના નૂરની અવરજવર, વીમા ખર્ચ, ડિલિવરી શિડ્યુલ અને વર્કિંગ કેપિટલ સાયકલ માટે અસરો ધરાવે છે. તેથી વાણિજ્ય વિભાગે રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ, હિતધારકોના સંકલન અને ઉભરતા અવરોધોના નિરાકરણ માટે સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ ગોઠવ્યું છે.
2 માર્ચ 2026 ના રોજ, વાણિજ્ય વિભાગે પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિથી ઉદ્ભવતા વિકાસ પર નજર રાખવા અને જરૂરી હસ્તક્ષેપોનું સંકલન કરવા માટે એક આંતર-મંત્રાલય જૂથ (IMG) ની રચના કરી હતી. IMG DPIIT, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય, નાણાકીય સેવા વિભાગ, CBIC, RBI, વિદેશ મંત્રાલય અને રેલવે મંત્રાલયને એકસાથે લાવે છે.
IMG એ ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે જેમાં સપ્લાય ચેઇન અને લોજિસ્ટિક્સની સાતત્યતા જાળવવી, નિર્ણાયક નિકાસ અને આયાત પર દેખરેખ રાખવી અને પૂર્વ-ખાલી શમન પગલાં સક્ષમ કરવા શામેલ છે. આનાથી શિપિંગ રૂટ, નૂર વધારો, વીમા ઉપલબ્ધતા, કસ્ટમ ક્લિયરન્સ અને વિક્ષેપોથી પ્રભાવિત કાર્ગોની હિલચાલ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સમયસર ધ્યાન સુનિશ્ચિત થયું છે.
વિક્ષેપોનો સામનો કરી રહેલા નિકાસકારોને સમયસર સહાય પૂરી પાડવા માટે ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન અને ઇમેઇલ-આધારિત ફરિયાદ નિવારણ મિકેનિઝમ દ્વારા સમર્થિત એક સમર્પિત 'વેસ્ટ એશિયા ક્રાઈસીસ ડેસ્ક' કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે. કૃષિ અને અન્ય સમય-સંવેદનશીલ નિકાસની વિશેષ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા નાશવંત કાર્ગો માટે એક કેન્દ્રિત પેટા-જૂથની પણ રચના કરવામાં આવી છે.
આ ક્ષેત્રમાં ભારતીય મિશનોને પણ ફિલ્ડ-લેવલ પ્રતિસાદ અને જમીન પરના મુદ્દાઓના નિરાકરણ માટે અને નિકાસકારો તથા હિતધારકો સાથે સમયસર સંકલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
CBIC સાથેના સંકલનમાં, પરત આવતા કાર્ગોના હેન્ડલિંગ, નિયમિત કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ ફેસિલિટેશન કમિટીની બેઠકો યોજવા અને પ્રભાવિત કેસોમાં બેક-ટુ-ટાઉન મૂવમેન્ટ માટે છૂટછાટ આપવા સહિતના કસ્ટમ-સંબંધિત હસ્તક્ષેપો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંએ પ્રક્રિયાગત અવરોધોને હળવા કરવામાં અને કાર્ગોની સરળ હિલચાલને સરળ બનાવવામાં મદદ કરી છે.
બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય અને DG શિપિંગ સાથેના સંકલનમાં, બંદરો પર ઓપરેશનલ સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરવા, શિપિંગ-સંબંધિત કિંમતોમાં પારદર્શિતા સુધારવા અને મનસ્વી નૂર પ્રથાઓને નિરુત્સાહિત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. યોગ્ય કિસ્સાઓમાં સ્ટોરેજ, ડ્વેલ ટાઈમ અને અમુક કન્ટેનર-સંબંધિત ચાર્જમાં રાહતની પણ સુવિધા આપવામાં આવી છે.
વાણિજ્ય વિભાગે કન્ટેનરની ઉપલબ્ધતા, આંતરદેશીય હિલચાલ અને રૂટ વિક્ષેપોથી પ્રભાવિત નિકાસ કાર્ગોના હેન્ડલિંગમાં સહાય કરવા માટે રેલવે મંત્રાલય, CONCOR અને ICD ઓપરેટરો સાથે નજીકથી કામ કર્યું છે. વિલંબ અને અનિશ્ચિતતા ઘટાડવા માટે યોગ્ય ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પાથવે સહિતના વૈકલ્પિક રૂટીંગ વિકલ્પોની સતત તપાસ કરવામાં આવી છે અને જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં સક્ષમ કરવામાં આવ્યા છે.
વાણિજ્ય વિભાગ દ્વારા સંકલિત એક મોટો હસ્તક્ષેપ એ 19 માર્ચ 2026 ના રોજ નિકાસ પ્રમોશન મિશન હેઠળ ECGC ને નોડલ એજન્સી તરીકે રાખીને RELIEF (Resilience and Logistics Intervention for Export Facilitation) લોન્ચ કરવાનો છે. આ પહેલ MSME નિકાસકારો માટે ઉન્નત જોખમ કવરેજ, પ્રીમિયમ સ્થિરતા અને વિશેષ સહાય પૂરી પાડે છે, જેમાં લાયક કિસ્સાઓમાં અસાધારણ લોજિસ્ટિક્સ-સંબંધિત સરચાર્જ માટે સહાયનો સમાવેશ થાય છે. RELIEF પહેલ નિકાસની ગતિને બચાવવા માટે રચાયેલ છે જ્યારે એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નાના નિકાસકારો પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિથી ઉદ્ભવતા બાહ્ય આંચકાઓ અને વિક્ષેપોથી અપ્રમાણસર રીતે પ્રભાવિત ન થાય.
નિકાસકારો પરનો બોજ ઓછો કરવા માટે વેપાર નીતિ અને પ્રક્રિયાગત પગલાં પણ લેવામાં આવ્યા છે. એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન અને EPCG ઓથોરાઈઝેશન ધરાવતા નિકાસકારોને નિકાસ જવાબદારીઓની પરિપૂર્ણતા માટે વધારાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, જેનાથી તેમના નિયંત્રણ બહારના શિપમેન્ટ વિલંબથી ઉદ્ભવતી મુશ્કેલી અટકાવી શકાય છે.
RoDTEP દરોને 100 ટકા સુધી પુનઃસ્થાપિત કરવાથી ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતાને વધુ ટેકો મળ્યો છે અને અનિશ્ચિતતાના સમયગાળા દરમિયાન નિકાસ ક્ષેત્રોને આત્મવિશ્વાસ પૂરો પાડ્યો છે. તેની સમાંતર, DGFT એ વર્કિંગ કેપિટલ અનલોક કરવામાં અને નિકાસકારો માટે લિક્વિડિટી સુધારવામાં મદદ કરવા માટે નિકાસ જવાબદારી ડિસ્ચાર્જ પ્રમાણપત્રો (Export Obligation Discharge Certificates) ના ઝડપી જારી કરવા માટે દેશવ્યાપી ઝુંબેશ શરૂ કરી છે.
રત્ન અને આભૂષણો અને કૃષિ નિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ સપોર્ટ પગલાં પણ લેવામાં આવ્યા છે, જ્યાં વિક્ષેપની અસર ખાસ કરીને નોંધપાત્ર રહી છે.
વાણિજ્ય વિભાગ નિકાસ પ્રમોશન કાઉન્સિલ, ઉદ્યોગ સંગઠનો, લોજિસ્ટિક્સ હિતધારકો અને સંબંધિત મંત્રાલયો સાથે ગાઢ સંપર્કમાં રહે છે. તેનો અભિગમ વ્યવહારુ, પ્રતિભાવશીલ અને ઉકેલ-લક્ષી છે, જેમાં વેપાર સુવિધા, ઝડપી ફરિયાદ નિવારણ અને ઉભરતા જોખમોના સતત નિરીક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભારતની વેપાર ઇકોસિસ્ટમ સ્થિતિસ્થાપક, પ્રતિભાવશીલ અને સ્પર્ધાત્મક રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર પ્રતિબદ્ધ છે. વાણિજ્ય વિભાગ રાષ્ટ્રીય વેપાર હિતોને સુરક્ષિત રાખવા અને આ પડકારજનક સમયગાળા દરમિયાન નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે ભાગીદાર મંત્રાલયો અને એજન્સીઓના સંકલન સાથે તમામ જરૂરી પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખશે.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલયે પર્શિયન ગલ્ફમાં પ્રવર્તતી દરિયાઈ પરિસ્થિતિ અંગે અપડેટ પૂરું પાડ્યું હતું, જેમાં પ્રદેશમાં ભારતીય જહાજો અને ક્રૂની સુરક્ષા અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે લેવામાં આવી રહેલા પગલાંની વિગતો આપવામાં આવી હતી. એવું જણાવવામાં આવ્યું હતું કે:

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય પશ્ચિમ એશિયા પ્રદેશમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે.
આ પ્રદેશના તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે જોડાયેલી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી. તાજેતરના સમયગાળામાં કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી અને પરિસ્થિતિ સ્થિર છે.
કુલ 18 ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો અને 485 ભારતીય નાવિકો પશ્ચિમી પર્શિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં રહેલા છે. ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ), જહાજ માલિકો, RPSL (Recruitment & Placement) એજન્સીઓ અને ભારતીય મિશનોના સંકલન સાથે પરિસ્થિતિનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે.
DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ 24x7 કાર્યરત છે અને સક્રિય થયા પછી અત્યાર સુધીમાં કુલ 4,885 કોલ્સ અને 9,934 થી વધુ ઇમેઇલ્સ સંભાળ્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 116 કોલ્સ અને 335 ઇમેઇલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
DG શિપિંગે આ પ્રદેશમાંથી અત્યાર સુધીમાં 975 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત આવવાની સુવિધા પૂરી પાડી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 11 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
સમગ્ર ભારતમાં બંદર કામગીરી સામાન્ય છે, છેલ્લા 24 કલાકમાં કોઈ ભીડના અહેવાલ નથી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને પુડુચેરીના સ્ટેટ મેરીટાઇમ બોર્ડ્સે સામાન્ય કામગીરીની પુષ્ટિ કરી છે.

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય નાવિકોની સુરક્ષા, કલ્યાણ અને અવિરત દરિયાઈ કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિદેશ મંત્રાલય, ભારતીય મિશનો અને દરિયાઈ હિતધારકો સાથે ગાઢ સંકલન જાળવી રાખવાનું ચાલુ રાખે છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

ભારતીય મિશનો દ્વારા ચાલુ સહાય સહિત પ્રદેશના તાજેતરના વિકાસ અંગેની અપડેટ પણ વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા શેર કરવામાં આવી હતી. એવી માહિતી આપવામાં આવી હતી કે:

તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે અત્યાર સુધીમાં 845 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ સહિત 1200 ભારતીય નાગરિકોને આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાનની જમીન સરહદ દ્વારા ઈરાનથી બહાર નીકળવા માટે સુવિધા પૂરી પાડી છે. આ પૈકી 996 આર્મેનિયામાં અને 204 અઝરબૈજાનમાં પ્રવેશ્યા છે.
ઘણા ભારતીય નાગરિકોને ઈરાનની અંદર સુરક્ષિત સ્થળોએ પણ ખસેડવામાં આવ્યા છે.
મંત્રાલયે ઈરાનથી ભારતીય નાગરિકોના સુરક્ષિત ટ્રાન્ઝિટની સુવિધા આપવા બદલ આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાનના અધિકારીઓનો તેમના સમર્થન બદલ આભાર માન્યો હતો.
વિદેશ મંત્રાલય અખાત અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે, જેમાં ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારોને સહાય કરવા માટે એક સમર્પિત વિશેષ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે, જેમાં રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, દૂતાવાસો અને કોન્સ્યુલેટ્સ સાથે નિયમિત સંકલન જાળવવામાં આવે છે.
સમગ્ર પ્રદેશમાં ભારતીય મિશનો અને પોસ્ટ્સ 24x7 હેલ્પલાઇન ચલાવી રહ્યા છે અને ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, સંસ્થાઓ અને કંપનીઓ સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે.
નાગરિકો, વિદ્યાર્થીઓ, નાવિકો અને નિવાસી ભારતીય સમુદાયો માટે નિયમિત સલાહ (advisories) જારી કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં મિશનો સ્થાનિક સરકારો સાથે ગાઢ સંકલન જાળવી રહ્યા છે.
મિશનો ભારતીય નાગરિકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વિઝા સુવિધા, કોન્સ્યુલર સેવાઓ, પડોશી દેશો દ્વારા ટ્રાન્ઝિટ સપોર્ટ અને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં લોજિસ્ટિકલ સહાય સહિતના મુદ્દાઓને સક્રિયપણે સંબોધિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
અખાત પ્રદેશમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનું કલ્યાણ ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા છે, અને તેમનું શૈક્ષણિક વર્ષ પ્રભાવિત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
મિશનો JEE અને NEET પરીક્ષાઓ સંબંધિત ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ, ભારતીય શાળાઓ, CBSE, ICSE, કેરળ બોર્ડ અને નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી સાથે સંકલન કરી રહ્યા છે.
મિશનો આ પ્રદેશમાં જહાજો પરના ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સાથે સતત સંપર્કમાં છે, જેમાં સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે સંકલન, કોન્સ્યુલર સહાય, પરિવારો સાથે સંપર્ક અને ભારત પરત આવવાની સુવિધા સહિતનો ટેકો પૂરો પાડવામાં આવે છે.
ફ્લાઇટની એકંદર સ્થિતિ સુધરી રહી છે, આ પ્રદેશમાંથી ભારત માટે વધારાની ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે, અને 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 6,24,000 મુસાફરોએ ભારતની મુસાફરી કરી છે.
UAE માં, મર્યાદિત નોન-શિડ્યુલ્ડ ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે, જેમાં ભારત માટે લગભગ 90 ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે.
સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે.
કતારનો હવાઈ માર્ગ આંશિક રીતે ખુલ્લો હોવાથી, કતાર એરવેઝ આજે ભારત માટે લગભગ 8 થી 10 ફ્લાઇટ્સ ચલાવે તેવી અપેક્ષા છે.
કુવૈત અને બહેરીનના હવાઈ માર્ગો બંધ છે, જેમાં જઝીરા એરવેઝ અને ગલ્ફ એર સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે ફ્લાઇટ્સ ચલાવે છે.

હવાઈ માર્ગના પ્રતિબંધોને કારણે, ભારતીય નાગરિકોને વૈકલ્પિક માર્ગો દ્વારા સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

ઈરાનથી, આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન થઈને ભારત.
ઈઝરાયેલથી, ઈજિપ્ત અને જોર્ડન થઈને ભારત.
ઈરાકથી, જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત.
કુવૈત અને બહેરીનથી, સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત.
UAE ના ઉમ્મ અલ કુવૈનમાં થયેલા હુમલામાં એક ભારતીય નાગરિક ઘાયલ થયો હતો અને હાલમાં તેની સારવાર ચાલી રહી છે, જેમાં કોન્સ્યુલેટ તમામ જરૂરી સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2248565) મુલાકાતી સંખ્યા : 17

આ રીલીઝ વાંચો: English , Urdu , Marathi , हिन्दी , Assamese , Bengali , Odia , Telugu , Kannada , Malayalam

પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય

પશ્ચિમ એશિયામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમ અંગે આંતર-મંત્રાલય બ્રીફિંગ

PNG સુધારા માટે 8 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વધારાની LPG ફાળવણી મળી રહી છે; 3 રાજ્યોની અરજીઓ વિચારણા હેઠળ છે

સરકારે CHT ફાળવણી મુજબ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ, અને કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ સહિતના નિર્ણાયક ક્ષેત્રોને C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના સપ્લાયની મંજૂરી આપી છે

છેલ્લા પાંચ દિવસમાં 55,000 થી વધુ PNG કનેક્શન ગેસીફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે

23 માર્ચથી અત્યાર સુધીમાં 4.3 લાખથી વધુ - 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારે નિર્ણાયક પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિ આપી છે

આ મુક્તિનો લાભ પ્લાસ્ટિક, પેકેજિંગ, ટેક્સટાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, ઓટોમોટિવ ઘટકો અને અન્ય ઉત્પાદન ક્ષેત્રો જેવા પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક અને ઇન્ટરમીડિએટ્સ પર નિર્ભર ક્ષેત્રોને મળશે

વેપારને સુરક્ષિત રાખવા અને નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે સક્રિય પગલાં લેવામાં આવ્યા છે

વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે આંતર-મંત્રાલય સંકલન, નિકાસકાર સુવિધા, લોજિસ્ટિક્સ સપોર્ટ અને લક્ષિત રાહત પગલાં શરૂ કરવામાં આવ્યા છે

આ પ્રદેશમાંથી અત્યાર સુધીમાં 975 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત આવવાની સુવિધા પૂરી પાડવામાં આવી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 11 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે

વિદેશ મંત્રાલય પ્રદેશમાં બદલાતી જતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે; ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે

28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 6,24,000 મુસાફરોએ ભારતની મુસાફરી કરી છે; ફ્લાઇટની સ્થિતિમાં સુધારો થઈ રહ્યો છે

પોસ્ટેડ ઓન: 02 APR 2026 6:19PM by PIB Ahmedabad

ઊર્જા પુરવઠો અને બળતણની ઉપલબ્ધતા

ક્રૂડ અને રિફાઇનરીઓ

તમામ રિફાઇનરીઓ ઉચ્ચ ક્ષમતા પર કાર્યરત છે, પૂરતો ક્રૂડ ઇન્વેન્ટરી સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે અને પેટ્રોલ તથા ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
ઘરેલું વપરાશને ટેકો આપવા માટે રિફાઇનરીઓમાંથી ઘરેલું LPG ઉત્પાદનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે.

રિટેલ આઉટલેટ્સ

દેશભરમાં તમામ રિટેલ આઉટલેટ્સ સામાન્ય રીતે કાર્યરત છે.
મધ્ય પૂર્વના સંકટને પરિણામે ક્રૂડના ભાવમાં અસાધારણ વધારો થયો છે. ગ્રાહકોને આ પ્રભાવથી બચાવવા માટે, ભારત સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં લિટર દીઠ ₹10નો ઘટાડો કર્યો છે.
ભારત સરકારે ઘરેલું બજારમાં આ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડીઝલ પર પ્રતિ લિટર ₹21.5 અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) પર પ્રતિ લિટર ₹29.5ની નિકાસ લેવી લાદી છે.
કેટલાક વિસ્તારોમાં અફવાઓને કારણે પેનિક બાયિંગના કિસ્સા નોંધાયા છે, જેના પરિણામે રિટેલ આઉટલેટ્સ પર અસાધારણ ઉંચું વેચાણ અને ભીડ જોવા મળી છે. જોકે, દેશના તમામ પેટ્રોલ પંપ પર પેટ્રોલ અને ડીઝલનો પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે.

કુદરતી ગેસ

ઘરેલું PNG અને CNG (ટ્રાન્સપોર્ટ) ને 100% પુરવઠા સાથે અગ્રતા ફાળવણી ચાલુ છે.
ગ્રીડ સાથે જોડાયેલા ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી ગ્રાહકોને પુરવઠો સરેરાશ વપરાશના લગભગ 80% પર જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
CGD સંસ્થાઓને રેસ્ટોરાં, હોટલ અને કેન્ટીન જેવા વ્યાપારી સંસ્થાનો માટે PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
કાર્યરત યુરિયા પ્લાન્ટ્સમાં પુરવઠો તેમના છેલ્લા છ મહિનાના સરેરાશ વપરાશના લગભગ 70-75% પર સ્થિર છે. પાઇપલાઇન કામગીરી જાળવી રાખવા માટે વધારાના LNG અને RLNG પુરવઠો મેળવવામાં આવી રહ્યો છે.
ખાતર પ્લાન્ટ સહિતના ઔદ્યોગિક ગ્રાહકોને સ્પોટ ધોરણે વધારાની જરૂરિયાત જણાવવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
IGL, MGL, GAIL Gas અને BPCL જેવી CGD કંપનીઓ ઘરેલું અને વ્યાપારી PNG કનેક્શન માટે પ્રોત્સાહનો આપી રહી છે.
ભારત સરકારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને કેન્દ્રીય મંત્રાલયોને CGD નેટવર્ક વિસ્તરણ માટે જરૂરી મંજૂરીઓમાં ઝડપ લાવવા વિનંતી કરી છે.

PNGRB એ CGD સંસ્થાઓને જ્યાં પણ નજીકમાં પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં રહેણાંક શાળાઓ, કોલેજો, હોસ્ટેલ, સામુદાયિક રસોડા અને આંગણવાડી રસોડા માટે પાંચ દિવસની અંદર PNG કનેક્શનને પ્રાથમિકતા આપવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે ત્રણ મહિનાના સમયગાળા માટે ઘટાડેલી સમયમર્યાદા સાથે CGD ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ત્વરિત મંજૂરી ફ્રેમવર્ક અપનાવ્યું છે.
ભારત સરકારે કુદરતી ગેસ અને પેટ્રોલિયમ પેદાશો વિતરણ ઓર્ડર, 2026 નોટિફાય કર્યો છે, જે પાઇપલાઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણ અને લાસ્ટ-માઇલ કનેક્ટિવિટી વધારવા માટે સુવ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ ફ્રેમવર્ક પૂરું પાડે છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયે 30 જૂન 2026 સુધી સંરક્ષણ રહેણાંક વિસ્તારોમાં PNG ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઇન્સ્ટોલેશનને ઝડપી બનાવવા માટે કામચલાઉ નીતિ ફેરફાર જારી કર્યો છે.
PNGRB એ PNG વિસ્તરણમાં ગતિ જાળવી રાખવા માટે નેશનલ PNG ડ્રાઇવ 2.0 ને 30 જૂન 2026 સુધી લંબાવી છે.
છેલ્લા પાંચ દિવસમાં 110 ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં 55,000 થી વધુ PNG કનેક્શન ગેસીફાઈડ કરવામાં આવ્યા છે.

LPG

પ્રવર્તમાન ભૌગોલિક રાજકીય સ્થિતિને કારણે LPG ના પુરવઠાને અસર થઈ છે.

ઘરેલું LPG પુરવઠો:

LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર કોઈ ડ્રાય-આઉટના અહેવાલ નથી.
ગઈકાલે ઉદ્યોગના ધોરણે ઓનલાઈન LPG સિલિન્ડર બુકિંગ વધીને 95% થયું છે.
ડિસ્ટ્રિબ્યુટર સ્તરે ડાયવર્ઝન રોકવા માટે, ડિલિવરી ઓથેન્ટિકેશન કોડ (DAC) આધારિત ડિલિવરી ફેબ્રુઆરી-2026 માં 53% થી વધારીને ગઈકાલે 85% કરવામાં આવી છે.
ઘરેલું LPG સિલિન્ડરની ડિલિવરી સામાન્ય છે.

વ્યાપારી LPG પુરવઠો:

ભારત સરકારે 01.04.2026 ના ઓર્ડર દ્વારા ભારતમાં પેટ્રોકેમિકલ કોમ્પ્લેક્સ સહિતની રિફાઇનિંગ કંપનીઓને સેન્ટર ફોર હાઈ ટેકનોલોજી (CHT) દ્વારા નિર્ધારિત વિશિષ્ટ જથ્થા અને રિફાઇનરી સ્ત્રોતના આધારે ફાર્માસ્યુટિકલ્સ વિભાગ, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ વિભાગ, કેમિકલ્સ અને પેટ્રોકેમિકલ્સ વિભાગ વગેરે જેવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રો માટે C3 અને C4 સ્ટ્રીમ્સના ચોક્કસ લઘુત્તમ જથ્થા ઉપલબ્ધ કરાવવાની મંજૂરી આપી છે.
સરકારે ગ્રાહકોને આંશિક વ્યાપારી LPG પુરવઠો (20%) પહેલેથી જ પુનઃસ્થાપિત કર્યો હતો. વધુમાં, ભારત સરકારે 18.03.2026 ના પત્ર દ્વારા PNG વિસ્તરણ માટેના ઇઝ ઓફ ડૂઇંગ બિઝનેસ સુધારાઓના આધારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વધારાના 10% વ્યાપારી LPG ફાળવવાની દરખાસ્ત કરી હતી.
ભારત સરકારે 21.03.2026 ના પત્ર દ્વારા રાજ્યોને વ્યાપારી LPG ની બીજી 20% ફાળવણીની મંજૂરી આપી છે, જે કુલ ફાળવણીને 50% (PNG વિસ્તરણ માટેના સુધારા આધારિત 10% ફાળવણી સહિત) સુધી લઈ જશે. આ વધારાની 20% ફાળવણી રેસ્ટોરાં, ઢાબા, હોટલ, ઔદ્યોગિક કેન્ટીન, ફૂડ પ્રોસેસિંગ/ડેરી, રાજ્ય સરકાર અથવા સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતી સબસિડીવાળી કેન્ટીન/આઉટલેટ્સ, સામુદાયિક રસોડા અને સ્થળાંતરિત મજૂરો માટે 5 કિલોના FTL જેવા ક્ષેત્રોને અગ્રતાના ધોરણે આપવામાં આવશે.
ભારત સરકારે 27.03.2026 ના પત્ર દ્વારા વ્યાપારી LPG માટે વધારાની 20% ફાળવણી કરવાનો નિર્ણય લીધો છે (આનાથી કુલ વ્યાપારી ફાળવણી કટોકટી પૂર્વેના સ્તરના 70% સુધી પહોંચશે, જેમાં 10% સુધારા આધારિત ફાળવણી સામેલ છે). આ વધારાની 20% ફાળવણી સ્ટીલ, ઓટોમોબાઈલ, ટેક્સટાઈલ, ડાઈ, કેમિકલ્સ અને પ્લાસ્ટિકને પ્રાથમિકતા સાથે ઉદ્યોગોને આપવામાં આવશે. આમાં, પ્રોસેસ ઉદ્યોગો અથવા જેમને વિશિષ્ટ હીટિંગ હેતુઓ માટે LPG ની જરૂર હોય અને જેને કુદરતી ગેસ દ્વારા બદલી શકાતી નથી તેમને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
23 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં 4.3 લાખથી વધુ - 5 કિલોના FTL સિલિન્ડરો વેચાયા છે.
મોટાભાગના રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ ભારત સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલ માર્ગદર્શિકા મુજબ બિન-ઘરેલું LPG ફાળવવાના આદેશો જારી કર્યા છે. રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં વ્યાપારી સંસ્થાઓ દ્વારા 14 માર્ચ 2026 થી અત્યાર સુધીમાં કુલ 60,370 MT ઉપાડ કરવામાં આવ્યો છે.

કેરોસીન

નિયમિત ફાળવણી ઉપરાંત તમામ રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને 48,000 KL કેરોસીનની વધારાની ફાળવણી કરવામાં આવી છે.
કેરોસીન-મુક્ત રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં PDS SKO ના વિતરણની સુવિધા આપવામાં આવી છે, જેમાં જિલ્લા દીઠ બે નિયુક્ત PSU OMC સર્વિસ સ્ટેશનોને 5,000 લિટર સુધી સંગ્રહ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કર્યા છે, જ્યારે હિમાચલ પ્રદેશ અને લદ્દાખે કોઈ જરૂરિયાત હોવાનું જણાવ્યું નથી.

રાજ્ય સરકારો / કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની ભૂમિકા

આવશ્યક ચીજવસ્તુ ધારા, 1955 અને LPG નિયંત્રણ ઓર્ડર, 2000 હેઠળ, રાજ્ય સરકારો સંગ્રહખોરી અને કાળાબજાર વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા માટે સત્તા ધરાવે છે અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓના પુરવઠાને નિયંત્રિત કરવામાં પ્રાથમિક ભૂમિકા ભજવે છે.
રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને વિનંતી કરવામાં આવી છે કે:
- દૈનિક પ્રેસ બ્રીફિંગને સંસ્થાકીય બનાવવું અને નિયમિત જાહેર સલાહ જારી કરવી.
- સમર્પિત કંટ્રોલ રૂમ અને હેલ્પલાઇન સ્થાપવા.
- સોશિયલ મીડિયા પર ખોટી માહિતી પર સક્રિયપણે નજર રાખવી અને તેનો સામનો કરવો.
- અમલીકરણ ઝુંબેશ તેજ કરવી અને નિયમિત દરોડા અને તપાસ હાથ ધરવી.
- વ્યાપારી LPG અને SKO ફાળવણીના આદેશો જારી કરવા.
- RoW/RoU મંજૂરીઓ સહિત CGD વિસ્તરણને ઝડપી બનાવવું.
- PNG દત્તક લેવા અને વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવું.
- મંત્રાલય સાથે સંકલન માટે વરિષ્ઠ નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવી.
હાલમાં 17 રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો નિયમિત પ્રેસ બ્રીફિંગ કરી રહ્યા છે.

અમલીકરણ કાર્યવાહી

રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં અમલીકરણ ઝુંબેશ ચાલુ છે, જેમાં અગાઉના દિવસે 2,600 થી વધુ દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા અને લગભગ 700 LPG સિલિન્ડર જપ્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
PSU ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ રિટેલ આઉટલેટ્સ અને LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપ પર દરરોજ સરપ્રાઈઝ ઇન્સ્પેક્શન કરી રહી છે.
LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટરશિપને 600 થી વધુ શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવામાં આવી છે.

સરકારી પગલાં

સરકાર હોસ્પિટલો અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ જેવા નિર્ણાયક ક્ષેત્રોની સાથે ઘરેલું LPG અને PNG પુરવઠાને પ્રાથમિકતા આપવાનું ચાલુ રાખે છે.
પગલાંઓમાં રિફાઇનરી ઉત્પાદનમાં વધારો, સુધારેલ બુકિંગ અંતરાલ અને પુરવઠાની અગ્રતા ફાળવણીનો સમાવેશ થાય છે.
LPG ની માંગ ઘટાડવા માટે કેરોસીન અને કોલસા જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.
કોલસા મંત્રાલયે કોલ ઇન્ડિયા અને સિંગરેની કોલિયરીઝને નાના અને મધ્યમ ગ્રાહકોને વિતરણ માટે પુરવઠો વધારવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
રાજ્યોને ઘરેલું અને વ્યાપારી વપરાશકર્તાઓ માટે નવા PNG કનેક્શનની સુવિધા આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.

જાહેર સલાહ

સરકાર પેટ્રોલ, ડીઝલ અને LPG ની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે. નાગરિકોને ગભરાટમાં ખરીદી ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
નાગરિકોને માત્ર સત્તાવાર સ્ત્રોતો પર આધાર રાખવા અને અફવાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
LPG માટે, ગ્રાહકોને બુકિંગ માટે ડિજિટલ મોડનો ઉપયોગ કરવા અને બિનજરૂરી રીતે LPG ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સની મુલાકાત ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.
નાગરિકોને PNG અને ઇલેક્ટ્રિક અથવા ઇન્ડક્શન કુકટોપ જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરવા પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે છે.
તમામ નાગરિકોને તેમના દૈનિક વપરાશમાં ઊર્જા બચાવવા વિનંતી કરવામાં આવે છે.

ટેક્સ અને ડ્યુટી પગલાં

ભારત સરકારે ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પેટ્રોકેમિકલ સેક્ટરમાં કેટલીક વસ્તુઓ પરની ડ્યુટી ઘટાડવા માટે પગલાં લીધાં છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં વિક્ષેપોને ધ્યાનમાં રાખીને, ત્રણ મહિનાના કામચલાઉ સમયગાળા માટે એટલે કે 30 જૂન 2026 સુધી નિર્ણાયક પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો પર સંપૂર્ણ કસ્ટમ ડ્યુટી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
ઘરેલું ઉદ્યોગો માટે આવશ્યક પેટ્રોકેમિકલ ઇનપુટ્સની સતત ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત કરવા; ડાઉનસ્ટ્રીમ સેક્ટર્સ પર ખર્ચના દબાણને ઘટાડવા અને સમગ્ર દેશમાં પુરવઠાની સ્થિરતાને સુરક્ષિત રાખવાના હેતુથી આ માપદંડ એક અસ્થાયી અને લક્ષિત રાહત તરીકે લેવામાં આવ્યો છે.
પ્લાસ્ટિક, પેકેજિંગ, ટેક્સટાઇલ, ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કેમિકલ્સ, ઓટોમોટિવ ઘટકો અને અન્ય ઉત્પાદન ઉદ્યોગો સહિત પેટ્રોકેમિકલ ફીડસ્ટોક અને મધ્યવર્તી ઉત્પાદનો પર નિર્ભર એવા વિવિધ ક્ષેત્રોને લાભ થવાની અપેક્ષા છે.
આ માપદંડ અંતિમ ઉત્પાદનોના ગ્રાહકોને પણ રાહત આપશે તેવી અપેક્ષા છે.
ત્રણ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન અંદાજિત મહેસૂલ નુકસાન અંદાજે ₹1,800 કરોડ છે, જે બદલાતી પરિસ્થિતિના આધારે પરિવર્તનને પાત્ર છે.
સંબંધિત મંત્રાલયો, ઉદ્યોગના હિતધારકો અને વેપાર પ્રતિનિધિઓ સાથે પરામર્શ કર્યા પછી આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
ડાઉનસ્ટ્રીમ ઉદ્યોગો માટે અનિવાર્ય એવા નિર્ણાયક ઉત્પાદનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, અને નિર્દિષ્ટ સમયગાળા માટે આ ઉત્પાદનો પરની કસ્ટમ ડ્યુટી ઘટાડીને શૂન્ય કરવામાં આવી છે.
આ માપદંડ આ ક્ષેત્રો માટે કિંમતમાં સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરશે, સપ્લાય ચેઇનને મજબૂત કરશે અને આવશ્યક માલના સતત ઉત્પાદનને ટેકો આપશે તેવી અપેક્ષા છે.

વેપાર અને નિકાસકારોને ટેકો આપવાના પગલાં

વાણિજ્ય વિભાગ, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાતી પરિસ્થિતિની ભારતના વેપાર, લોજિસ્ટિક્સ અને સપ્લાય ચેઇન પર થતી અસરને પહોંચી વળવા માટે સમયસર, સક્રિય અને સંકલિત પગલાં લીધાં છે. ભારતની નિકાસ, આયાત અને કનેક્ટિવિટી માટે પ્રદેશના વ્યૂહાત્મક મહત્વને સ્વીકારીને, વેપારની સાતત્યતા સુનિશ્ચિત કરવા, નિકાસકારો પરના ઓપરેશનલ તણાવને ઘટાડવા અને જટિલ સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિરતા જાળવવા માટે હોલ-ઓફ-ગવર્મેન્ટ અભિગમ અપનાવવામાં આવ્યો છે.
ભારતના બાહ્ય વેપારમાં અખાત અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રના મહત્વને જોતાં, આ કોરિડોરમાં વિક્ષેપો નિકાસકારોના નૂરની અવરજવર, વીમા ખર્ચ, ડિલિવરી શિડ્યુલ અને વર્કિંગ કેપિટલ સાયકલ માટે અસરો ધરાવે છે. તેથી વાણિજ્ય વિભાગે રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ, હિતધારકોના સંકલન અને ઉભરતા અવરોધોના નિરાકરણ માટે સંસ્થાકીય મિકેનિઝમ ગોઠવ્યું છે.
2 માર્ચ 2026 ના રોજ, વાણિજ્ય વિભાગે પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિથી ઉદ્ભવતા વિકાસ પર નજર રાખવા અને જરૂરી હસ્તક્ષેપોનું સંકલન કરવા માટે એક આંતર-મંત્રાલય જૂથ (IMG) ની રચના કરી હતી. IMG DPIIT, પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય, બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય, નાણાકીય સેવા વિભાગ, CBIC, RBI, વિદેશ મંત્રાલય અને રેલવે મંત્રાલયને એકસાથે લાવે છે.
IMG એ ત્રણ મુખ્ય ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે જેમાં સપ્લાય ચેઇન અને લોજિસ્ટિક્સની સાતત્યતા જાળવવી, નિર્ણાયક નિકાસ અને આયાત પર દેખરેખ રાખવી અને પૂર્વ-ખાલી શમન પગલાં સક્ષમ કરવા શામેલ છે. આનાથી શિપિંગ રૂટ, નૂર વધારો, વીમા ઉપલબ્ધતા, કસ્ટમ ક્લિયરન્સ અને વિક્ષેપોથી પ્રભાવિત કાર્ગોની હિલચાલ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સમયસર ધ્યાન સુનિશ્ચિત થયું છે.
વિક્ષેપોનો સામનો કરી રહેલા નિકાસકારોને સમયસર સહાય પૂરી પાડવા માટે ટોલ-ફ્રી હેલ્પલાઇન અને ઇમેઇલ-આધારિત ફરિયાદ નિવારણ મિકેનિઝમ દ્વારા સમર્થિત એક સમર્પિત 'વેસ્ટ એશિયા ક્રાઈસીસ ડેસ્ક' કાર્યરત કરવામાં આવ્યું છે. કૃષિ અને અન્ય સમય-સંવેદનશીલ નિકાસની વિશેષ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા નાશવંત કાર્ગો માટે એક કેન્દ્રિત પેટા-જૂથની પણ રચના કરવામાં આવી છે.
આ ક્ષેત્રમાં ભારતીય મિશનોને પણ ફિલ્ડ-લેવલ પ્રતિસાદ અને જમીન પરના મુદ્દાઓના નિરાકરણ માટે અને નિકાસકારો તથા હિતધારકો સાથે સમયસર સંકલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
CBIC સાથેના સંકલનમાં, પરત આવતા કાર્ગોના હેન્ડલિંગ, નિયમિત કસ્ટમ્સ ક્લિયરન્સ ફેસિલિટેશન કમિટીની બેઠકો યોજવા અને પ્રભાવિત કેસોમાં બેક-ટુ-ટાઉન મૂવમેન્ટ માટે છૂટછાટ આપવા સહિતના કસ્ટમ-સંબંધિત હસ્તક્ષેપો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ પગલાંએ પ્રક્રિયાગત અવરોધોને હળવા કરવામાં અને કાર્ગોની સરળ હિલચાલને સરળ બનાવવામાં મદદ કરી છે.
બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય અને DG શિપિંગ સાથેના સંકલનમાં, બંદરો પર ઓપરેશનલ સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરવા, શિપિંગ-સંબંધિત કિંમતોમાં પારદર્શિતા સુધારવા અને મનસ્વી નૂર પ્રથાઓને નિરુત્સાહિત કરવા માટે પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. યોગ્ય કિસ્સાઓમાં સ્ટોરેજ, ડ્વેલ ટાઈમ અને અમુક કન્ટેનર-સંબંધિત ચાર્જમાં રાહતની પણ સુવિધા આપવામાં આવી છે.
વાણિજ્ય વિભાગે કન્ટેનરની ઉપલબ્ધતા, આંતરદેશીય હિલચાલ અને રૂટ વિક્ષેપોથી પ્રભાવિત નિકાસ કાર્ગોના હેન્ડલિંગમાં સહાય કરવા માટે રેલવે મંત્રાલય, CONCOR અને ICD ઓપરેટરો સાથે નજીકથી કામ કર્યું છે. વિલંબ અને અનિશ્ચિતતા ઘટાડવા માટે યોગ્ય ટ્રાન્સશિપમેન્ટ પાથવે સહિતના વૈકલ્પિક રૂટીંગ વિકલ્પોની સતત તપાસ કરવામાં આવી છે અને જ્યાં પણ શક્ય હોય ત્યાં સક્ષમ કરવામાં આવ્યા છે.
વાણિજ્ય વિભાગ દ્વારા સંકલિત એક મોટો હસ્તક્ષેપ એ 19 માર્ચ 2026 ના રોજ નિકાસ પ્રમોશન મિશન હેઠળ ECGC ને નોડલ એજન્સી તરીકે રાખીને RELIEF (Resilience and Logistics Intervention for Export Facilitation) લોન્ચ કરવાનો છે. આ પહેલ MSME નિકાસકારો માટે ઉન્નત જોખમ કવરેજ, પ્રીમિયમ સ્થિરતા અને વિશેષ સહાય પૂરી પાડે છે, જેમાં લાયક કિસ્સાઓમાં અસાધારણ લોજિસ્ટિક્સ-સંબંધિત સરચાર્જ માટે સહાયનો સમાવેશ થાય છે. RELIEF પહેલ નિકાસની ગતિને બચાવવા માટે રચાયેલ છે જ્યારે એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે નાના નિકાસકારો પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિથી ઉદ્ભવતા બાહ્ય આંચકાઓ અને વિક્ષેપોથી અપ્રમાણસર રીતે પ્રભાવિત ન થાય.
નિકાસકારો પરનો બોજ ઓછો કરવા માટે વેપાર નીતિ અને પ્રક્રિયાગત પગલાં પણ લેવામાં આવ્યા છે. એડવાન્સ ઓથોરાઈઝેશન અને EPCG ઓથોરાઈઝેશન ધરાવતા નિકાસકારોને નિકાસ જવાબદારીઓની પરિપૂર્ણતા માટે વધારાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, જેનાથી તેમના નિયંત્રણ બહારના શિપમેન્ટ વિલંબથી ઉદ્ભવતી મુશ્કેલી અટકાવી શકાય છે.
RoDTEP દરોને 100 ટકા સુધી પુનઃસ્થાપિત કરવાથી ખર્ચ સ્પર્ધાત્મકતાને વધુ ટેકો મળ્યો છે અને અનિશ્ચિતતાના સમયગાળા દરમિયાન નિકાસ ક્ષેત્રોને આત્મવિશ્વાસ પૂરો પાડ્યો છે. તેની સમાંતર, DGFT એ વર્કિંગ કેપિટલ અનલોક કરવામાં અને નિકાસકારો માટે લિક્વિડિટી સુધારવામાં મદદ કરવા માટે નિકાસ જવાબદારી ડિસ્ચાર્જ પ્રમાણપત્રો (Export Obligation Discharge Certificates) ના ઝડપી જારી કરવા માટે દેશવ્યાપી ઝુંબેશ શરૂ કરી છે.
રત્ન અને આભૂષણો અને કૃષિ નિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ સપોર્ટ પગલાં પણ લેવામાં આવ્યા છે, જ્યાં વિક્ષેપની અસર ખાસ કરીને નોંધપાત્ર રહી છે.
વાણિજ્ય વિભાગ નિકાસ પ્રમોશન કાઉન્સિલ, ઉદ્યોગ સંગઠનો, લોજિસ્ટિક્સ હિતધારકો અને સંબંધિત મંત્રાલયો સાથે ગાઢ સંપર્કમાં રહે છે. તેનો અભિગમ વ્યવહારુ, પ્રતિભાવશીલ અને ઉકેલ-લક્ષી છે, જેમાં વેપાર સુવિધા, ઝડપી ફરિયાદ નિવારણ અને ઉભરતા જોખમોના સતત નિરીક્ષણ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
ભારતની વેપાર ઇકોસિસ્ટમ સ્થિતિસ્થાપક, પ્રતિભાવશીલ અને સ્પર્ધાત્મક રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકાર પ્રતિબદ્ધ છે. વાણિજ્ય વિભાગ રાષ્ટ્રીય વેપાર હિતોને સુરક્ષિત રાખવા અને આ પડકારજનક સમયગાળા દરમિયાન નિકાસકારોને ટેકો આપવા માટે ભાગીદાર મંત્રાલયો અને એજન્સીઓના સંકલન સાથે તમામ જરૂરી પગલાં લેવાનું ચાલુ રાખશે.

દરિયાઈ સુરક્ષા અને શિપિંગ કામગીરી

બંદરો, શિપિંગ અને જળમાર્ગ મંત્રાલય પશ્ચિમ એશિયા પ્રદેશમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે.
આ પ્રદેશના તમામ ભારતીય નાવિકો સુરક્ષિત છે અને છેલ્લા 24 કલાકમાં ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે જોડાયેલી કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી. તાજેતરના સમયગાળામાં કોઈ ઘટના નોંધાઈ નથી અને પરિસ્થિતિ સ્થિર છે.
કુલ 18 ભારતીય ધ્વજ ધરાવતા જહાજો અને 485 ભારતીય નાવિકો પશ્ચિમી પર્શિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં રહેલા છે. ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ શિપિંગ (DG શિપિંગ), જહાજ માલિકો, RPSL (Recruitment & Placement) એજન્સીઓ અને ભારતીય મિશનોના સંકલન સાથે પરિસ્થિતિનું સક્રિયપણે નિરીક્ષણ કરી રહ્યું છે.
DG શિપિંગ કંટ્રોલ રૂમ 24x7 કાર્યરત છે અને સક્રિય થયા પછી અત્યાર સુધીમાં કુલ 4,885 કોલ્સ અને 9,934 થી વધુ ઇમેઇલ્સ સંભાળ્યા છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 116 કોલ્સ અને 335 ઇમેઇલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
DG શિપિંગે આ પ્રદેશમાંથી અત્યાર સુધીમાં 975 થી વધુ ભારતીય નાવિકોના સુરક્ષિત સ્વદેશ પરત આવવાની સુવિધા પૂરી પાડી છે, જેમાં છેલ્લા 24 કલાકમાં 11 નાવિકોનો સમાવેશ થાય છે.
સમગ્ર ભારતમાં બંદર કામગીરી સામાન્ય છે, છેલ્લા 24 કલાકમાં કોઈ ભીડના અહેવાલ નથી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા, કેરળ, આંધ્રપ્રદેશ અને પુડુચેરીના સ્ટેટ મેરીટાઇમ બોર્ડ્સે સામાન્ય કામગીરીની પુષ્ટિ કરી છે.

પ્રદેશમાં ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા

તેહરાન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસે અત્યાર સુધીમાં 845 ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ સહિત 1200 ભારતીય નાગરિકોને આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાનની જમીન સરહદ દ્વારા ઈરાનથી બહાર નીકળવા માટે સુવિધા પૂરી પાડી છે. આ પૈકી 996 આર્મેનિયામાં અને 204 અઝરબૈજાનમાં પ્રવેશ્યા છે.
ઘણા ભારતીય નાગરિકોને ઈરાનની અંદર સુરક્ષિત સ્થળોએ પણ ખસેડવામાં આવ્યા છે.
મંત્રાલયે ઈરાનથી ભારતીય નાગરિકોના સુરક્ષિત ટ્રાન્ઝિટની સુવિધા આપવા બદલ આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાનના અધિકારીઓનો તેમના સમર્થન બદલ આભાર માન્યો હતો.
વિદેશ મંત્રાલય અખાત અને પશ્ચિમ એશિયા ક્ષેત્રમાં બદલાતી પરિસ્થિતિ પર સતત ચાંપતી નજર રાખી રહ્યું છે, જેમાં ભારતીય સમુદાયની સુરક્ષા અને કલ્યાણ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા છે.
ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારોને સહાય કરવા માટે એક સમર્પિત વિશેષ કંટ્રોલ રૂમ કાર્યરત છે, જેમાં રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો, દૂતાવાસો અને કોન્સ્યુલેટ્સ સાથે નિયમિત સંકલન જાળવવામાં આવે છે.
સમગ્ર પ્રદેશમાં ભારતીય મિશનો અને પોસ્ટ્સ 24x7 હેલ્પલાઇન ચલાવી રહ્યા છે અને ભારતીય સમુદાયના સંગઠનો, સંસ્થાઓ અને કંપનીઓ સાથે સક્રિયપણે જોડાયેલા છે.
નાગરિકો, વિદ્યાર્થીઓ, નાવિકો અને નિવાસી ભારતીય સમુદાયો માટે નિયમિત સલાહ (advisories) જારી કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં મિશનો સ્થાનિક સરકારો સાથે ગાઢ સંકલન જાળવી રહ્યા છે.
મિશનો ભારતીય નાગરિકો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વિઝા સુવિધા, કોન્સ્યુલર સેવાઓ, પડોશી દેશો દ્વારા ટ્રાન્ઝિટ સપોર્ટ અને જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં લોજિસ્ટિકલ સહાય સહિતના મુદ્દાઓને સક્રિયપણે સંબોધિત કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
અખાત પ્રદેશમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનું કલ્યાણ ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા છે, અને તેમનું શૈક્ષણિક વર્ષ પ્રભાવિત ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
મિશનો JEE અને NEET પરીક્ષાઓ સંબંધિત ચિંતાઓને દૂર કરવા માટે સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ, ભારતીય શાળાઓ, CBSE, ICSE, કેરળ બોર્ડ અને નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી સાથે સંકલન કરી રહ્યા છે.
મિશનો આ પ્રદેશમાં જહાજો પરના ભારતીય ક્રૂ સભ્યો સાથે સતત સંપર્કમાં છે, જેમાં સ્થાનિક સત્તાવાળાઓ સાથે સંકલન, કોન્સ્યુલર સહાય, પરિવારો સાથે સંપર્ક અને ભારત પરત આવવાની સુવિધા સહિતનો ટેકો પૂરો પાડવામાં આવે છે.
ફ્લાઇટની એકંદર સ્થિતિ સુધરી રહી છે, આ પ્રદેશમાંથી ભારત માટે વધારાની ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે, અને 28 ફેબ્રુઆરીથી અત્યાર સુધીમાં અંદાજે 6,24,000 મુસાફરોએ ભારતની મુસાફરી કરી છે.
UAE માં, મર્યાદિત નોન-શિડ્યુલ્ડ ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે, જેમાં ભારત માટે લગભગ 90 ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત થવાની અપેક્ષા છે.
સાઉદી અરેબિયા અને ઓમાનના વિવિધ એરપોર્ટ પરથી ભારતના સ્થળો માટે ફ્લાઇટ્સ કાર્યરત છે.
કતારનો હવાઈ માર્ગ આંશિક રીતે ખુલ્લો હોવાથી, કતાર એરવેઝ આજે ભારત માટે લગભગ 8 થી 10 ફ્લાઇટ્સ ચલાવે તેવી અપેક્ષા છે.
કુવૈત અને બહેરીનના હવાઈ માર્ગો બંધ છે, જેમાં જઝીરા એરવેઝ અને ગલ્ફ એર સાઉદી અરેબિયાના દમ્મામ એરપોર્ટથી ભારત માટે ફ્લાઇટ્સ ચલાવે છે.

ઈરાનથી, આર્મેનિયા અને અઝરબૈજાન થઈને ભારત.
ઈઝરાયેલથી, ઈજિપ્ત અને જોર્ડન થઈને ભારત.
ઈરાકથી, જોર્ડન અને સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત.
કુવૈત અને બહેરીનથી, સાઉદી અરેબિયા થઈને ભારત.
UAE ના ઉમ્મ અલ કુવૈનમાં થયેલા હુમલામાં એક ભારતીય નાગરિક ઘાયલ થયો હતો અને હાલમાં તેની સારવાર ચાલી રહી છે, જેમાં કોન્સ્યુલેટ તમામ જરૂરી સહાય પૂરી પાડી રહ્યું છે.

SM/NP/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2248565)