નિવારક સ્વાસ્થ્ય સંભાળને મજબૂત કરવા અને ભારતની દીકરીઓના ભાવિ સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખવા તરફના એક સીમાચિહ્નરૂપ પગલામાં, માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી આવતીકાલે સવારે 11:30 વાગ્યે રાજસ્થાનના અજમેરથી 14 વર્ષની વયની છોકરીઓ માટે રાષ્ટ્રવ્યાપી હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) રસીકરણ કાર્યક્રમ શરૂ કરશે.

રાષ્ટ્રવ્યાપી અમલીકરણ ભારતની જાહેર આરોગ્ય યાત્રામાં એક નિર્ણાયક પગલું છે અને "સ્વસ્થ નારી" ના વિઝનને આગળ વધારવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પૂર્ણ કરે છે – જે મહિલાઓની સ્વાસ્થ્ય સંભાળના કેન્દ્રમાં નિવારણ, સુરક્ષા અને સમાનતા સુનિશ્ચિત કરે છે.

આ કાર્યક્રમ તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં દર વર્ષે 14 વર્ષની વયની અંદાજે 1.15 કરોડ છોકરીઓને લક્ષિત કરશે. નિયુક્ત સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ પર રસી વિનામૂલ્યે આપવામાં આવશે. આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો (પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રો), સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રો, સબ-ડિસ્ટ્રિક્ટ અને જિલ્લા હોસ્પિટલો તેમજ સરકારી મેડિકલ કોલેજો અને હોસ્પિટલોમાં રસીકરણ કરવામાં આવશે.

દરેક સત્રની દેખરેખ પ્રશિક્ષિત મેડિકલ ઓફિસરો દ્વારા કરવામાં આવશે, જેમને કુશળ હેલ્થકેર ટીમો દ્વારા ટેકો આપવામાં આવશે. તમામ સ્થળો પર કાર્યરત કોલ્ડ ચેઈન પોઈન્ટ્સ (CCPs) હશે અને તાત્કાલિક તબીબી સહાય અને રસીકરણ પછીની કોઈપણ દુર્લભ પ્રતિકૂળ ઘટનાઓ (AEFI) ના સંચાલનને સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમને 24×7 સરકારી આરોગ્ય સુવિધાઓ સાથે જોડવામાં આવશે.

રસીકરણ સ્વૈચ્છિક રહેશે અને રસી આપતા પહેલા માતાપિતા/વાલીઓની જાણકાર સંમતિ મેળવવામાં આવશે.

આ વિશેષ અભિયાન ત્રણ મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન મિશન મોડમાં ચલાવવામાં આવશે, જે દરમિયાન પાત્ર છોકરીઓ નિયુક્ત સુવિધાઓ પર દરરોજ રસી મેળવી શકે છે. ત્યારબાદ, નિયમિત રસીકરણના દિવસોમાં રસી ઉપલબ્ધ રહેશે.

પૃષ્ઠભૂમિ: ભારતમાં મહિલાઓમાં સર્વાઇકલ કેન્સર બીજું સૌથી સામાન્ય કેન્સર છે, જેમાં GLOBOCAN 2022 ના ડેટા મુજબ વાર્ષિક 1 લાખ 20 હજાર નવા કેસ અને લગભગ 80 હજાર મૃત્યુ થાય છે. વૈજ્ઞાનિક પુરાવા સ્થાપિત કરે છે કે લગભગ તમામ કિસ્સાઓ હ્યુમન પેપિલોમાવાયરસ (HPV) ના ઉચ્ચ-જોખમી પ્રકારો સાથેના સતત ચેપને કારણે થાય છે, ખાસ કરીને પ્રકાર 16 અને 18, જે ભારતમાં સર્વાઇકલ કેન્સરના 80% થી વધુ કેસો માટે જવાબદાર છે.

રસીકરણ અને વહેલા સ્ક્રીનિંગ દ્વારા મોટાભાગે અટકાવી શકાય તેવું હોવા છતાં, સર્વાઇકલ કેન્સર પરિવારો અને આરોગ્ય પ્રણાલી પર મોટો બોજ લાદવાનું ચાલુ રાખે છે. રાષ્ટ્રવ્યાપી HPV રસીકરણ કાર્યક્રમ કેન્સર તરફ આગળ વધે તે પહેલા જ HPV ચેપને અટકાવીને આ પડકારને સીધો સંબોધિત કરે છે.

ભારતનો રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમ ગાર્ડાસિલ (Gardasil) નો ઉપયોગ કરશે, જે એક ક્વાડ્રિવલેન્ટ HPV રસી છે જે HPV પ્રકાર 16 અને 18 (જે સર્વાઇકલ કેન્સરનું કારણ બને છે), તેમજ પ્રકાર 6 અને 11 સામે રક્ષણ આપે છે.

HPV રસીઓ વિશ્વભરમાં સૌથી વધુ વિસ્તૃત રીતે અભ્યાસ કરાયેલી રસીઓમાંની એક છે અને 2006 થી વિશ્વભરમાં 500 મિલિયનથી વધુ ડોઝ આપવામાં આવ્યા છે. વૈજ્ઞાનિક પુરાવા રસી દ્વારા આવરી લેવામાં આવેલા HPV પ્રકારો દ્વારા થતા સર્વાઇકલ કેન્સરને રોકવામાં 93–100% અસરકારકતા દર્શાવે છે.

જૂન 2022 માં, વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાના રસીકરણ પરના વ્યૂહાત્મક સલાહકાર જૂથ (SAGE) એ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો કે સિંગલ-ડોઝ શિડ્યુલ બે-ડોઝ શિડ્યુલ જેવું જ રક્ષણ પૂરું પાડે છે. ડિસેમ્બર 2022 ના WHO પોઝિશન પેપરે 9–20 વર્ષની વયની છોકરીઓ માટે અસરકારક અને પ્રોગ્રામેટિક રીતે ફાયદાકારક વિકલ્પ તરીકે સિંગલ-ડોઝ શિડ્યુલને વધુ સમર્થન આપ્યું હતું.

ભારતનો અભિગમ આ વૈશ્વિક ભલામણો અને નેશનલ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી ગ્રુપ ઓન ઇમ્યુનાઇઝેશન (NTAGI) ના નિષ્ણાત માર્ગદર્શન સાથે સુસંગત છે.

આ લોન્ચ સાથે, ભારત એવા 160 થી વધુ દેશોમાં જોડાશે જેમણે તેમના રસીકરણ કાર્યક્રમમાં HPV રસીકરણનો સમાવેશ કર્યો છે. 90 થી વધુ દેશો સિંગલ-ડોઝ HPV રસીકરણ શિડ્યુલ લાગુ કરી રહ્યા છે, જે કવરેજ, પરવડે તેવા ભાવ અને કાર્યક્રમની કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરે છે.

ઘણા દેશોએ વ્યાપક રસીકરણ પછી HPV ચેપ દરમાં, પ્રીકેન્સરસ લેસન અને સર્વાઇકલ કેન્સરના બનાવોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધ્યો છે.

અવિરત પુરવઠો અને ગુણવત્તા સાથે સમાધાન ન થાય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ભારત સરકારે ગાવિ (GAVI), ધ વેક્સિન એલાયન્સ સાથેની ભાગીદારીમાં પારદર્શક અને વૈશ્વિક સ્તરે સમર્થિત પ્રાપ્તિ પદ્ધતિ દ્વારા HPV રસીનો પુરવઠો સુરક્ષિત કર્યો છે. રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમમાં ઉપયોગમાં લેવાતી રસીઓ ભારતના ડ્રગ રેગ્યુલેટર દ્વારા માન્ય છે અને સખત ગુણવત્તા અને કોલ્ડ-ચેઈન ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે.

દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશના લક્ષિત જૂથને અનુરૂપ પર્યાપ્ત રસીના ડોઝ પહેલેથી જ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે અને રાજ્યો/UTs ને સીમલેસ અમલીકરણ અને છેવાડાના વિતરણ માટે તાલીમ આપવામાં આવી છે.

અજમેરમાં લોન્ચિંગ ઇવેન્ટ દરમિયાન, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો તેમના સંબંધિત NIC એકમોના સંકલનથી વર્ચ્યુઅલી જોડાશે. માનનીય મુખ્યમંત્રીઓ, પ્રશાસકો, રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રીઓ અને વરિષ્ઠ આરોગ્ય અધિકારીઓ તેમના રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના મુખ્યાલયથી ભાગ લેશે. રાષ્ટ્રીય લોન્ચિંગ પછી, રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ તે જ દિવસે તેમની પોતાની HPV રસીકરણ લોન્ચિંગ ઇવેન્ટ્સ સાથે આગળ વધશે.

રાષ્ટ્રવ્યાપી HPV રસીકરણ કાર્યક્રમ ડિલિવરી-ઓરિએન્ટેડ ગવર્નન્સને પ્રતિબિંબિત કરે છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક પુરાવા, નીતિગત પ્રતિબદ્ધતા અને અમલીકરણની સજ્જતા માપી શકાય તેવી જાહેર આરોગ્ય અસર પેદા કરવા માટે એકરૂપ થાય છે.

કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય માતાપિતા અને વાલીઓને વિનંતી કરે છે કે કાર્યક્રમ શરૂ થયા પછી તેમની 14 વર્ષની દીકરીઓને HPV રસી મળે તે સુનિશ્ચિત કરે.

HPV રસીકરણ એ એક શક્તિશાળી નિવારક પગલું છે જે જીવન બચાવી શકે છે. રસીકરણ પસંદ કરીને, પરિવારો ભારતની દીકરીઓ માટે સ્વસ્થ, કેન્સર મુક્ત ભવિષ્ય સુરક્ષિત કરી શકે છે.

SM/BS/JD