U Myntri Rangbah duh ka ri u Narendra Modi u la buh ia u maw nongrim, u la plie paidbah ia ki kam pynroi kiba shongdor palat T.9000 klur ha Aizawl, Mizoram mynta ka sngi. Kine ki projek kin pynbiang ia ki kam bapher bapher kynthup ia ki rel, ki surok, ka bording, ki kam ialehkai bad kiwei kiwei. Haba ai jingkren ha ka jingialang lyngba ka videoconferencing, u Myntri Rangbah u la dem khrup hakhmat u Blei Pathian, uba peitngor ïa ka ri kaba itynnad jong ki lum ba itynnad. Da kaba pynpaw ka jingsngewsih, u la ong ba u la don ha ka kad liengsuiñ Lengpui jong ka Mizoram bad um shym la lah ban ïadon bynta bad ki paidbah ha Aizawl namar ka jingsniew ka suiñbneng. Wat hapdeng ki jingeh, u Myntri Rangbahduh u la ong ba u lah ban sngew ia ka jingieid jong ki paidbah wat lyngba kane ka lad.

Haba ban jur ba la ka dei ka jingïakhih laitluid ne ka jingtei ïa ka ri, u Modi u la ong ba ki briew jong ka Mizoram ki ju wan shakhmat ban nohsynñiang. U la ong ba ki nongrim jong ki riew pawkhmat kum u Lalnu Ropuiliani bad u Pasaltha Khuangchera ki dang ïai bteng ban ai mynsiem ïa ka ri. U Modi u la ban jur ba ka jingaiti bad jingshakri, ka jingshlur bad ka jingsngewrit, ki dei ki jinglong kiba la rung jylliew ha ka imlang sahlang jong ki Mizo. “Mynta, ka Mizoram ka don ka bynta kaba kongsan ha ka jingïaid lynti ka India sha ka roi ka par”, la ong u Myntri Rangbahduh.

Haba batai ïa kane ka sngi kum ka sngi kaba kongsan na ka bynta ka ri, khamtam na ka bynta ki briew jong ka Mizoram, u Modi u la ong, “naduh mynta ka sngi, ka Aizawl kan don ha ki kam rel jong ka India”. Haba pynkynmaw ia ki por ba la leit noh, u Myntri Rangbahduh u la kdew ba u la ioh lad ban buh ia u maw nongrim na ka bynta ka lynti rel Aizawl katto katne snem mynshwa. Da ka jingsngew sarong u la aiti ia ka lynti rel sha ki briew jong ka ri. U Modi u la ong ba wat hapdeng kiba bun ki jingeh, kynthup ka jingeh jong ka jaka, ka lynti rel Bairabi–Sairang mynta ka la urlong. U la iaroh ia ka jingtbit jong ki engineer bad ia ka mynsiem jong ki nongtrei, da kaba ong ba ka jingtrei shitom jong ki ka la pynlong ia kane ka jingjop.

Da kaba pynskhem ba ki mynsiem jong ki briew bad ka ri ki ju ïasoh beit, u Myntri Rangbahduh u la pynbna ba ha ka sien kaba nyngkong, yn pynïasoh ïa ka Sairang ha Mizoram bad ka nongbah Delhi da ka Rajdhani Express. U la ban jur ba kane kam dei tang ka jingpyniasoh lynti rel, hynrei u budlum jong ka jingkylla bad kan pynkylla dur ia ka jingim bad ka kamai kajih jong ki briew ka Mizoram. U Modi u la ban jur ba ki nongrep bad ki kam khaii ha Mizoram mynta kin lah ban poi sha ki iew kiba kham bun ha kylleng ka ri. U la ong ba ki briew kin ioh lad ban ioh kham bun ki lad ki lynti na ka bynta ka jingpule bad ka koit ka khiah. U Myntri Rangbahduh u la bynrap ba kane kan plie ruh ki lad ioh kam ha ki kam jngohkai pyrthei, ka leit ka wan, bad ka kam pdiang briew.

U Myntri Rangbahduh u la ong ba la slem bah, ki don ki seng saiñpyrthei ha ka ri kiba la pyndonkam ia ka vote-bank ha ka sain pyrthei. U la ong ba ka jingphaikhmat jong ki ka dang long ha ki jaka kiba kham bun ki vote bad ki seat. Kumta ka thain shatei lammihngi baroh kawei, kynthup ia ki jylla kum ka Mizoram, ka la mad jingeh shibun namar kane ka jinglong. U Modi u la ban jur ba ka rukom treikam kaba mynta ka long kaba pher bha bad kito kiba la shah iehnoh bein mynshwa mynta ki don hakhmat eh. U la bynrap ba kito kiba la shah kyntait mynshuwa mynta ki la ioh bynta. U Myntri Rangbahduh u la ong ba ha kine ki 11 snem ba la dep, ka sorkar ka la trei borbah na ka bynta ka roi ka par jong ka thain shatei lammihngi. U la pynskhem ba kane ka thain ka nang kylla long ka bor pynroi jong ka ri India.

Da kaba pynpaw ba ha kine ki snem, bun ki jylla jong ka thaiñ Shatei Lammihngi ki la don ha ki kam rel jong ka ri India ha ka sien kaba nyngkong, u Myntri Rangbahduh u la ban jur ba ka Sorkar India ka la trei shitom ban pynkhlaiñ ïa baroh ki rukom pynïasoh—ki surok ha ki jaka nongkyndong bad ki surok bah, ki jingpynïasoh mobile bad internet, ka bording, ka um kor, bad ka LPG. U la pynbna ruh ba ka Mizoram ruh kan ïoh jingmyntoi na ka skhim UDAN na ka bynta ka jingleit jingwan da ki liengsuiñ bad pyntip ruh ba shen yn sa sdang ïa ka jingshakri da ki helicopter ha kane ka thaiñ. Kane, u la ong, kan pynbha shibun ia ka jingpoi sha ki jaka ba jngai jong ka Mizoram.

“Ka Mizoram ka don ka bynta kaba khraw ha baroh ka Act East Policy bad ka North East Economic Corridor kaba dang mih”, la ong u Myntri Rangbahduh ka ri. U la ong ba lyngba ka Kaladan Multi-Modal Transit Transport Project bad ka lynti rel na Sairang–Hmawngbuchhuah, ka Mizoram kan ïasoh bad ka Bay of Bengal lyngba ka South East Asia. U la ban jur shuh shuh ba kane ka jingpyniasoh kan kyntiew ia ka khaii pateng bad ka kam jngohkai pyrthei ha kylleng ka thain shatei lammihngi ka ri India bad ka South East Asia.

Haba pynpaw ba ka Mizoram ka dei kaba la kyrkhu da ki samla kiba don sap, u Modi u la ban jur ba ka thong jong ka sorkar ka long ban pynkupbor ïa ki. U la pyntip ba la seng 11 tylli ki Eklavya Residential School ha Mizoram bad ka kam ka la iaid shaphrang ban sdang sa 6 tylli ki skul. U Myntri Rangbah duh u la ban jur ba ka thain shatei lammihngi ka dang mih kum ka jaka pdeng na ka bynta ki start-up. U la pynpaw ka jingkmen ba kumba 4,500 tylli ki start-up bad 25 tylli ki incubator ki dang treikam mynta ha kane ka thaiñ. U la ong ba ki samla jong ka Mizoram ki ïashim bynta shitrhem ha kane ka jingïakhih bad ki plie ki lad ki lynti kiba thymmai na ka bynta jong ki bad kiwei pat.

Da kaba ban jur ba ka India ka nang kiew stet kum ka jaka ba kongsan na ka bynta ki kam ialehkai ha ka pyrthei, u Myntri Rangbahduh u la ong ba kane ka jingkiew ka kyntiew ruh ia ka ioh ka kot ha ka kam ialehkai ha ka ri. U la kren shaphang ka riti dustur ba riewspah jong ka Mizoram ha ka kam ïalehkai, da kaba kdew ïa ki jingnoh synñiang jong ka ha kaba pynmih ïa kiba bun ki nongjop ha ka phutbol bad kiwei kiwei ki jait jingïalehkai. U la pynskhem ba ki polisi ba iadei bad ka kam ïalehkai jong ka sorkar ki ai jingmyntoi ïa ka Mizoram ruh kumjuh. Hapoh ka skhim Khelo India, u Modi u la ong ba la ai jingkyrshan na ka bynta ban thaw ïa ki jingdon jingem ba iadei bad ki kam ialehkai katkum ka juk mynta. U la pyntip ba ka sorkar dang shen ka la wanrah ia ka National Sports Policy—Khelo India Khel Niti. U la ban jur ba kane ka sienjam kan plie ki lad ba thymmai ïa ki samla ka jylla Mizoram.

U Myntri Rangbahduh u la pynpaw ka jingkmen kaba khraw ban long u nongkit-ktien jong ka riti dustur ba itynnad jong ka thaiñ Shatei Lammihngi, hapoh ka ri bad shabar ruh. U la ban jur ia ka jingdonkam ban pynshlur ia ki rynsan kiba pyni ia ka lad jong ka thain shatei lammihngi. Haba pynkynmaw ïa ka jingïashim bynta jong u ha ka tamasa Ashta Lakshmi kaba la long ha Delhi khyndiat bnai mynshwa, u Modi u la ong ba kane ka tamasa ka la pyni ïa ki jaiñ, ki kam shna kti, ki mar ba la buh dak GI, bad ki lad ba don ha ka kam jngohkai pyrthei jong ka thaiñ Shatei Lammihngi. Ha ka Rising North East Summit, u Myntri Rangbahduh u la ong ba u pynshlur ia ki nongbei tyngka ban shim ia ka lad kaba khraw ha kane ka thain bad u la ong ba ka jingialang ka plie lad ia ki jingbei tyngka bad ki projek kiba heh. U Modi u la ong shuh shuh ba ka sienjam Vocal for Local ka ai jingmyntoi shibun ïa ki nongtrei kti bad ki nongrep jong ka thaiñ Shatei Lammihngi, da kaba pynpaw ba ki mar ba shna na ki siej jong ka Mizoram, u sying organic, u shynrai, bad ki kait ki long kiba la pawnam bha.

Da kaba pynpaw ba ka sorkar ka dang shimkhia ban kyntiew ïa ka jingsuk ban im bad ka jingsuk ban leh ïa ki kam khaii pateng, u Myntri Rangbahduh u la ong, “dang shen la wanrah ia ki jingpynkylla ha ka GST ba thymmai bad ka mut ban pynduna ïa ki khajna ha kiba bun ki mar, kaba pynsuk ïa ka jingim jong ki longïing”. U la pynkynmaw ba shwa u snem 2014, wat ïa ki tiar ba donkam man ka sngi kum toothpaste, ka sabon, bad ka umphniang ruh la shim khajna haduh 27%. Mynta, u la ong, tang 5% ka GST ka treikam ha kine ki tiar. U Modi u la ong ba ha ka por jong ka jingsynshar ka liang pyrshah, ki dawai, ki tiar test, bad ki insurance policy la shim khajna ba heh. U la ong ba kane ka la pynlong ïa ka jingsumar pang kaba rem dor bad ka insurance kaba ym lah ban ïoh da ki longïing kiba duna ka ioh ka kot. U la ban jur ba mynta, kine ki jingshakri bad ki mar baroh ki la long kiba lah kot bor. U Myntri Rangbahduh u la bynrap ba ki dor ba thymmai jong ka GST kin pynlong ïa ki dawai na ka bynta ki jingpang kiba shyrkhei kum ka cancer ban kham duna dor. U la pyntip ba hadien ka 22 tarik u Nailur, ki dewbilat bad ki tiar shna ïing ruh kin kham duna dor. U Modi u la ong ba bun ki kompeni kiba shna ia ki scooter bad ki kali ki la dep pynhiar dor. U la pynpaw ka jingshaniah ba ka aiom lehkmen ban wan kan long kaba kham iphuh iphieng shuh shuh ha kylleng ka ri.

U Myntri Rangbahduh u la pynpaw ba kum shi bynta jong ki jingkylla, la pynduna ïa ka GST ha kiba bun ki hotel sha ka 5%. U la ong ba ka jingleit jingwan sha ki jaka bapher bapher, ka jingsah ha ki hotel, bad ka jingbam shabar mynta kan sa long kaba jem dor. U Modi u la ban jur ba kane kan pynshlur ïa ki briew ban leit jingleit, ban wad bniah, bad ïoh mad ïa ki bynta bapher bapher jong ka ri. U la ong ba ki jaka jngohkai pyrthei kum ka thain shatei lammihngi kin ioh jingmyntoi na kane ka jingkylla.

 “Ka ioh ka kot jong ka India ka la kiew 7.8% ha ka lai bnai ba nyngkong jong u snem 2025–26. Kane ka mut ba ka India ka dei ka ïoh ka kot kaba kiew stet tam ha ka pyrthei”, la ong u Modi, da kaba pynpaw ba ka ri ka sakhi ruh ïa ka jingkiew kaba khlaiñ ha ka Make In India bad ka jingshalan mar shabar ri. Haba ïadei bad ka Operation Sindoor, u la ong ba ka ri ka la ïohi kumno ki shipai India ki la pynphai ïa kito kiba kyrshan ïa ki kam lehnoh. U la ong ba ka ri baroh kawei ka dap da ka jingsngew sarong na ka bynta ki shipai. U Myntri Rangbahduh u la ban jur ba ki tiar iada ri ba la shna hapoh ka Made-In-India ki don ka bynta kaba khraw ban iada ia ka ri ha kane ka kam. U la bynrap ba ka jingroi jong ka ioh ka kot jong ka India bad ka kam shna tiar ka long kaba kongsan bha na ka bynta ka jingshngain jong ka ri.

U Myntri Rangbahduh u la pynkut da kaba pynskhem biang ïa ka jingkular jong ka sorkar na ka bynta ka bha ka miat jong uwei pa uwei u nongshong shnong, man la ka longïing, bad man la ka thaiñ. U la ong ba yn tei ïa ka ri India kaba la kiew shaphrang lyngba ka jingpynkupbor ïa ki briew jong ka bad pynpaw ka jingshaniah ba ki briew ka Mizoram kin don ka bynta kaba kongsan ha kane ka jingïaid lynti. U la ai khublei bad pdiang sngewbha ia ka Aizawl sha ki kam rel jong ka India. U la pynpaw biang ba watla um shym la lah ban leit sha Aizawl namar ka jinglong ka suinbneng hynrei u ngeit skhem ba kin sa iakynduh shen.

U Lat ka jylla Mizoram, General V K Singh, u Myntri Rangbah ka jylla Mizoram, u Lalduhoma, Myntri Sorkar Pdeng, u Ashwini Vaishnaw ki la iadonlang lem bad kiwei kiwei ki kynrem ki lyndan ha kane ka jingialang

Ka Nongrim

Ha ka jingbuddien ia ka jingthmu jong u ban don ki jingdon jingem kiba iahap bad ki jinglong jingman ha kylleng ka pyrthei bad ka jingpyniasoh ia baroh ki bynta jong ka ri, u Myntri Rangbahduh u la plie ïa ka lynti Rel Bathymmai Bairabi-Sairang, kaba shongdor palat T.8,070 klur, kaba pynïasoh ïa ka nongbah jong ka Mizoram bad ka rynsan Indian Railways ha ka sien kaba nyngkong. Ka Projek lynti rel, kaba la shna ha ka jaka lum kaba jynjar, ka don 45 tylli ki tunnel ba la shna hapoh ki jinglong jingman kiba bun jait ha kane ka jaka. Nalor kata, ka kynthup ruh ia 55 tylli ki jingkieng kiba heh bad 88 tylli ki jingkieng kiba rit. Ka jingpyniasoh direk da ka rel hapdeng ka Mizoram bad kiwei pat ki bynta jong ka ri kan ai ki lad ka lei ka wan kiba shngain bad kiba jem dor ia ki briew na kane ka thain. Kan pynthikna ruh ia ka jingpynbiang kaba ha ka por bad kaba lah ban shaniah ia ki mar bam, ki sboh, bad kiwei kiwei ki mar ba kongsan, ka ban kyntiew ia ka jingtreikam ha ka jingpynpoi mar bad ki lad ka leit ka wan ha ka thain.

U Myntri Rangbahduh u la kaweh lama ruh ïa ki lai tylli ki rel express ba thymmai kata ka Sairang (Aizawl)-Delhi (Anand Vihar Terminal) Rajdhani express, ka Sairang-Guwahati express bad ka Sairang-Kolkata express ha kane ka sngi. Mynta ka Aizawl kan ïasoh beit beit bad ka Delhi lyngba ka Rajdhani Express. Ka Sairang-Guwahati Express kan pynsuk ia ka leit ka wan hapdeng ka Mizoram bad Assam. Ka Sairang-Kolkata Express kan pyniasoh beit beit ia ka Mizoram sha Kolkata. Kane ka jingpyniar ia ka jingpyniasoh kan kyntiew ia ka jinglah ban leit sha ki hospital, ki skulbah, bad ki iew ki hat, da kaba pynkhlainia ki jingiadei ha ka pule puthi, ka kolshor, bad ka ioh ka kot ha kylleng ka thain. Kan pynmih ruh ia ki lad kamai, bad kan kyntiew shibun ia ka kam jngohkai pyrthei ha ka thain.

Ha ka jingkyntiew ia ki jingdon jingem ba iadei bad ki surok, u Myntri Rangbahduh u la buh ia u maw nongrim jong ki projek surok kiba bun jait. Ka kynthup ïa ka surok Aizawl Bypass, ka surok Thenzawl–Sialsuk bad ka surok Khankawn–Rongura.

Ka surok Aizawl Bypass kaba jngai 45 km, kaba shongdor palat T.500 klur, hapoh ka skhim Prime Minister's Development Initiative for North East Region (PM-DevINE) kan thmu ban pynduna ia ka jingkhapngiah jong ka nongbah Aizawl, ban kyntiew ia ka jingpyniasoh sha kad liengsuin Lunglei, Siaha, Lawngtlai, Lengpui bad ka steshon rel Sairang bad kiwei kiwei. Kan pynduna ia ka por leit jingleit na ki distrik ba shathie sha Aizawl kumba 1.5 kynta kaba ai jingmyntoi shibun ia ki paidbah ha ka thain. Ka surok Thenzawl-Sialsuk hapoh ka skhim North East Special Infrastructure Development Scheme NESIDS (Roads), kan ai jingmyntoi ia kiba bun ki nongrep horticluture, ki nongrep soh dragon, ki nongrep kba, bad ki nongpynmih ia ki mar ba shna na u sying, katba kan pynkhlain ia ka jingpyniasoh bad ka surok bah Aizawl-Thenzawl-Lunglei. Ka Surok Khankawn–Rongura kaba hap hapoh ka NESIDS (Roads) ha ka Elaka Serchhip kan ai ka lad kaba kham bha ban leit sha ki iew ki hat bad kan ai jingmyntoi ïa ki nongrep bapher bapher bad kiwei pat ki briew ha ka thaiñ, ha kajuh ka por kan kyrshan ruh ïa ka jaka pynmih ia ki mar ba shna na u sying.

U Myntri Rangbah u la buh ruh ïa u mawnongrim jong ka jingkieng ha ka wah Chhimtuipui kaba don ha surok Lawngtlai–Siaha. Kan ai jingpyniasoh ha baroh ki por bad kan pynduna ia ka por leit jingleit da ar kynta. Kane ka jingkieng kan kyrshan ruh ia ka khaii pateng sha shiliang pud hapoh ka Kaladan Multimodal Transit Framework.

U myntri rangbah duh u la buh ia u mawnongrim jong ka Khelo India Multipurpose Indoor Hall kyntiew ia ka kam ialehkai. Kane ka jaka ha Tuikual kan pynbiang ïa ki jaka ïalehkai katkum ka juk mynta kynthup ïa ka madan ïalehkai ba bun rukom kaba la tap tnum kaba ai jingmyntoi bad kyntiew ïa ki samla jong ka Mizoram na ka bynta ki kam ïalehkai ha ki lympung jong ka ri bad ka pyrthei.

Ha ka jingpynkhlaiñ ïa ki jingtei na ka bynta ka bor ding ha kane ka thaiñ, u Myntri Rangbah Duh u la buh ïa u maw nongrim jong ka LPG Bottling Plant kaba 30 TMTPA (hajar metric ton ha ka shisnem) ha Mualkhang ha Aizawl. Ka thmu ban pynthikna ia ka jingpynbiang ia ka LPG kaba thikna ha Mizoram bad ki jylla ba marjan kaba ai ia ka jingsuk ban ioh ia ka umphniang shet kaba khuid. Kan thaw ruh ia ki lad kamai ha ka thain.

U Myntri Rangbah Duh u la plie paidbah ruh ïa ka Residential School ha Kawrthah hapoh ka skhim Pradhan Mantri Jan Vikas Karyakram (PMJVK). Ka skul kaba don ha Mamit kan pynbiang ïa ki kamra klas kiba katkum ka juk mynta, ki hostel, bad ki jaka ïalehkai kynthup ïa ka madan ïalehkai phutbol artificial turf. Kan ai jingmyntoi ia palat 10,000 ngut ki khynnah bad ki samla, kaba buh ia ka nongrim na ka bynta ka jingkiew ha ka imlang sahlang bad ka jingkiew kyrdan ha ka jingpule.

Ha kaba pynïar shuh shuh ïa ka jingthmu jong u ban ïoh ïa ka jingpule kaba bha na ka bynta baroh, u Myntri Rangbah Duh u la plie ruh ïa ka Eklavya Model Residential School ha Tlangnuam. Ka skul kan kyntiew ia ka jingrung ki khynnah ha ka jingpule, kan pynduna ia ka jingieh shiteng por ia ka jingleit skul, bad kan ai ki lad jinghikai kiba pura ia ki samla riewlum.

****