पत्र सूचना कार्यालय

প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনা (পি.এম.ডি.ডি.কে.ৱাই.)

 “১০০খন জিলাত কৃষিৰ কেন্দ্ৰীভূত উন্নয়নৰ এটা বছৰ”

জিলা পৰ্যায়ৰ পদক্ষেপৰ জৰিয়তে কৃষিৰ ৰূপান্তৰ

ভাৰতৰ কৃষি খণ্ডত বিভিন্ন অঞ্চল আৰু কৃষক সম্প্ৰদায়ৰ মাজত যথেষ্ট সম্ভাৱনা আছে। অৱশ্যে, সমৃদ্ধ সম্ভাৱনা থকা সত্ত্বেও বহুতো অঞ্চলত কম উৎপাদনশীলতা, অপৰ্যাপ্ত জলসিঞ্চন, ঋণৰ সীমিত সুবিধা আৰু চপোৱাৰ পিছৰ আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱৰ দৰে প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয়। ফলস্বৰূপে, এই অঞ্চলসমূহে নিজৰ সম্পূৰ্ণ কৃষি সম্ভাৱনা বাস্তৱায়িত কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাই আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰতো পিছ পৰি আছে।

প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনা (Prime Minister Dhan-Dhaanya Krishi Yojana) চমুকৈ পি.এম.ডি.ডি.কে.ৱাই. (PMDDKY)-ৰ লক্ষ্য হৈছে এই ব্যৱধানসমূহ দূৰ কৰা আৰু কেন্দ্ৰীভূত হস্তক্ষেপৰ জৰিয়তে ১০০খন আকাংক্ষিত কৃষি জিলাৰ উন্নয়ন সাধন কৰা। জিলা-নিৰ্দিষ্ট প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ পূৰণ কৰি এই আঁচনিখনে উৎপাদনশীলতা, জলসিঞ্চন, ঋণৰ সুবিধা আৰু চপোৱাৰ পিছৰ আন্তঃগাঁথনিৰ ক্ষেত্ৰত থকা সম্ভাৱনাসমূহ মুকলি কৰাত সহায় কৰিব পাৰে। ২০২৫ চনৰ ১৬ জুলাইত কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে ছয় বছৰৰ বাবে প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনাত অনুমোদন জনাইছিল আৰু ২০২৫ চনৰ ১১ অক্টোবৰত মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে এই আঁচনিখন মুকলি কৰিছিল। এই বছৰৰ ১১ অক্টোবৰত আঁচনিখনে ইয়াৰ প্ৰথম বৰ্ষপূৰ্তি উদযাপন কৰিছে।

২০২৫-২৬ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা ছয় বছৰীয়া এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে ১০০খন আকাংক্ষিত কৃষি জিলাত কৃষি আৰু সংশ্লিষ্ট কাৰ্যকলাপসমূহৰ ৰূপান্তৰ সাধন কৰা। তিনিটা মূল সূচকৰ ভিত্তিত এই জিলাসমূহ চিনাক্ত কৰা হৈছিল: কম উৎপাদনশীলতা, কম শস্যৰ নিবিড়তা আৰু কৃষি ঋণৰ কম বিতৰণ। নিৰ্বাচনৰ সময়ত প্ৰতিখন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলৰ মুঠ শস্যাবৃত্ত মাটিৰ অংশ আৰু কাৰ্যকৰী কৃষিভূমিৰ পৰিমাণো বিবেচনা কৰা হৈছিল। প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ পৰা কমেও এখন জিলা নিৰ্বাচন কৰা হৈছে।

১১টা মন্ত্ৰালয় আৰু বিভাগৰ ৩৬খন কেন্দ্ৰীয় আঁচনি, ৰাজ্যিক আঁচনি আৰু ব্যক্তিগত খণ্ডৰ অংশগ্ৰহণৰ সমন্বয়ৰ জৰিয়তে এই আঁচনিখন ৰূপায়ণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ ফলত স্থানীয় কৃষি অগ্ৰাধিকাৰৰ সৈতে সংগতি ৰাখি পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাটো সম্ভৱ হৈছে।

ৰূপায়ণৰ বাবে প্ৰশাসনিক গাঁথনি

প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনা (পি.এম.ডি.ডি.কে.ৱাই.)-ত তিনিটা স্তৰৰ ৰূপায়ণ গাঁথনি অনুসৰণ কৰা হয়—

• জিলা পৰ্যায়: জিলা উপায়ুক্ত/জিলা দণ্ডাধীশৰ নেতৃত্বত জিলা ধন-ধান্য কৃষি যোজনা সমিতিয়ে জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত আৰু ৰূপায়ণ কৰে।
• ৰাজ্যিক পৰ্যায়: ৰাজ্যৰ মুখ্য সচিবৰ নেতৃত্বত ৰাজ্যিক ধন-ধান্য কৃষি যোজনা সমিতিয়ে জিলা পৰিকল্পনাসমূহ পৰ্যালোচনা আৰু নিৰীক্ষণ কৰে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়: দুখন সমিতিয়ে আঁচনিখন তদাৰক কৰে। ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যবাহী সমিতিৰ নেতৃত্বত থাকে কেন্দ্ৰীয় কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰী। ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰীক্ষণ সমিতিৰ নেতৃত্বত থাকে কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ বিভাগৰ সচিব।

জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনা

জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনা (ডি.এ.পি.) প্ৰাৰম্ভিক অৱস্থা আৰু ৰোগনিৰ্ণয়মূলক বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত প্ৰস্তুত কৰা হয়। এই পৰিকল্পনাসমূহত স্থানীয় কৃষি প্ৰয়োজনীয়তাসমূহ চিনাক্ত কৰা হয় আৰু সংশ্লিষ্ট কেন্দ্ৰীয় তথা ৰাজ্যিক আঁচনিসমূহৰ সমন্বয়ৰ জৰিয়তে সেইসমূহৰ সমাধান কৰা হয়। জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনাসমূহত ফলাফলভিত্তিক লক্ষ্য, বাৰ্ষিক মাইলৰ খুঁটি আৰু সংশ্লিষ্ট আঁচনিসমূহৰ সৈতে সংযুক্ত পদক্ষেপ নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়।

প্ৰয়োজনীয় অনুমোদন আৰু পুঁজি মুকলিৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনাসমূহ সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যিক বিভাগসমূহলৈ প্ৰেৰণ কৰা হয়, যাতে সেইসমূহ সংশ্লিষ্ট বাৰ্ষিক কাৰ্য পৰিকল্পনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিব পৰা যায়।

৩৬খন আঁচনিৰ ১২১টা সূচকৰ জৰিয়তে অগ্ৰগতি অনুসৰণ কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত ৭৪টা উৎপাদন সূচক আৰু ৪৭টা ফলাফল সূচক অন্তৰ্ভুক্ত আছে। উৎপাদন সূচকৰ ভিত্তিত জিলাসমূহৰ প্ৰদৰ্শনৰ মাহেকীয়া স্থানাংক নিৰ্ধাৰণ কৰা হয় প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনাৰ ডেশ্বব’ৰ্ডৰ জৰিয়তে—https://pmddky.niti.gov.in/।

ৰূপায়ণ আৰু অগ্ৰগতিৰ এটা বছৰ

প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনাৰ ডেশ্বব’ৰ্ড ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰৰ শেষৰ সপ্তাহত কাৰ্যক্ষম হৈ উঠিছিল। ১০০খন জিলাৰ অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰি ২০২৫ চনৰ নৱেম্বৰৰ পৰা উৎপাদন সূচকৰ ভিত্তিত মাহেকীয়া স্থানাংক নিৰ্ধাৰণ আৰম্ভ কৰা হৈছিল।

• ১০০খন ধন-ধান্য কৃষি যোজনাৰ সকলো জিলাই জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰিছে আৰু সেইসমূহ ৰূপায়ণ কৰি থকা হৈছে।
• পৰ্যালোচনা আৰু নিৰীক্ষণৰ বাবে ৰাজ্যিক, জিলা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত সমিতিসমূহ গঠন কৰা হৈছিল।
• ১০০খন জিলাৰ আটাইকেইখনেই ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহলৈকে উৎপাদন সূচকসমূহৰ তথ্য দাখিল কৰিছে। ১০০খন জিলাৰ আটাইকেইখনে ২০২৫-২৬ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে ফলাফল সূচকৰ তথ্যও দাখিল কৰিছে।
• কেন্দ্ৰীয় ন’ডেল বিষয়াসকলে নিয়মীয়াকৈ অগ্ৰগতি পৰ্যালোচনা কৰি জিলাসমূহক দিহা-পৰামৰ্শ আগবঢ়াই আহিছে।
• ৰাজহুৱা উদ্যোগ বিভাগে ২০২৬-২৭ আৰু ২০২৭-২৮ বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগসমূহৰ কৰ্প’ৰেট সামাজিক দায়বদ্ধতা কাৰ্যকলাপৰ বাবে ধন-ধান্য কৃষি যোজনাৰ জিলাসমূহ গ্ৰহণ কৰাৰ ব্যৱস্থা অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে।
• ছটা উদ্দেশ্যৰ ক্ষেত্ৰত ১০০খন জিলাৰ গড় নম্বৰ ২০২৬ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ ১৮.৮৫ৰ পৰা ২০২৬ চনৰ আগষ্ট মাহত ৪৬.৮৯লৈ বৃদ্ধি পাইছে, যি ২৮.০৪ নম্বৰৰ উন্নতি সূচায়।
• একেটা সময়ছোৱাত উদ্দেশ্যভিত্তিক গড় নম্বৰসমূহতো উন্নতি পৰিলক্ষিত হৈছে—

> কৃষি উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি: ১.৫০ৰ পৰা ৮.০৮লৈ

> শস্যৰ বৈচিত্ৰ্যকৰণ আৰু বহনক্ষম কৃষি পদ্ধতিক উৎসাহিত কৰা: ৪.০৮ৰ পৰা ১০.১৮লৈ

> চপোৱাৰ পিছৰ সংৰক্ষণ ক্ষমতা বৃদ্ধি: ২.১৪ৰ পৰা ৫.১৯লৈ

> জলসিঞ্চনৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা: ১.৩৮ৰ পৰা ৪.৯১লৈ

> হ্ৰস্বম্যাদী আৰু দীৰ্ঘম্যাদী কৃষি ঋণৰ অধিক সুবিধা প্ৰদান কৰা: ২.৪০ৰ পৰা ৬.৫৩লৈ

> উন্নত শাসন ব্যৱস্থা আৰু সেৱা প্ৰদান: ৭.৪১ৰ পৰা ১২.০৫লৈ

ধন-ধান্য জিলাসমূহৰ উত্তম পদ্ধতিসমূহ

জিলাসমূহত কৃষিৰ গতি শক্তিশালী কৰা

প্ৰধানমন্ত্ৰী ধন-ধান্য কৃষি যোজনাই ২০২৬ চনৰ ১১ অক্টোবৰত ইয়াৰ প্ৰথম বৰ্ষ সম্পূৰ্ণ কৰিছে, যিয়ে জিলা পৰ্যায়ত কেন্দ্ৰীভূত পদক্ষেপৰ এটা বছৰক চিহ্নিত কৰিছে। ১০০খন জিলাত জিলা কাৰ্য পৰিকল্পনা আৰু সূচকভিত্তিক নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থা এতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছে। জিলা-নিৰ্দিষ্ট পদক্ষেপসমূহে ভূমি পৰ্যায়ত কৃষিৰ উন্নয়নত সহায় আগবঢ়াইছে। অৰ্জন কৰা অগ্ৰগতিয়ে আগন্তুক বছৰসমূহত অধিক শক্তিশালী সমন্বয় আৰু বহনক্ষম কৃষি উন্নয়নৰ বাবে এক ভেটি প্ৰদান কৰিছে।

তথ্যসূত্ৰ

প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কাৰ্যালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2177454

কৃষি আৰু কৃষক কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://pmddky.niti.gov.in/aboutTheScheme

https://pmddky.niti.gov.in/

https://agriwelfare.gov.in/Documents/Guidelines/Guidelines_PM_DDKY_19092025_Final[1]_0.pdf

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244624

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2201150

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰসমূহ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?id=154909&NoteId=154909&ModuleId=3&reg=48&lang=2

pdf চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

****

পিআইবি গৱেষণা

RR 

(तथ्य सामग्री आईडी: 151119) आगंतुक पटल : 8