पत्र सूचना कार्यालय

যুৱ শক্তিৰ সবলীকৰণ, ভাৰতৰ ৰূপান্তৰ

বিকশিত ভাৰত@২০৪৭ৰ বাবে অমৃত প্ৰজন্ম

ভাৰত বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ যুৱ জনসংখ্যাৰ দেশ, য’ত প্ৰায় ৬৫ শতাংশ নাগৰিকৰ বয়স ৩৫ বছৰৰ তলত। বিগত বছৰসমূহত চৰকাৰে শিক্ষা, দক্ষতা বিকাশ, নিয়োগ, উদ্যোগিতা, ক্ৰীড়া, স্বাস্থ্য আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণৰ ক্ষেত্ৰত বিনিয়োগ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে, যাতে এই জনগাঁথনিগত সুবিধাক উন্নয়নৰ লভ্যাংশলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিব পৰা যায়। এই সকলো প্ৰচেষ্টাই একেলগে অমৃত প্ৰজন্মক বিকশিত ভাৰত @ ২০৪৭ গঢ় দিয়াত ভূমিকা ল’বলৈ সক্ষম কৰি তুলিছে।

মাই ভাৰত (My Bharat): যুৱ-নেতৃত্বাধীন উন্নয়নৰ এক মঞ্চ

এই দৃষ্টিভংগীৰ কেন্দ্ৰবিন্দুত আছে ২০২৩ চনৰ অক্টোবৰত ১৫–২৯ বছৰ বয়সৰ যুৱক-যুৱতীৰ বাবে আৰম্ভ কৰা মেৰা যুৱা ভাৰত। প্ৰযুক্তি-সক্ষম এই মঞ্চই স্বেচ্ছাসেৱা, অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ, নেতৃত্ব, দক্ষতা বিকাশ, কেৰিয়াৰ সহায়তা আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণক একক সৰ্বভাৰতীয় পৰিৱেশতন্ত্ৰত একত্ৰিত কৰিছে।

• বৃদ্ধিশীল ৰাষ্ট্ৰীয় মঞ্চ– জুলাই ২০২৬লৈকে ২.২২ কোটিৰো অধিক যুৱক-যুৱতীয়ে স্বেচ্ছাসেৱা, অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ, নেতৃত্ব, দক্ষতা বিকাশ আৰু কেৰিয়াৰৰ সুযোগৰ বাবে মঞ্চটোত পঞ্জীয়ন কৰিছে।
• বৃহৎ পৰিসৰত স্বেচ্ছাসেৱা– ১.৫২ লাখৰো অধিক স্বেচ্ছাসেৱাৰ সুযোগে যুৱক-যুৱতীসকলক সমাজ সেৱা, পৰিৱেশমূলক কাৰ্যকলাপ, সাংস্কৃতিক পদক্ষেপ আৰু ৰাজহুৱা কাৰ্যসূচীত অংশগ্ৰহণৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিছে।
• অভিজ্ঞতাৰ জৰিয়তে শিক্ষণ– ২৪,৯০০ৰো অধিক অভিজ্ঞতাভিত্তিক শিক্ষণ কাৰ্যসূচীয়ে যুৱক-যুৱতীসকলক শাসন, স্বাস্থ্যসেৱা, সংবাদ মাধ্যম, প্ৰযুক্তি আৰু ৰাজহুৱা সেৱাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছে।

ডিজিটেল সম্পৃক্ততা আৰু নাগৰিক অংশগ্ৰহণ

বিকশিত ভাৰত যুৱ নেতা সংলাপ ২০২৬ (Viksit Bharat Young Leaders Dialogue 2026) – দেশজুৰি অনুষ্ঠিত এক কুইজৰ জৰিয়তে ৫০ লাখৰো অধিক যুৱক-যুৱতীয়ে অংশগ্ৰহণ কৰে। এই সংলাপত ২১খন দেশৰ ৭৮গৰাকী প্ৰবাসী যুৱক-যুৱতীয়েও অংশগ্ৰহণ কৰে আৰু জিলা-ভিত্তিক তথ্যভাণ্ডাৰৰ বাবে ৬,০০০গৰাকী যুৱ নেতাক চিনাক্ত কৰা হয়।

ৰাষ্ট্ৰীয় সেৱা আঁচনি (National Service Scheme - NSS) – স্বেচ্ছাসেৱকৰ নামভৰ্তি ২০১৪–১৫ত ৩৪.০৯ লাখৰ পৰা ২০২৫–২৬ত ৩৮.৯০ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে।

শিক্ষা: প্ৰৱেশাধিকাৰ, গুণগত মান আৰু ভৱিষ্যতৰ বাবে প্ৰস্তুতি

শিক্ষা পৰিৱেশতন্ত্ৰ সম্প্ৰসাৰিত হোৱাৰ লগতে অধিক নমনীয়, ডিজিটেল আৰু উদ্ভাৱন-চালিত হৈ উঠিছে। ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি ২০২০-এ শিক্ষাৰ্থীক কেন্দ্ৰত ৰাখি বিদ্যালয় শিক্ষা, উচ্চ শিক্ষা, দক্ষতা আৰু নিয়োগযোগ্যতাক সংযুক্ত কৰিছে।

• বিশ্বৰ অন্যতম বৃহৎ বিদ্যালয় ব্যৱস্থা – ভাৰতত ১৪.৬৭ লাখ বিদ্যালয় আছে, য’ত ২৪.৭২ কোটি শিক্ষাৰ্থীয়ে শিক্ষা গ্ৰহণ কৰি আছে আৰু ১.০২ কোটিৰো অধিক শিক্ষকে তেওঁলোকক সহায় আগবঢ়াইছে।
• উন্নত ধৰি ৰখাৰ হাৰ – মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষা ত্যাগৰ হাৰ ২০১৩–১৪ত ১৪.৫৪ শতাংশৰ পৰা ২০২৫–২৬ত ৭ শতাংশলৈ হ্ৰাস পাইছে।
• ডিজিটেল শ্ৰেণীকোঠা – ২০২৫–২৬লৈকে ১.৪৯ লাখৰো অধিক বিদ্যালয় আই চি টি আৰু ডিজিটেল পদক্ষেপৰ অধীনলৈ অনা হৈছে, আৰু ২০২৬ চনৰ মাৰ্চলৈকে ১.৭৬ লাখৰো অধিক স্মাৰ্ট শ্ৰেণীকোঠা আৰু ১.৭৯ লাখ আই চি টি পৰীক্ষাগাৰ অনুমোদিত হৈছে।
• অটল টিংকাৰিং লেবৰেটৰী – ১০,০০০ৰো অধিক পৰীক্ষাগাৰে ১.১ কোটিৰো অধিক শিক্ষাৰ্থী উদ্ভাৱকক সম্পৃক্ত কৰিছে আৰু ১৬ লাখৰো অধিক প্ৰকল্পক সহায় কৰিছে।

উচ্চ শিক্ষা আৰু উদ্ভাৱন

• বৰ্ধিত নামভৰ্তি – উচ্চ শিক্ষাত নামভৰ্তি ২০১৪–১৫ত ৩.৪ কোটিৰ পৰা ২০২৩–২৪ত ৪.৫ কোটিলৈ বৃদ্ধি পাইছে; মহিলা শিক্ষাৰ্থীৰ নামভৰ্তি ২০১৪–১৫ৰ তুলনাত ৪২.২ শতাংশ বৃদ্ধি পাই ২০২৩–২৪ত ২.২ কোটি হৈছে।
• প্ৰতিষ্ঠানগত বৃদ্ধি

• ইনকিউবেচন আৰু গৱেষণা – ৮৫টা অটল ইনকিউবেচন কেন্দ্ৰই ৩২,০০০ৰো অধিক চাকৰি সৃষ্টি কৰিছে আৰু ২,৯০০ৰো অধিক ষ্টাৰ্টআপক সহায় কৰিছে।

নমনীয় শিক্ষণ আৰু ডিজিটেল প্ৰৱেশাধিকাৰ

• ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰেডিট ফ্ৰেমৱৰ্ক (National Credit Framework – NCRF) – ৭০০ৰো অধিক বিশ্ববিদ্যালয় আৰু ৭,৫০০ৰো অধিক সংযুক্ত মহাবিদ্যালয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰেডিট ফ্ৰেমৱৰ্ক (NCRF) গ্ৰহণ কৰিছে।
• একাডেমিক বেংক অৱ ক্ৰেডিটছ (Academic Bank of Credits)  – ৩,১২৩টা প্ৰতিষ্ঠানক সংযুক্ত কৰা হৈছে আৰু ৩৫.২৭ কোটিৰো অধিক আপাৰ আই ডি (APAAR ID) জাৰি কৰা হৈছে, যাৰ জৰিয়তে শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ৰেডিট সংৰক্ষণ, স্থানান্তৰ আৰু পুনৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। (১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ)
• স্বয়ম (SWAYAM) – ১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ এই মঞ্চত ২০,৩৭০ৰো অধিক পাঠ্যক্ৰম উপলব্ধ আৰু ৬.৫ কোটিৰো অধিক নামভৰ্তি নথিভুক্ত হৈছে।
• দীক্ষা (DIKSHA) – সমগ্ৰ ভাৰতত ৩৪২টা পাঠ্যক্ৰমত ১৯.০৬ কোটি নামভৰ্তি, ১৫.০২ কোটি সম্পূৰ্ণকৰণ আৰু ১৩ কোটি প্ৰমাণপত্ৰ জাৰি কৰা হৈছে। (১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ)

দক্ষতা বিকাশ আৰু নিয়োগযোগ্যতা

চৰকাৰে দক্ষতা বিকাশৰ বিভিন্ন পদক্ষেপৰ জৰিয়তে ৬ কোটিতকৈ অধিক লোকক শক্তিশালী কৰিছে। দক্ষতা ভাৰত অভিযানত উদ্যোগ, শিক্ষানবিশী, ডিজিটেল মঞ্চ আৰু উদীয়মান প্ৰযুক্তিৰ সৈতে সংযুক্ত চাহিদা-চালিত আৰ্হিৰ সৈতে মৌলিক প্ৰমাণপত্ৰৰ পৰা প্ৰশিক্ষণ ব্যৱস্থালৈ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে।

• হ্ৰাস পোৱা নিবনুৱা সমস্যা – নিবনুৱাৰ হাৰ ২০১৪ত ৭.৭১ শতাংশৰ পৰা ২০২৫ত ৪.২ শতাংশলৈ হ্ৰাস পাইছে।
• প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা ((Pradhan Mantri Kaushal Vikas Yojana - PMKVY)) – ২০১৫ চনৰ পৰা চাৰিটা পৰ্যায়ত ১.৬৪ কোটিৰো অধিক যুৱক-যুৱতীক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে। পি এম কে ভি ৱাইত কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ৰবটিক্স, ড্ৰোন, ইলেক্ট্ৰনিক্স, সেউজ শক্তি আৰু অন্যান্য ভৱিষ্যতমুখী খণ্ডত উদ্যোগ-সংযুক্ত প্ৰশিক্ষণৰ লগতে কৰ্মক্ষেত্ৰভিত্তিক অভিজ্ঞতা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।
• জন শিক্ষণ সংস্থান – মাৰ্চ ২০২৬লৈ ৩৬.৪৮ লাখ লোকক প্ৰশিক্ষণ দিয়া হৈছে।
• ৰাষ্ট্ৰীয় এপ্ৰেন্টিচিপ প্ৰচাৰ আঁচনি (National Apprenticeship Promotion Scheme - NAPS) – মাৰ্চ ২০২৬লৈ ৫৪.৪১ লাখৰো অধিক শিক্ষানবিশক সংযুক্ত কৰা হৈছে।
• ষ্টাৰ্টআপ ইণ্ডিয়া – ২০১৪ৰ পূৰ্বে প্ৰায় ৩৫০টা ষ্টাৰ্টআপৰ পৰা ২০২৬ চনৰ আগষ্টলৈ ২.৪৭ লাখতকৈ অধিক ষ্টাৰ্টআপলৈ বৃদ্ধি পাইছে, যাৰ ফলত ভাৰত বিশ্বৰ তৃতীয় বৃহৎ ষ্টাৰ্টআপ পৰিৱেশতন্ত্ৰত পৰিণত হৈছে।
• প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ ইণ্টাৰ্নশ্বিপ আঁচনি (Prime Minister’s Internship Scheme) – ১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ পি এম ইণ্টাৰ্নশ্বিপ আঁচনিয়ে ৩১টা খণ্ডত ১,৬৪,৯০২টা ইণ্টাৰ্নশ্বিপৰ সুযোগ প্ৰদান কৰিছে।
• পি এম-সেতু (PM-SETU) – ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰত ৬০,০০০ কোটি টকাৰ আনুমানিক ব্যয়েৰে আৰম্ভ কৰা এই আঁচনিৰ অধীনত উদ্যোগৰ অংশগ্ৰহণ আৰু শ্ৰম-বজাৰ-চালিত পাঠ্যক্ৰমৰ জৰিয়তে ২০০টা হাব আৰু ৮০০টা স্প’কৰ সহায়ত ১,০০০টা চৰকাৰী আই. টি. আই. উন্নীত কৰাৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছে।

> ২০১৪ৰ পৰা ২০২৫ৰ ভিতৰত আই. টি. আই.ৰ সংখ্যা ৯,৯৭৭ৰ পৰা ১৪,৬৮৮লৈ; নামভৰ্তি ৯.৫ লাখৰ পৰা ১৪.৭ লাখলৈ; ৰাষ্ট্ৰীয় দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ সংখ্যা ২৫ৰ পৰা ৩৩লৈ; আৰু

> প্ৰশিক্ষক প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠানৰ সংখ্যা ১১ৰ পৰা ১২০লৈ বৃদ্ধি পাইছে।

ক্ৰীড়া আৰু শাৰীৰিক সক্ষমতা

ভাৰতে স্থানীয় পৰ্যায়ত প্ৰতিভা চিনাক্তকৰণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি উচ্চ-পাৰদৰ্শিতাৰ সহায়লৈকে এক সুসংগঠিত ক্ৰীড়া পথ গঢ়ি তুলিছে। প্ৰশিক্ষণ, আন্তঃগাঁথনি, বৈজ্ঞানিক প্ৰশিক্ষণ আৰু প্ৰতিযোগিতাৰ অভিজ্ঞতাৰ সহায়ত ক্ৰীড়াক ক্ৰমাৎ এক সম্ভাৱনাময় কেৰিয়াৰ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছে।

• খেল’ ইণ্ডিয়া আন্তঃগাঁথনি – আঁচনিখনৰ অধীনত ৩,১৭৬ কোটি টকা মূল্যৰ ৩৪৯টা আন্তঃগাঁথনি প্ৰকল্প অনুমোদন কৰা হৈছে, লগতে ১,০৬৭টা খেলো ইণ্ডিয়া কেন্দ্ৰ আৰু ২৬৭টা একাডেমী স্থাপন কৰা হৈছে। আঁচনিখনে ২,৭৪৫গৰাকী ক্ৰীড়াবিদকো সহায় আগবঢ়াইছে।
• খেল’ ইণ্ডিয়া ক্ৰীড়া – ২০১৮ চনৰ পৰা যুৱ, বিশ্ববিদ্যালয়, শীতকালীন, পেৰা, বীচ, জল ক্ৰীড়া আৰু জনজাতীয় ক্ৰীড়াত ৬৩,০০০ৰো অধিক ক্ৰীড়াবিদে অংশগ্ৰহণ কৰিছে।
• উচ্চ পৰ্যায়ৰ ক্ৰীড়াবিদক সহায় – টাৰ্গেট অলিম্পিক পডিয়াম আঁচনিয়ে ৫১গৰাকী কোৰ, ৫২গৰাকী পেৰা কোৰ আৰু ১৩০গৰাকী উন্নয়ন ক্ৰীড়াবিদক সহায় কৰিছে। কোৰ আৰু উন্নয়ন ক্ৰীড়াবিদসকলে ক্ৰমে ৫০,০০০ টকা আৰু ২৫,০০০ টকাৰ মাহিলী বৃত্তি লাভ কৰে।
• বৰ্ধিত বিনিয়োগ – পুনৰ্গঠিত খেলো ইণ্ডিয়া আঁচনি আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় ক্ৰীড়া ফেডাৰেচনসমূহৰ বাবে বৰ্ধিত সহায়ৰ বাবে ২০২৬–২৭ৰ পৰা ২০৩০–৩১ সময়ছোৱাৰ বাবে মুঠ ৩৬,৪৪১ কোটি টকাৰ ব্যয় নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে।

স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ

যুৱসমাজৰ শক্তিশালীকৰণ শাৰীৰিক, মানসিক আৰু প্ৰতিৰোধমূলক স্বাস্থ্যসেৱাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। চৰকাৰী কাৰ্যসূচীসমূহে কৈশোৰ-বান্ধৱ সেৱা, মানসিক স্বাস্থ্যৰ পৰামৰ্শ, নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰৰ সজাগতা আৰু ব্যাপক প্ৰাথমিক স্বাস্থ্যসেৱাৰ প্ৰৱেশাধিকাৰ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছে।

• কৈশোৰ স্বাস্থ্য – কৈশোৰ-বান্ধৱ স্বাস্থ্য ক্লিনিক (এ এফ এইচ চি)ৰ সংখ্যা ২০১৪–১৫ত ৬,৬১৯ৰ পৰা ২০২১–২২ত ৭,২০৩লৈ বৃদ্ধি পাইছে। একে সময়ছোৱাত ক্লিনিকেল আৰু পৰামৰ্শ সেৱা লাভ কৰা কৈশোৰসকলৰ সংখ্যা ৩৯ লাখৰ পৰা ৮২ লাখলৈ বৃদ্ধি পাইছে; ২০২৪–২৫ত নৱেম্বৰ ২০২৪লৈকে ৯৭.৬৭ লাখ যুৱকে ক্লিনিকত পঞ্জীয়ন কৰিছে।
• মানসিক স্বাস্থ্য – ১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ টেলি-মানসে ৫৩টা কোষৰ জৰিয়তে ৪৩.৭০ লাখৰো অধিক কল পৰিচালনা কৰিছে, যাক ২৩টা মেণ্টৰিং প্ৰতিষ্ঠান আৰু পাঁচটা আঞ্চলিক সমন্বয় কেন্দ্ৰই সহায় কৰিছে।
• নিচাযুক্ত দ্ৰব্যৰ অপব্যৱহাৰ প্ৰতিৰোধ – ১২ আগষ্ট ২০২৬লৈ নশা মুক্ত ভাৰত অভিযানৰ জৰিয়তে ৩০.০৫ কোটিৰো অধিক লোকৰ ওচৰলৈ, যাৰ ভিতৰত ১১.৮৬ কোটি যুৱক-যুৱতী অন্তৰ্ভুক্ত, সজাগতা প্ৰচাৰ কৰা হৈছে। শিক্ষানুষ্ঠানসমূহত ২৮.৫৬ লাখৰো অধিক কাৰ্যকলাপ সম্পন্ন কৰা হৈছে, আনহাতে ২৮.২৯ লাখৰো অধিক লোকে চিকিৎসা আৰু পুনৰ্বাসন সহায় লাভ কৰিছে।

ৰূপান্তৰৰ এটা দশক

১২ বছৰৰ ধাৰাবাহিক, বহুখণ্ডীয় বিনিয়োগে ভাৰতৰ যুৱসমাজত এক পৰিমাপযোগ্য ৰূপান্তৰ সাধন কৰিছে। অধিক সংখ্যক যুৱ ভাৰতীয় শিক্ষা অব্যাহত ৰাখিছে, উদ্যোগ-প্ৰাসংগিক দক্ষতা আহৰণ কৰিছে, আনুষ্ঠানিক নিয়োগত প্ৰৱেশ কৰিছে, ব্যৱসায় সৃষ্টি কৰিছে, সামূহিক জীৱনত অংশগ্ৰহণ কৰিছে আৰু ক্ৰীড়াৰ সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছে।

পৰিৱৰ্তন হৈছে প্ৰৱেশাধিকাৰৰ পৰা সুযোগলৈ, অংশগ্ৰহণৰ পৰা নেতৃত্বলৈ আৰু যুৱসমাজক হিতাধিকাৰীৰ পৰা সহ-সৃষ্টিকৰ্তালৈ। নীতি, প্ৰতিষ্ঠান আৰু ডিজিটেল মঞ্চসমূহে এক শক্তিশালী ভেটি স্থাপন কৰিছে; অমৃত প্ৰজন্মই এই যাত্ৰা আগুৱাই লৈ গৈ বিকশিত ভাৰত @ ২০৪৭ৰ দিশে আগবাঢ়িছে।

তথ্যসূত্ৰ:

শিক্ষা মন্ত্ৰালয়

https://udiseplus.gov.in/#/en/home

https://dashboard.udiseplus.gov.in/report2026/static/media/UDISE+2025_26_Booklet_nep.94ceae1e8c2210549d21.pdf (pg 29)

https://www.dohe-education.gov.in/static/uploads/2026/07/426440f1daac445265cdea027ae6a00d.pdf (pg 1)

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297090&reg=48&lang=2

https://www.abc.gov.in/

https://swayam.gov.in/

https://diksha.gov.in/data/

সামাজিক ন্যায় আৰু সবলীকৰণ মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241240&reg=48&lang=2

https://www.dosje.gov.in/organisation/nasha-mukt-bharat-abhiyaan/

কৰ্মচাৰী, ৰাজহুৱা অভিযোগ, আৰু পেঞ্চন মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1929384&reg=3&lang=2

বাণিজ্য আৰু উদ্যোগ মন্ত্ৰালয়

https://www.startupindia.gov.in/

কৰ্পৰেট পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়

https://pminternship.mca.gov.in/login/

স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ মন্ত্ৰালয়

https://sansad.in/getFile/annex/258/AS147.pdf?source=pqars

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/dec/doc20241228477601.pdf

https://telemanas.mohfw.gov.in/telemanas-dashboard/#/

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159409&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?id=150695&NoteId=150695&ModuleId=16&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158887&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2256476&reg=3&lang=2

নিটি আয়োগ

https://aim.gov.in/aic.php

PDF চাবলৈ ইয়াত ক্লিক কৰক

***

পিআইবি গৱেষণা

RR

(तथ्य सामग्री आईडी: 150900) आगंतुक पटल : 68