पत्र सूचना कार्यालय

യുവാക്കളെ ശാക്തീകരിക്കുന്നു, ഇന്ത്യയെ രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നു

വികസിത ഭാരതം@2047-നായുള്ള അമൃത തലമുറ

പൗരന്മാരിൽ ഏകദേശം 65 ശതമാനവും 35 വയസ്സിന് താഴെ പ്രായമുള്ളവരും ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ യുവജന ജനസംഖ്യയുമുള്ള രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇന്ത്യ. വർഷങ്ങളായി ഈ ജനസംഖ്യാ നേട്ടത്തെ വികസനത്തിന്റെ ലാഭവിഹിതമാക്കി മാറ്റുന്നതിനായി വിദ്യാഭ്യാസം, നൈപുണ്യ വികസനം, തൊഴിൽ, സംരംഭകത്വം, കായികം, ആരോഗ്യം, ജനപങ്കാളിത്തം എന്നിവയിലുടനീളം ഗവൺമെന്റ് നിക്ഷേപം വ്യാപിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ശ്രമങ്ങളെല്ലാം വികസിത ഭാരതം@2047-നെ രൂപപ്പെടുത്താൻ അമൃത തലമുറയെ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.

മൈ ഭാരത്: യുവജന നേതൃത്വത്തിലുള്ള വികസനത്തിനായുള്ള ഒരു പ്ലാറ്റ്‌ഫോം

15-29 പ്രായപരിധിയിലുള്ള യുവാക്കൾക്കായി 2023 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ച മേരാ യുവ ഭാരതാണ് ഈ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദു. സാങ്കേതികവിദ്യാധിഷ്ഠിതമായ ഈ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം സന്നദ്ധസേവനം, പ്രായോഗിക പഠനം, നേതൃത്വം, നൈപുണ്യ വികസനം, കരിയർ പിന്തുണ, ജനപങ്കാളിത്തം എന്നിവയെ രാജ്യവ്യാപകമായ ഒരു ഏകീകൃത ആവാസവ്യവസ്ഥയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു.

• വികസിക്കുന്ന ദേശീയ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം – സന്നദ്ധസേവനം, പ്രായോഗിക പഠനം, നേതൃത്വം, നൈപുണ്യ വികസനം, കരിയർ അവസരങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കായി 2026 ജൂലൈ വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച് 2.22 കോടിയിലധികം യുവാക്കൾ ഈ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തു.
• വിപുലമായ സന്നദ്ധസേവനം – 1.52 ലക്ഷത്തിലധികം സന്നദ്ധസേവന അവസരങ്ങൾ യുവാക്കളെ സാമൂഹിക സേവനം, പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനങ്ങൾ, സാംസ്കാരിക സംരംഭങ്ങൾ, പൊതു പരിപാടികൾ എന്നിവയിൽ പങ്കാളികളാകാൻ പ്രാപ്തരാക്കുന്നു.
• അനുഭവങ്ങളിലൂടെയുള്ള പഠനം – 24,900-ലധികം പ്രായോഗിക പഠന പരിപാടികൾ യുവാക്കളെ ഭരണനിർവഹണം, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം, മാധ്യമങ്ങൾ, സാങ്കേതികവിദ്യ, പൊതുസേവനം എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചു.

ഡിജിറ്റൽ ഇടപെടലും ജനപങ്കാളിത്തവും

• വികസിത് ഭാരത് യംഗ് ലീഡേഴ്സ് ഡയലോഗ് 2026 – രാജ്യവ്യാപകമായി നടത്തിയ ക്വിസിലൂടെ 50 ലക്ഷത്തിലധികം യുവാക്കൾ പങ്കെടുത്തു. ഇതിൽ 21 രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 78 പ്രവാസി യുവാക്കളും പങ്കെടുക്കുകയും ജില്ലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഡാറ്റാബേസിനായി 6,000 യുവ നേതാക്കളെ കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.
• നാഷണൽ സർവീസ് സ്കീം (NSS) – സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരുടെ എൻറോൾമെന്റ് 2014–15-ലെ 34.09 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2025–26-ൽ 38.90 ലക്ഷമായി വർധിച്ചു.

വിദ്യാഭ്യാസം: പ്രാപ്യത, ഗുണനിലവാരം, ഭാവി തയ്യാറെടുപ്പ്

വിദ്യാഭ്യാസ ആവാസവ്യവസ്ഥ കൂടുതൽ സൗകര്യപ്രദവും ഡിജിറ്റലും നവീനാശയാധിഷ്ഠിതവുമായി മാറുമ്പോൾ തന്നെ വികസിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ദേശീയ വിദ്യാഭ്യാസ നയം 2020 (NEP 2020) പഠിതാവിനെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കുകയും സ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസം, ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം, നൈപുണ്യങ്ങൾ, തൊഴിൽക്ഷമത എന്നിവയെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്കൂൾ സംവിധാനങ്ങളിലൊന്ന് – 1.02 കോടിയിലധികം അധ്യാപകരുടെ പിന്തുണയോടെ 24.72 കോടി വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് സേവനം നൽകുന്ന 14.67 ലക്ഷം സ്കൂളുകൾ ഇന്ത്യയിലുണ്ട്.
• കുറഞ്ഞ ഡ്രോപ്പ് ഔട്ട് നിരക്ക് – സെക്കൻഡറി സ്കൂളുകളിലെ ഡ്രോപ്പ് ഔട്ട് നിരക്ക് 2013–14-ലെ 14.54 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 2025–26-ൽ ഏഴ് ശതമാനമായി കുറഞ്ഞു.
• ഡിജിറ്റൽ ക്ലാസ് മുറികൾ – ICT, ഡിജിറ്റൽ സംരംഭങ്ങൾക്ക് കീഴിൽ 2025–26 ഓടെ 1.49 ലക്ഷത്തിലധികം സ്കൂളുകൾ ഉൾപ്പെടുത്തി. 1.76 ലക്ഷത്തിലധികം സ്മാർട്ട് ക്ലാസ് മുറികൾക്കും 1.79 ലക്ഷം ICT ലാബുകൾക്കും അനുമതി നൽകി (2026 മാർച്ച് വരെയുള്ള കണക്കനുസരിച്ച്).
• അടൽ ടിങ്കറിംഗ് ലാബുകൾ – 10,000-ത്തിലധികം ലാബുകൾ 1.1 കോടിയിലധികം വിദ്യാർത്ഥികളായ നവീനാശയ കർത്താക്കളെ  പങ്കാളികളാക്കുകയും 16 ലക്ഷത്തിലധികം പ്രോജക്റ്റുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്തു.

ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസവും നവീനാശയവും

• വർധിച്ചുവരുന്ന എൻറോൾമെന്റ് – ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസ എൻറോൾമെന്റ് 2014–15-ലെ 3.4 കോടിയിൽ നിന്ന് 2023–24-ൽ 4.5 കോടിയായി വർധിച്ചു. പെൺകുട്ടികളുടെ എൻറോൾമെന്റ് 2014-2015 മുതൽ 42.2% വർധിച്ച് 2023-24-ൽ 2.2 കോടിയായി ഉയർന്നു.
• സ്ഥാപനപരമായ വളർച്ച

• ഇൻകുബേഷനും ഗവേഷണവും – 85 അടൽ ഇൻകുബേഷൻ സെന്ററുകൾ 32,000-ത്തിലധികം തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും 2,900-ലധികം സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുകയും ചെയ്തു.

സൗകര്യപ്രദമായ പഠനവും ഡിജിറ്റൽ ലഭ്യതയും

• നാഷണൽ ക്രെഡിറ്റ് ഫ്രെയിംവർക്ക് – 700-ലധികം സർവ്വകലാശാലകളും 7,500-ലധികം അഫിലിയേറ്റഡ് കോളേജുകളും നാഷണൽ ക്രെഡിറ്റ് ഫ്രെയിംവർക്ക് (NCrF) അംഗീകരിച്ചു.
• അക്കാദമിക് ബാങ്ക് ഓഫ് ക്രെഡിറ്റ്സ് – 3,123 സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഭാഗമാവുകയും പഠിതാക്കൾക്ക് ക്രെഡിറ്റുകൾ സൂക്ഷിക്കാനും കൈമാറ്റം ചെയ്യാനും റിഡീം ചെയ്യാനും പ്രാപ്തമാക്കുന്ന 35.27 കോടിയിലധികം അപാർ (APAAR) ഐഡികൾ നൽകുകയും ചെയ്തു (2026 ഓഗസ്റ്റ് 12 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്).
• സ്വയം (SWAYAM) – 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് ഈ പ്ലാറ്റ്‌ഫോം 20,370-ലധികം കോഴ്‌സുകൾ വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു, കൂടാതെ 6.5 കോടിയിലധികം എൻറോൾമെന്റുകൾ രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
• ദീക്ഷ (DIKSHA) – ഇന്ത്യയിലുടനീളം 342 കോഴ്‌സുകളിലായി 19.06 കോടി എൻറോൾമെന്റുകളും 15.02 കോടി കോഴ്‌സ് പൂർത്തീകരണങ്ങളും 13 കോടി സർട്ടിഫിക്കറ്റ് വിതരണങ്ങളും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട് (2026 ഓഗസ്റ്റ് 12 ലെ കണക്കനുസരിച്ച്).

നൈപുണ്യ വികസനവും തൊഴിൽക്ഷമതയും

നൈപുണ്യ വികസന സംരംഭങ്ങളിലൂടെ ഗവൺമെന്റ്
ആറ് കോടിയിലധികം ആളുകളെ ശാക്തീകരിച്ചു. സ്‌കിൽ ഇന്ത്യ മിഷൻ, അടിസ്ഥാന സർട്ടിഫിക്കേഷൻ പരിശീലനത്തിൽ നിന്ന് മാറി വ്യവസായങ്ങൾ, അപ്രന്റീസ്ഷിപ്പുകൾ, ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ, ഉയർന്നുവരുന്ന പുതിയ സാങ്കേതികവിദ്യകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച ആവശ്യാനുസൃത മാതൃകയിലേക്ക് പരിശീലനത്തെ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചു.

• കുറഞ്ഞ തൊഴിലില്ലായ്മ നിരക്ക് – തൊഴിലില്ലായ്മ നിരക്ക് 2014-ലെ 7.71 ശതമാനത്തിൽ നിന്ന് 2025-ൽ 4.2 ശതമാനമായി കുറഞ്ഞു.
• പ്രധാൻ മന്ത്രി കൗശൽ വികാസ് യോജന (PMKVY) – 2015 മുതൽ നാല് ഘട്ടങ്ങളിലായി 1.64 കോടിയിലധികം യുവാക്കൾക്ക് പരിശീലനം നൽകി. AI, റോബോട്ടിക്സ്, ഡ്രോണുകൾ, ഇലക്ട്രോണിക്സ്, ഗ്രീൻ എനർജി, മറ്റ് ഭാവി തലമുറ മേഖലകൾ എന്നിവയിൽ പ്രായോഗിക പരിചയത്തോടെയുള്ള വ്യവസായ ബന്ധിത പരിശീലനം PMKVY-യിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
• ജൻ ശിക്ഷൺ സൻസ്ഥാൻ – 2026 മാർച്ച് വരെ 36.48 ലക്ഷം ആളുകൾക്ക് പരിശീലനം നൽകി.
• നാഷണൽ അപ്രന്റീസ്ഷിപ്പ് പ്രൊമോഷൻ സ്കീം (NAPS) – 2026 മാർച്ച് വരെ 54.41 ലക്ഷത്തിലധികം അപ്രന്റീസുകളെ നിയമിച്ചു.
• സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ഇന്ത്യ – സ്റ്റാർട്ടപ്പുകളുടെ എണ്ണം 2014-ന് മുമ്പുള്ള ഏകദേശം 350-ൽ നിന്ന് 2026 ഓഗസ്റ്റോടെ 2.47 ലക്ഷത്തിലധികമായി ഉയർന്നു, ഇത് ഇന്ത്യയെ ലോകത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പ് ആവാസവ്യവസ്ഥയാക്കി മാറ്റി.
• പ്രൈം മിനിസ്റ്റേഴ്സ് ഇന്റേൺഷിപ്പ് സ്കീം – 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12 ലെ കണക്കനുസരിച്ച് പിഎം ഇന്റേൺഷിപ്പ് സ്കീം 31 മേഖലകളിലായി 1,64,902 ഇന്റേൺഷിപ്പ് അവസരങ്ങൾ നൽകി.
• പിഎം-സേതു (PM-SETU) – വ്യവസായ പങ്കാളിത്തത്തോടും ലേബർ-മാർക്കറ്റ് കേന്ദ്രീകൃത കോഴ്‌സുകളോടും കൂടെ 200 ഹബ്ബുകളും 800 സ്പോക്കുകളും വഴി 1,000 ഗവൺമെന്റ് ITI-കളെ നവീകരിക്കുന്നതിനായി 60,000 കോടി രൂപയുടെ കണക്കാക്കിയ ചെലവിൽ 2025 ഒക്ടോബറിൽ ആരംഭിച്ചു.

• 2014-നും 2025-നും ഇടയിൽ ITI-കൾ 9,977-ൽ നിന്ന് 14,688 ആയും എൻറോൾമെന്റ് 9.5 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 14.7 ലക്ഷമായും നാഷണൽ സ്കിൽ ട്രെയിനിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ 25-ൽ നിന്ന് 33 ആയും ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട്സ് ഫോർ ട്രെയിനിംഗ് ഓഫ് ട്രെയിനേഴ്സ് 11-ൽ നിന്ന് 120 ആയും വർധിച്ചു.

കായികരംഗവും കായികക്ഷമതയും

പ്രാദേശിക പ്രതിഭകളെ കണ്ടെത്തുന്നതിൽ തുടങ്ങി മികച്ച പ്രകടനം പുറത്തെടുക്കാനുള്ള പിന്തുണ നൽകുന്നത് വരെയുള്ള ചിട്ടയായ ഒരു കായിക വികസന പാത ഇന്ത്യ കെട്ടിപ്പടുത്തിട്ടുണ്ട്. കോച്ചിംഗ്, അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ, ശാസ്ത്രീയ പരിശീലനം, മത്സരപരിചയം എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെ കായികരംഗത്തെ മികച്ച ഒരു കരിയറായി ആളുകൾ കൂടുതൽ കാണാൻ തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

• ഖേലോ ഇന്ത്യ അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങൾ – പദ്ധതിക്ക് കീഴിൽ 1,067 ഖേലോ ഇന്ത്യ കേന്ദ്രങ്ങളും 267 അക്കാദമികളും സ്ഥാപിച്ചതിന് പുറമേ ₹3,176 കോടി ചെലവ് വരുന്ന 349 അടിസ്ഥാനസൗകര്യ വികസന പദ്ധതികൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകി. ഈ പദ്ധതി 2,745 കായികതാരങ്ങൾക്ക് പിന്തുണയും നൽകുന്നു.
• ഖേലോ ഇന്ത്യ ഗെയിംസ് – 2018 മുതൽ യൂത്ത്, യൂണിവേഴ്സിറ്റി, വിന്റർ, പാര, ബീച്ച്, വാട്ടർ സ്പോർട്സ്, ട്രൈബൽ ഗെയിംസ് എന്നിവയിലായി 63,000-ത്തിലധികം കായികതാരങ്ങൾ പങ്കെടുത്തു.
• പ്രമുഖ കായികതാരങ്ങൾക്കുള്ള പിന്തുണ – ടാർഗറ്റ് ഒളിമ്പിക് പോഡിയം സ്കീം (TOPS) 51 കോർ, 52 പാര കോർ, 130 ഡവലപ്‌മെന്റ് കായികതാരങ്ങൾക്ക് പിന്തുണ നൽകുന്നു. കോർ, ഡവലപ്‌മെന്റ് കായികതാരങ്ങൾക്ക് പ്രതിമാസം യഥാക്രമം ₹50,000, ₹25,000 വീതം അലവൻസ് ലഭിക്കുന്നു.
• വിപുലമായ നിക്ഷേപം – പരിഷ്കരിച്ച ഖേലോ ഇന്ത്യ പദ്ധതിക്കും നാഷണൽ സ്പോർട്സ് ഫെഡറേഷൻ ഫോർമുലകൾക്കുള്ള വർധിപ്പിച്ച പിന്തുണയ്ക്കുമായി 2026–27 മുതൽ 2030–31 വരെയുള്ള കാലയളവിലേക്ക് മൊത്തത്തിൽ ₹36,441 കോടി വകയിരുത്തി.

ആരോഗ്യവും ക്ഷേമവും

യുവജന ശാക്തീകരണം ശാരീരികവും മാനസികവും പ്രതിരോധപരവുമായ ആരോഗ്യസംരക്ഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഗവൺമെന്റ് പദ്ധതികൾ കൗമാര-സൗഹൃദ സേവനങ്ങൾ, മാനസികാരോഗ്യ കൗൺസിലിംഗ്, ലഹരിവിരുദ്ധ ബോധവൽക്കരണം, സമഗ്രമായ പ്രാഥമിക ആരോഗ്യസംരക്ഷണ ലഭ്യത എന്നിവ വ്യാപിപ്പിച്ചു.

• കൗമാരക്കാരുടെ ആരോഗ്യം – കൗമാര സൗഹൃദ ആരോഗ്യ ക്ലിനിക്കുകൾ (AFHC) 2014–15-ലെ 6,619-ൽ നിന്ന് 2021–22-ൽ 7,203 ആയി വർധിച്ചു. ഇതേ കാലയളവിൽ ചികിത്സാ, കൗൺസിലിംഗ് സേവനങ്ങൾ ലഭിച്ച കൗമാരക്കാരുടെ എണ്ണം 39 ലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 82 ലക്ഷമായി ഉയർന്നു. 2024–25-ൽ (2024 നവംബർ വരെ) 97.67 ലക്ഷം യുവാക്കൾ ക്ലിനിക്കുകളിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.
• മാനസികാരോഗ്യം – 53 സെല്ലുകൾ, 23 മെന്ററിംഗ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടുകൾ, അഞ്ച് റീജിയണൽ കോർഡിനേറ്റിംഗ് സെന്ററുകൾ എന്നിവയുടെ പിന്തുണയോടെ ടെലി-മാനസ് (Tele-MANAS) 43.70 ലക്ഷത്തിലധികം കോളുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്തു (2026 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ കണക്കനുസരിച്ച്).
• ലഹരിവസ്തുക്കളുടെ ദുരുപയോഗം തടയൽ – 2026 ഓഗസ്റ്റ് 12-ലെ കണക്കനുസരിച്ച് 11.86 കോടി യുവാക്കൾ ഉൾപ്പെടെ 30.05 കോടിയിലധികം ആളുകളിലേക്ക് നശാ മുക്ത് ഭാരത് അഭിയാന് എത്താൻ കഴിഞ്ഞു. വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ 28.56 ലക്ഷത്തിലധികം പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും 28.29 ലക്ഷത്തിലധികം ആളുകൾക്ക് ചികിത്സയും പുനരധിവാസ പിന്തുണയും ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

പരിവർത്തനത്തിന്റെ ഒരു പതിറ്റാണ്ട്

12 വർഷത്തെ നിരന്തരവും വിവിധ മേഖലകളെ സംയോജിപ്പിച്ചുള്ളതുമായ നിക്ഷേപങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലെ യുവജനങ്ങളിൽ പ്രകടമായ ഒരു മാറ്റം സൃഷ്ടിച്ചു. കൂടുതൽ ഇന്ത്യൻ യുവാക്കൾ വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്ത് തുടരുകയും വ്യവസായങ്ങൾക്കനുയോജ്യമായ നൈപുണ്യങ്ങൾ കൈവരിക്കുകയും തൊഴിലുകളിൽ പ്രവേശിക്കുകയും സംരംഭങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയും സാമൂഹ്യജീവിതത്തിൽ പങ്കാളികളാകുകയും കായികരംഗത്തെ ഉന്നത തലങ്ങളിൽ മത്സരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ മാറ്റം ലഭ്യതയിൽ നിന്ന് അവസരങ്ങളിലേക്കും പങ്കാളിത്തത്തിൽ നിന്ന് നേതൃത്വത്തിലേക്കും യുവാക്കളെ ഗുണഭോക്താക്കൾ എന്നതിൽ നിന്ന് സഹ-സ്രഷ്ടാക്കൾ എന്ന നിലയിലേക്കും ഉയർത്തിയിരിക്കുന്നു. നയങ്ങളും സ്ഥാപനങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളും ശക്തമായ ഒരു അടിത്തറയിട്ടു. അമൃത തലമുറ അതിനെ വികസിത ഭാരതം@ 2047-ലേക്ക് മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.

അവലംബം

Ministry of Education

https://udiseplus.gov.in/#/en/home

https://dashboard.udiseplus.gov.in/report2026/static/media/UDISE+2025_26_Booklet_nep.94ceae1e8c2210549d21.pdf (pg 29)

https://www.dohe-education.gov.in/static/uploads/2026/07/426440f1daac445265cdea027ae6a00d.pdf (pg 1)

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2297090&reg=48&lang=2

https://www.abc.gov.in/

https://swayam.gov.in/

https://diksha.gov.in/data/

Ministry of Social Justice and Empowerment

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241240&reg=48&lang=2

https://www.dosje.gov.in/organisation/nasha-mukt-bharat-abhiyaan/

Ministry of Personnel, Public Grievances, and Pensions

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1929384&reg=3&lang=2

Ministry of Commerce and Industry

https://www.startupindia.gov.in/

Ministry of Corporate Affairs

https://pminternship.mca.gov.in/login/

Ministry of Health and Family Welfare

https://sansad.in/getFile/annex/258/AS147.pdf?source=pqars

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/dec/doc20241228477601.pdf

https://telemanas.mohfw.gov.in/telemanas-dashboard/#/

PIB Backgrounders

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159409&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?id=150695&NoteId=150695&ModuleId=16&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158887&ModuleId=3&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2256476&reg=3&lang=2

NITI Aayog

https://aim.gov.in/aic.php

Click here to see PDF

***

SK

(तथ्य सामग्री आईडी: 150889) आगंतुक पटल : 69