સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલયે મહિલા-સંચાલિત MSMEs ને સમર્થન આપવા માટે SRI ફંડ પર જાગૃતિ કાર્યશાળાનું આયોજન કર્યું

મહિલા સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની 'યશસ્વિની ઝુંબેશ' ના ભાગરૂપે, ભારત સરકારના સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ (MSME) મંત્રાલય દ્વારા 4 નવેમ્બર 2026ના રોજ કર્તવ્ય ભવન 3, નવી દિલ્હી ખાતે "મહિલા-સંચાલિત MSMEs ને સમર્થન આપવા માટે સેલ્ફ-રિલાયન્ટ ઇન્ડિયા (SRI) ફંડ પર જાગૃતિ કાર્યશાળા" નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા MSME મંત્રાલયના સચિવ શ્રી ભરત ખેરાએ કરી હતી.

આ કાર્યશાળામાં દેશભરમાંથી 60 થી વધુ મહિલા સાહસિકો, તેમજ MSME મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ, ઉદ્યોગ મંડળોના પ્રતિનિધિઓ, NSIC વેન્ચર કેપિટલ ફંડ લિમિટેડ (NVCFL), SBI વેન્ચર્સ લિમિટેડ (SVL), SRI ફંડ હેઠળના ડૉટર ફંડ્સ, નીતિ આયોગના વુમન એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ પ્લેટફોર્મ (WEP) અને અટલ ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર ALEAP વુમન એન્ટરપ્રિન્યોર્સ હબના પ્રતિનિધિઓ એકસાથે આવ્યા હતા.

MSME મંત્રાલયના અપર સચિવ અને વિકાસ કમિશનર ડો. રજનીશે SRI ફંડની યાત્રાનો ખ્યાલ આપ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત સરકાર તરફથી ₹10,000 કરોડની મંજૂરી સાથે પરંપરાગત દેવા (debt) થી આગળ વધીને MSMEs ને ઇક્વિટી સમર્થન આપવા માટે આ ફંડની પરિકલ્પના કરવામાં આવી હતી, અને અપેક્ષા હતી કે ખાનગી રોકાણકારો તેમાં ચાર ગણું યોગદાન આપશે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે, કેટલાક કિસ્સાઓમાં, SRI ફંડ સાથે સંકળાયેલા રોકાણ પામેલા સાહસોએ બે થી ત્રણ વર્ષમાં તેમનું ટર્નઓવર ત્રણ થી ચાર ગણું વધાર્યું હતું, અને ખાનગી સ્ત્રોતોમાંથી વધુ મૂડી એકત્રિત કરી હતી. તેમણે ઉપસ્થિત મંડળોને આ ફંડ અંગેનો સંદેશ તેમના સભ્યો સુધી પહોંચાડવા વિનંતી કરી હતી.

પોતાના ઉદ્ઘાટન સંબોધનમાં શ્રી ભરત ખેરાએ જણાવ્યું હતું કે ઉદ્યમ અને ઉદ્યમ આસિસ્ટ પોર્ટલ પર નોંધણી 30 ઓક્ટોબર 2026 ના રોજ 10 કરોડને વટાવી ગઈ છે, જેણે અનૌપચારિકતાના તફાવતને પૂરો કર્યો છે. આમાંથી 37.6 ટકા મહિલા માલિકીના સાહસો હતા, અને હવે, ચાલો આ હિસ્સો 50 ટકા સુધી લઈ જવાની આકાંક્ષા રાખીએ. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ઔપચારિકતાએ હવે MSMEs ને સ્કેલ અપ કરવા માટે મદદ કરવાની મંત્રાલય પર વધુ મોટી જવાબદારી મૂકી છે - જેના માટે, ગ્રોથ કેપિટલ મહત્વપૂર્ણ છે.

શ્રી ખેરાએ શેર કર્યું હતું કે, SRI ફંડ હેઠળ, ₹10,000 કરોડના કોર્પસ સામે ₹8,305 કરોડની મંજૂરીઓ આપવામાં આવી છે, અને ખાનગી વેન્ચર કેપિટલ અને પ્રાઇવેટ ઇક્વિટી ફંડ્સમાંથી આશરે ₹48,000 કરોડ મેળવવામાં આવ્યા છે. 72 ડૉટર ફંડ્સને પેનલબદ્ધ કરવામાં આવ્યા છે, અને 824 MSMEs માં ₹21,330 કરોડનું રોકાણ થઈ ચૂક્યું છે, જેમાંથી લગભગ 74 ટકા સૂક્ષ્મ સાહસો છે. જે સાહસોને સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે તેમાંથી 77 વધુ મોટી શ્રેણીમાં પહોંચ્યા છે, છ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં સૂચિબદ્ધ (listed) થયા છે, અને 32 એક્ઝિટ નફા સાથે પૂર્ણ થઈ છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ડૉટર ફંડ્સ વ્યાપારી ધોરણે રોકાણના નિર્ણયો લે છે, જે વાસ્તવિકતા, છેલ્લા ત્રણ વર્ષનો વિકાસ માર્ગ અને સકારાત્મક કેશ ફ્લો ધરાવતી વ્યાપારી યોજનાને જુએ છે. સરકાર તેમની દૈનિક કામગીરીથી અંતર જાળવી રાખે છે અને ડૉટર ફંડ્સના રોકાણના નિર્ણયોમાં કોઈ ભૂમિકા ભજવતી નથી.

સચિવશ્રીએ એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ધિરાણ અને ઇક્વિટી એકસાથે ચાલવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે MSME નું બાકી ધિરાણ 2014 માં આશરે ₹10 લાખ કરોડથી વધીને ₹40 લાખ કરોડથી વધુ થઈ ગયું છે, જેમાં MSME ક્ષેત્ર માટે નોન-પરફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPA) ઘટીને લગભગ 3.5 ટકા થઈ ગઈ છે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં સૂક્ષ્મ સાહસો માટે SRI ફંડમાં વધારાના ₹2,000 કરોડ પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે. તેમણે નવેસરથી શરૂ કરવામાં આવેલા ₹10,000 કરોડના SME ગ્રોથ ફંડ તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું, જે લઘુ અને મધ્યમ સાહસોમાં સીધું રોકાણ કરશે. તેમણે સાહસિકોને યોગ્ય નાણાકીય રેકોર્ડ જાળવવા અને યોગ્ય કાનૂની માળખું અપનાવવાની સલાહ આપી હતી, અને કહ્યું હતું કે ઇક્વિટી લાવવાથી દેવું મેળવવાની સાહસની ક્ષમતામાં પણ સુધારો થાય છે.

'મહિલા-સંચાલિત MSMEs ની વિકાસ યાત્રા - ગ્રોથ કેપિટલ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે' શીર્ષક હેઠળના સત્ર I માં, ઉદ્યોગ મંડળોના પ્રતિનિધિઓએ મહિલા સાહસિકો સાથે કામ કરવાના તેમના અનુભવો શેર કર્યા હતા. તેમણે ઈશારો કર્યો હતો કે પ્રારંભિક તબક્કામાં હોય તેવા ઘણા મહિલા-સંચાલિત સાહસોને નાની ટિકિટો દ્વારા સમર્થન, ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાં રોકાણ-સજ્જતા કાર્યક્રમો, એકાઉન્ટિંગ અને બિઝનેસ વેલ્યુએશનમાં સમર્થન, અને કોલેટરલ અથવા લાંબા બેલેન્સ-શીટ ઇતિહાસનો અભાવ ધરાવતી મહિલા સાહસિકો માટે લવચીકતાની જરૂર હોય છે. તેમણે ગવર્નમેન્ટ ઈ-માર્કેટપ્લેસ (GeM), ONDC અને નિકાસ સહિત બજાર પહોંચ સાથે મૂડીને જોડવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો અને આવી કાર્યશાળાઓ નિયમિતપણે આયોજિત કરવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

'SRI ફંડની સમીક્ષા અને ડૉટર ફંડ્સની ભૂમિકા' પરના સત્ર IIમાં, MSME મંત્રાલયના અપર વિકાસ કમિશનર શ્રી પ્રવીણ કુમારે ફંડના માળખા વિશે સમજાવ્યું હતું, જેમાં મધર ફંડ માત્ર ડૉટર ફંડ્સ દ્વારા જ રોકાણ કરે છે, અને ડૉટર ફંડ્સ MSMEs માં રોકાણ કરે છે. NSIC ના અધ્યક્ષ અને વ્યવસ્થાપક નિયામક શ્રી શુભ્રાંશુ શેખર આચાર્યએ MSME ઇકોસિસ્ટમની ખામીઓ પર વાત કરી હતી અને સાહસિકોને ઇક્વિટી ફંડિંગના ફાયદાઓ વિશે સલાહ આપી હતી. SRI ફંડના ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજર, SBI વેન્ચર્સ લિમિટેડના MD અને CEO શ્રી પ્રેમ પ્રભાકરે જણાવ્યું હતું કે ઇક્વિટી વધતા સાહસો માટે વ્યૂહાત્મક મૂલ્ય ધરાવે છે કારણ કે તેમાં કોલેટરલની જરૂર હોતી નથી અને રોકાણકારો ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ માર્ગદર્શન અને સપોર્ટ પૂરો પાડે છે. ડૉટર ફંડ્સે મજબૂત બજાર, એક સક્ષમ ટીમ, એક સ્કેલેબલ મોડેલ, ઓડિટ થયેલ નાણાંકીય માહિતી, પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની માળખા સહિત ગવર્નન્સ સજ્જતા, અને મૂડીનો સ્પષ્ટ ઉપયોગ જેવા રોકાણના માપદંડો સમજાવ્યા હતા. તેમણે સાહસિકોને સ્ક્રીનિંગથી લઈને ડ્યુ ડિલિજન્સ અને દસ્તાવેજીકરણ સુધી ઇક્વિટી ફંડિંગ મેળવવા માટેના સામાન્ય પગલાં વિશે સલાહ આપી હતી.

સત્ર IIIમાં, ઇકોસિસ્ટમ ભાગીદારો દ્વારા ઉપલબ્ધ સમર્થન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું હતું. અટલ ઇન્ક્યુબેશન સેન્ટર ALEAP વુમન એન્ટરપ્રિન્યોર્સ હબ અને નીતિ આયોગના વુમન એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ પ્લેટફોર્મ (WEP) ના પ્રતિનિધિઓએ ઇન્ક્યુબેશન, માર્ગદર્શન, બજાર પહોંચ, સરકારી યોજનાઓ અંગેની માહિતી પહોંચ અને પાલન સમર્થન સહિત મહિલા સાહસિકો માટે ઉપલબ્ધ સમર્થનની શ્રેણી રજૂ કરી હતી. કાર્યશાળાની સંકલ્પના, આયોજન અને અમલીકરણ માટે તકનીકી સમર્થન ઇકોસિસ્ટમ પાર્ટનર માઇક્રોસેવ કન્સલ્ટિંગ (MSC) દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવ્યું હતું.

અંતિમ સત્ર એક ઇન્ટરેક્ટિવ પ્રશ્નોત્તરી (Q&A) હતું જ્યાં સહભાગીઓએ ડૉટર ફંડ્સનો સંપર્ક કરવો, પ્રોપ્રાઇટરશિપ-સંચાલિત સાહસો માટે રોકાણ-સજ્જતા, ક્ષેત્ર-વિશિષ્ટ ફંડ્સ અને ટેકનોલોજી તથા માળખાકીય સમર્થન જેવા વિષયો રજૂ કર્યા હતા. એ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે 72 ડૉટર ફંડ્સની વિગતો, જેમાં તેમના ક્ષેત્રનું ધ્યાન અને સંપર્કો સામેલ છે, તે SRI ફંડ માટેના સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ, NSIC વેન્ચર કેપિટલ ફંડ લિમિટેડની વેબસાઇટ પર ઉપલબ્ધ છે. કાર્યશાળાનું સમાપન MSME મંત્રાલય દ્વારા ભવિષ્યમાં યશસ્વિની ઝુંબેશ દ્વારા મહિલા સાહસિકતાને સતત સમર્થન આપવાની ખાતરી સાથે થયું હતું.

SM/DK/JD