লিথিয়াম আৰু নিকেল প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ বাবে ২,৮১৪ কোটি টকা ব্যয়ৰ সৈতে গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ প্ৰচাৰৰ বাবে মূলধনী ব্যয় সমৰ্থন আঁচনিত কেবিনেটৰ অনুমোদন

প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীৰ অধ্যক্ষতাৰ কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে পাঁচ বছৰত ২,৮১৪ কোটি টকা ব্যয়ৰ সৈতে ‘গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ প্ৰসাৰৰ বাবে মূলধনী ব্যয় সমৰ্থন আঁচনি’ত অনুমোদন জনাইছে।

গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ পদাৰ্থৰ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ভৌগোলিকভাৱে বিশ্বৰ কিছুসংখ্যক স্থানত কেন্দ্রীভূত হৈ আছে। ই যোগান শৃংখলক ভূ-ৰাজনৈতিক বাধা, মূল্যৰ অস্থিৰতা আৰু সম্ভাব্য যোগান সীমাবদ্ধতাৰ সন্মুখীন কৰায়, যাৰ ফলত যোগান শৃংখলৰ স্থিতিস্থাপকতা আৰু অৰ্থনৈতিক নিৰাপত্তাৰ বাবে গুৰুতৰ ভাবুকিৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, অৰ্থনৈতিক সাৰ্বভৌমত্ব আৰু কাৰ্বন নিৰ্গমন হ্ৰাসৰ লক্ষ্যসমূহ সময়মতে প্ৰাপ্ত কৰাত প্ৰভাৱ পৰে।

বৰ্তমান লিথিয়াম, নিকেল, কোবাল্টকে ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ পদাৰ্থৰ বাবে ঘৰুৱা লাভ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আন্তঃগাঁথনিৰ নৱম পৰ্যায়ৰ বাবে ভাৰত ৰিফাইণ্ড ইণ্টাৰমিডিয়েট আৰু উন্নত বিশুদ্ধতা সামগ্ৰীৰ বাবে আমদানিৰ ওপৰত যথেষ্ট নিৰ্ভৰশীল হৈ আছে। গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ পদাৰ্থৰ বাবে ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ক্ষমতা সীমিত হৈ আছে, বাণিজ্যিক পৰিসৰৰ প্ৰকল্পসমূহ অধিক মূলধনৰ প্ৰয়োজনীয়তা, উপযুক্ত প্ৰযুক্তিৰ সীমিত উপলভ্যতা আৰু কেঁচা সামগ্ৰীৰ সীমিত প্ৰৱেশাধিকাৰৰ সৈতে জড়িত প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছে। সেয়েহে মূল্য সংযোজন সৰ্বাধিক কৰা, আমদানিৰ বিকল্প লাভ কৰা আৰু স্থিতিস্থাপক এণ্ড-টু-এণ্ড মূল্য শৃংখল স্থাপনৰ বাবে ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ক্ষমতা অপৰিহাৰ্য।

ইয়াৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ সুবিধা স্থাপন আৰু কাৰ্য্যকৰীকৰণৰ বাবে লক্ষ্য নিৰ্ধাৰিত মূলধনী ব্যয় সমৰ্থন প্ৰদান কৰিবলৈ ‘গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ প্ৰসাৰৰ বাবে মূলধনী ব্যয় সমৰ্থন আঁচনি’ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। এই আঁচনিখনৰ লক্ষ্য হৈছে দেশৰ ভিতৰত মূল্য সংযোজনত সহায় কৰাৰ লগতে আমদানিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু মূল্য শৃংখল বিকশিত কৰিবলৈ ভাৰতত ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ ক্ষমতা বিকাশ কৰা। এই আঁচনিখনে লিথিয়াম আৰু নিকেল আকৰিক/মধ্যৱৰ্তী সামগ্ৰীসমূহক উন্নত বিশুদ্ধ যৌগলৈ প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে। কোবাল্টক নিকেল উৎপাদনৰ উপজাত সামগ্ৰী হিচাপে পুনৰুদ্ধাৰ কৰা হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে। ই বৈদ্যুতিক গতিশীলতা, বেটাৰী শক্তি সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা (বিইএছএছ), ইলেক্ট্ৰনিকছ, প্ৰতিৰক্ষা, বিশেষ ইস্পাত আদিৰ দৰে গুৰুত্বপূৰ্ণ খণ্ডসমূহক সহায় কৰিব।

প্ৰস্তাৱিত আঁচনিখনত মুঠ ২,৮১৪ কোটি টকাৰ বিত্তীয় ব্যয়ৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। বিত্তীয় বৰ্ষ ২০২৬-২৭ৰ পৰা ২০৩০-৩১লৈ আঁচনিখনৰ ম্যাদ থাকিব। আঁচনিখনৰ অধীনত দুটা লিথিয়াম প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্প (প্ৰতিটোৰ ন্যূনতম ক্ষমতা ৩০ কিলো টন) আৰু দুটা নিকেল প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্প (প্ৰতিটোৰ ন্যূনতম ক্ষমতা ৫০ কিলো টন)লৈ গঠিত চাৰিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ প্ৰকল্প স্থাপনৰ বাবে যোগ্য বিনিয়োগৰ ৩০ শতাংশ মূলধনৰ ৰাজসাহায্য প্ৰদান কৰা হ’ব। প্ৰতিগৰাকী লিথিয়াম হিতাধিকাৰীক সৰ্বাধিক মূলধন সমৰ্থন ৫০০ কোটি টকা আৰু প্ৰতিগৰাকী নিকেল হিতাধিকাৰীক ৯০০ কোটি টকা আগবঢ়োৱা হ’ব।

হিতাধিকাৰীসকলৰ বাছনি দুটা পৰ্যায়ৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে সম্পন্ন কৰা হ’ব। প্ৰথম পৰ্যায়ত কাৰিকৰী অৰ্হতাৰ বাবে আবেদনসমূহৰ মূল্যায়ন কৰা হ’ব আৰু কেৱল কাৰিকৰীভাৱে যোগ্য প্ৰাৰ্থীসকলেহে বিত্তীয় নিলামৰ দ্বিতীয় পৰ্যায়ত অংশগ্ৰহণৰ বাবে যোগ্য বিবেচিত হ’ব। প্ৰতিটো খনিজৰ বাবে ন্যূনতম ব্যয়ৰ মানৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি দুগৰাকী হিতাধিকাৰী বাছনি কৰা হ’ব। এই পৰিমাণসমূহ নিৰ্দিষ্ট মাইলৰ খুঁটিৰ সাফল্যৰ সৈতে জড়িত তিনিটা কিস্তিত বিতৰণ কৰা হ’ব।

এই আঁচনিখন স্থিতিস্থাপক ঘৰুৱা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আন্তঃগাঁথনিৰ বিকাশক সমৰ্থনৰ জৰিয়তে গুৰুত্বপূৰ্ণ খনিজ মূল্য শৃংখলাত ভাৰতৰ সামৰ্থ্য শক্তিশালী কৰি আত্মনিৰ্ভৰ ভাৰতৰ উদ্দেশ্যসমূহক আগুৱাই নিয়াৰ দিশত গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ।

***

MJPS/SS/NB