ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ లదాఖ్‌లో సుమారు 3,350 కోట్ల విలువైన అయిదు ప్రధాన ప్రాజెక్టులను ప్రారంభించి, జాతికి అంకితం చేశారు. ఈ కార్యక్రమం వీడియో కాన్ఫరెన్స్ విధానంలో జరిగింది. ఈ ప్రాంత అభివృద్ధిలో ప్రారంభమైన నూతన అధ్యాయంలో వర్చువల్‌ విధానంలో భాగమైనందుకు ఆనందం వ్యక్తం చేస్తూ... ప్రయాణాన్ని సులభతరం చేసే, విద్యుత్, నీటి సదుపాయాన్ని మెరుగుపరిచే, ప్రాచీన వారసత్వాన్ని పరిరక్షించే కీలకమైన ప్రాజెక్టులను ప్రధాని ప్రారంభించారు. జాన్‌స్కార్‌లో కురుస్తున్న మంచు మధ్య త్రివర్ణ పతాకాలను రెపరెపలాడిస్తున్న పౌరుల ఉత్సాహాన్ని ఆయన గుర్తించారు. సవాలుతో నిండిన ఈ పనులను ఇంజినీర్లు, కార్మికులు, స్థానిక సిబ్బంది, బీఆర్‌వో సిబ్బందికి ఆయన కృతజ్ఞతలు తెలియజేశారు. ‘‘ఈ ప్రాజెక్టులకు గాను లదాఖ్ ప్రజలందరికీ నా హృదయపూర్వక శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తున్నాను’’ అని శ్రీ మోదీ అన్నారు.

లేహ్‌లోని కుషోక్ బకులా రింపోచే విమానాశ్రయ టెర్మినల్‌కు గతంలో తాను శంకుస్థాపన చేసిన విషయాన్ని గుర్తు చేసుకున్నారు. విమాన ప్రయాణ సామర్థ్యాన్ని మూడు రెట్లు పెంచేలా, వార్షిక ప్రయాణీకుల రాకపోకలను 10 లక్షల నుంచి 35 లక్షలకు విస్తరించేలా రూ. 650 కోట్లతో నిర్మించిన ఈ సౌకర్యాన్ని ప్రారంభించినందుకు ఆనందం వ్యక్తం చేశారు. క్లిష్టమైన వాతావరణ పరిస్థితులకు తగినట్లుగా సౌరశక్తి వినియోగంతో పాటు, దేశంలో జియో థర్మల్ హీటింగ్ ఏర్పాట్లు ఉన్న తొలి టెర్మినల్ ఇదని తెలియజేశారు. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణతో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిని సమతౌల్యం చేస్తూ స్థానిక పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుందన్నారు. ‘‘స్థానిక పర్యావరణాన్ని పూర్తిగా పరిరక్షిస్తూనే లధాఖ్‌లో ఆధునిక మౌలిక వసతులను అభివృద్ధి చేసేందుకు మేం ప్రయత్నిస్తున్నాం’’ అని శ్రీ మోదీ స్పష్టం చేశారు.

ప్రాంతీయ అనుసంధానానికి ఉన్న వ్యూహాత్మకమైన, ఆర్థికపరమైన ప్రాధాన్యం గురించి శ్రీ మోదీ తెలియజేశారు. రూ.2,500 కోట్ల రూపాయలతో నిర్మించిన నిమ్ము-పదుమ్-దర్చా రహదారిని జాతికి అంకితం చేశారు. ఇది 12 గంటల ప్రయాణ సమయాన్ని 3 గంటలకు తగ్గిస్తుందని వెల్లడించారు. ఈ  కీలకమైన కారిడార్... ప్రయాణీకుల సమయాన్ని ఆదా చేయడంతో పాటు స్థానికంగా వాణిజ్యాన్ని గణనీయంగా పెంపొందిస్తుందన్నారు. ‘‘వర్తకం, వాణిజ్యానికి తోడ్పడుతుంది’’ అని శ్రీ మోదీ తెలిపారు.

గతంలో శ్రీనగర్-లేహ్ ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్ ప్రారంభించిన విషయాన్ని గుర్తు చేస్తూ హను జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టును, దానికి అనుబంధంగా ఉన్న ప్రసార వ్యవస్థను ప్రధానమంత్రి జాతికి అంకితం చేశారు. అదే సమయంలో పూగా లోయలో కొనసాగుతున్న ఆధునిక విద్యుత్ ఉత్పత్తి కార్యక్రమాల గురించి కూడా ప్రస్తావించారు. గృహాలకు వెలుగును అందించడంతో పాటు చిన్నారుల విద్య, వైద్య సేవల పంపిణీ, చిన్న స్థాయి వ్యాపారాలకు సాధికారతను నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా అందిస్తుందని వివరించారు. ‘‘ప్రతి రంగమూ దీని నుంచి ప్రయోజనం పొందుతుంద’’ని శ్రీ మోదీ చెప్పారు.

ఎత్తయిన పర్వత ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ స్థిరత్వం, నీటి భద్రతకు ప్రాధాన్యమిస్తూ... అమృత్ హిమ సరోవర్ ప్రాజెక్ట్ పరిధిలో కొత్తగా నిర్మించిన 40 రిజర్వాయర్లను స్థానిక సమాజానికి ప్రధానమంత్రి అంకితం చేశారు. ముఖ్యమైన పంట సాగు సమయాల్లో వ్యవసాయ రంగానికి దోహదపడేలా ఈ నీటి వనరులను తీర్చిదిద్దినట్లు తెలియజేశారు. ‘‘అవసరమైన సమయాల్లో రైతులకు సాగునీటిని అందించేందుకు ఇవి తోడ్పడతాయి’’ అని శ్రీ మోదీ తెలియజేశారు.

2019లో కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగా లదాఖ్ ఏర్పాటైనప్పటి నుంచి మౌలిక సదుపాయాల రంగంలో సాధించిన భారీ పురోగతి గురించి ప్రధానమంత్రి వివరించారు. రహదారుల వ్యవస్థ 1,800 కి.మీ.ల నుంచి 4,000 కి.మీ.లకు పైగా, ప్రధాన వంతెనలు 19 నుంచి 75 వరకు, హెలిప్యాడ్లు 7 నుంచి 40కు పైగా, గృహాలకు నీటి కుళాయి సదుపాయం 3.5 శాతం నుంచి 99 శాతం వరకు పెరిగాయని, ఆసుపత్రి పడకలు రెట్టింపయ్యాయని వెల్లడించారు. నిర్మాణంలో ఉన్న జోజిలా సొరంగం అన్ని రకాల వాతావరణ పరిస్థితుల్లోనూ జాతీయ అనుసంధానాన్ని అందిస్తుందని తెలియజేశారు. ‘‘లదాఖ్‌ను అభివృద్ధి చేయడమే కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అత్యంత ప్రాధాన్యమైన అంశం’’ అని శ్రీ మోదీ స్పష్టం చేశారు.

ప్రాంతీయ అభివృద్ధికి నూతన మార్గాలను అన్వేషించేందుకు చేపడుతున్న ప్రత్యేక ప్రయత్నాలను స్పష్టం చేస్తూ... ఆ ప్రాంతంలో శీతాకాల, సాహస పర్యాటకాన్ని క్రియాశీలకంగా ప్రోత్సహిస్తున్నట్లు ప్రధానమంత్రి చెప్పారు. క్షేత్రస్థాయిలో ఆర్థిక కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించేలా వైబ్రెంట్ విలేజెస్ కార్యక్రమంలో భాగంగా 40కిపైగా సరిహద్దు గ్రామాలను అభివృద్ధి చేస్తున్నట్లు తెలిపారు. "ఇది మారుమూల గ్రామాల్లోనూ ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తోంది" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ పేర్కొన్నారు.

ఆతిథ్య రంగం, ఆధునిక వ్యవసాయ వేగవంతమైన విస్తరణను వివరిస్తూ... స్థానిక హోమ్‌స్టేలు సుమారు 150 నుంచి 3,000కి పెరిగాయని ప్రధానమంత్రి వెల్లడించారు. రక్షిత వ్యవసాయాన్ని నిరంతరం ప్రోత్సహిస్తున్నట్లు తెలిపారు. ఫలితంగా ఆ ప్రాంతంలో 11,000 గ్రీన్‌హౌస్‌లు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. "ఇవి రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచేందుకు నూతన అవకాశాలను సృష్టించాయి" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ పేర్కొన్నారు.

దీర్ఘకాలిక ప్రాంతీయ డిమాండ్‌ను పరిష్కరిస్తూ... ప్రజలకు న్యాయస్థానాలను మరింత చేరువ చేయాలనే ఉద్దేశంతో లద్దాఖ్‌లో హైకోర్టు బెంచ్ ఏర్పాటుకు ఈ ఏడాది ఆగస్టులో అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపినట్లు ప్రధానమంత్రి ప్రకటించారు. ఈ అత్యవసర సంస్థాగత అవసరాన్ని నెరవేర్చటం ద్వారా పౌరులకు పరిపాలన, న్యాయపరమైన మార్గాలు మరింత సులభమవుతాయని చెప్పారు. "ఇది పరిపాలనతో పాటు న్యాయవ్యవస్థను కూడా మరింత అందుబాటులోకి తెస్తుంది" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ స్పష్టం చేశారు.

హోటళ్లు, రెస్టారెంట్లు, హోమ్‌స్టేలు, స్థానిక హస్తకళల వంటి రంగాల్లో ఆధునిక వాణిజ్యాన్ని పెంపొందించటంలో డిజిటల్ అనుసంధానత పాత్రను తెలియజేస్తూ... సుదూర ప్రాంతాలకు భారత్‌నెట్, హై-స్పీడ్ ఇంటర్నెట్ విస్తరణ గురించి ప్రధానమంత్రి వివరించారు. ఈ-గవర్నెన్స్, యువతకు ఆన్‌లైన్ విద్య, స్థానిక పారిశ్రామికవేత్తలకు ప్రపంచ మార్కెట్ అందుబాటులో ఉండేలా నిరంతరం కృషి చేస్తున్నట్లు తెలిపారు. "ఆన్‌లైన్ వ్యాపారం... ఆదాయానికి కొత్త మార్గాలను తెరుస్తోంది" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ అన్నారు.

ఇతర నగరాలకు వలస వెళ్లకుండా యువత కోసం విద్యా సాధికారతకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ... లేహ్‌లో నైపుణ్యాభివృద్ధి కేంద్రం నిర్మాణంతో పాటు ఐఐటీ జమ్మూ, ఐఐఎం జమ్మూల శాటిలైట్ క్యాంపస్‌ల ప్రతిపాదనలను ముందుకు తీసుకెళ్తున్నట్లు ప్రధానమంత్రి తెలిపారు. ఈ అగ్రశ్రేణి సంస్థలు స్థానిక విద్యార్థులకు అధునాతన పరిశోధన, ఆధునిక సాంకేతిక నైపుణ్యాలను అందిస్తాయని పేర్కొన్నారు.

"సొంత ప్రాంతంలోనే లడఖ్ యువత ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, కొత్త నైపుణ్యాల కోసం మెరుగైన అవకాశాలను పొందగలుగుతారు" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ స్పష్టం చేశారు.

ఐస్ హాకీ, వింటర్ స్పోర్ట్స్, పర్వతారోహణ రంగాల్లో స్థానిక యువత ఏర్పరచుకున్న విశిష్టమైన క్రీడా గుర్తింపును ప్రస్తావిస్తూ... ప్రాంతీయ ప్రతిభను పెంపొందించేందుకు లద్దాఖ్ నూతన క్రీడా విధానం అమలును ప్రధానమంత్రి స్వాగతించారు. స్థానిక క్రీడాకారులు ప్రపంచవ్యాప్తంగా రాణించేందుకు వీలుగా ప్రపంచ స్థాయి శిక్షణా సౌకర్యాలను అందించాలనే నిబద్ధతను ఆయన స్పష్టం చేశారు. "స్థానిక యువత జాతీయ, అంతర్జాతీయ వేదికలపై నూతన శిఖరాలను అధిరోహించేందుకు వీలుగా మెరుగైన శిక్షణ, సౌకర్యాలను అందించేందుకు మేం కృషి చేస్తున్నాం" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ పేర్కొన్నారు.

చేతివృత్తుల నిపుణులు, రైతుల అద్భుతమైన నైపుణ్యాన్ని కొనియాడుతూ... తరచుగా లడఖ్ ఉత్పత్తులను బహుమతులుగా ఇస్తుంటామని ప్రధానమంత్రి తెలిపారు. జర్మన్ ఛాన్సలర్, స్వీడన్ ప్రధానమంత్రి, కిర్గిజిస్తాన్ అధ్యక్షులకు వీటిని బహుకరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నారు. సీ-బక్‌థార్న్, హస్తకళలు, జీఐ ట్యాగ్ పొందిన ఆప్రికాట్లు, అధిక ఎత్తులో సాగు చేసే వాణిజ్య పూల పెంపకం, చాంగ్పా కమ్యూనిటీ తయారుచేసే సంప్రదాయ పష్మినాకున్న వాణిజ్య సామర్థ్యాన్ని స్పష్టం చేశారు. పష్మినాకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న గుర్తింపును మరింత పెంచేందుకు, ప్రాంతీయ వస్తువుల మార్కెట్ బ్రాండింగ్‌ను విస్తరించేందుకు ప్రభుత్వం కృషి చేస్తోందని తెలిపారు. "ఇక్కడి ఉత్పత్తులకు కొత్త మార్కెట్లు లభించాలని, మెరుగైన బ్రాండింగ్ దక్కాలని, వాటి ప్రయోజనాలు నేరుగా ఉత్పాదకులకే చేరాలని మా ప్రయత్నం!" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ చెప్పారు.

గౌరవ కుశోక్ బకులు రిన్పోచే స్ఫూర్తితో పురాతన మఠాలు, బౌద్ధ సంప్రదాయాలు, పండుగల అమూల్యమైన సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని గౌరవిస్తూ, చారిత్రక రాతి కళను పరిరక్షించేందుకు భారత తొలి పెట్రోగ్లిఫ్ కన్జర్వేషన్ పార్కును లేహ్‌లో ప్రధానమంత్రి ప్రారంభించారు. ఈ వారసత్వాన్ని పరిరక్షించటం ద్వారా భావితరాలు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా వచ్చే సందర్శకులు ఈ ప్రాంత చరిత్రతో మరింతగా మమేకం కావచ్చన్నారు. "దేశం, ప్రపంచం నలుమూలల నుంచి వచ్చేవారు లద్దాఖ్ సుసంపన్న చరిత్రతో కూడా పరిచయం ఏర్పరుచుకుంటారు" అని శ్రీ నరేంద్ర మోదీ అన్నారు.

ఈ కేంద్రపాలిత ప్రాంత భవిష్యత్తుపై ప్రధానమంత్రి ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేశారు. అపూర్వమైన కీలక ఘట్టాలను సాధించేలా ఈ ప్రాంతాన్ని అభివృద్ధిలో ముందుకు నడిపించటంలో సమష్టి కృషిపై విశ్వాసాన్ని వ్యక్తం చేశారు. నూతనంగా ప్రారంభించిన మౌలిక వసతుల పనులకు సంబంధించి పౌరులకు అభినందనలను, శుభాకాంక్షలను తెలిపారు. "మనం అందరం కలిసి అభివృద్ధిలో లద్దాఖ్‌ను నూతన శిఖరాలకు తీసుకెళ్తాం" అని చెబుతూ శ్రీ నరేంద్ర మోదీ ప్రసంగాన్ని ముగించారు.

***